Chào các em học sinh yêu quý! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau ôn lại và phân tích sâu sắc hơn về hai sự kiện lịch sử vĩ đại đã làm thay đổi cục diện nước Nga và cả thế giới: Cách mạng tháng Hai và Cách mạng tháng Mười năm 1917. Chúng ta sẽ bám sát kiến thức trong Sách giáo khoa Lịch sử lớp 8 để cùng giải quyết các câu hỏi này một cách chi tiết nhất.

Bắt đầu với câu hỏi thứ nhất.

1. a. Trình bày nguyên nhân, diễn biến, kết quả của cách mạng tháng 2/1917 và cách mạng tháng 10 ở Nga năm 1917 ở Nga?

Chúng ta sẽ đi vào từng cuộc cách mạng nhé.

* Cách mạng tháng Hai năm 1917 ở Nga:

i. Nguyên nhân:

Để hiểu rõ nguyên nhân, các em cần nhớ lại tình hình nước Nga lúc bấy giờ. Có hai nhóm nguyên nhân chính:

1. Nguyên nhân sâu xa (căn bản, lâu dài):
* Chế độ chuyên chế Sa hoàng: Sa hoàng Nikolai II vẫn giữ vững chế độ phong kiến tập quyền, bóc lột nhân dân nặng nề. Mọi quyền lực đều tập trung trong tay Sa hoàng và giới quý tộc.
* Sự lạc hậu của nước Nga: So với các nước tư bản phương Tây, nền kinh tế Nga kém phát triển, công nghiệp chậm chạp, nông nghiệp mang nặng tính chất phong kiến. Nước Nga vẫn là một nước nông nghiệp lạc hậu.
* Mâu thuẫn xã hội gay gắt: Mâu thuẫn giữa nông dân với địa chủ, công nhân với tư sản, dân tộc đa số với dân tộc thiểu số ngày càng sâu sắc. Nhân dân Nga sống trong cảnh nghèo đói, khổ cực.

2. Nguyên nhân trực tiếp (bùng nổ):
* Chiến tranh thế giới thứ nhất: Nga tham gia chiến tranh đế quốc này đã đẩy nhanh sự khủng hoảng kinh tế, tài chính, làm cho đời sống nhân dân càng thêm khốn khổ. Hàng triệu người chết, bị thương, đói rét. Phe Anh – Pháp – Nga (trong đó có Nga) đối đầu với phe Đức – Áo Hung – Ottoman.
* Phong trào đấu tranh của quần chúng nhân dân: Cuối năm 1916, đầu năm 1917, các cuộc đấu tranh của công nhân, nông dân, binh lính diễn ra ngày càng nhiều. Đặc biệt, cuộc biểu tình của phụ nữ công nhân ở Pê-tơ-rô-grát vào ngày 23 tháng 2 năm 1917 (theo lịch cũ) đã châm ngòi cho cách mạng.

ii. Diễn biến:

Cách mạng tháng Hai diễn ra tương đối nhanh chóng và ít đổ máu.

* Ngày 23 tháng 2 năm 1917 (tức ngày 8 tháng 3 theo lịch mới): Phụ nữ công nhân Pê-tơ-rô-grát tổ chức mít tinh và biểu tình đòi bánh mì, đòi chấm dứt chiến tranh. Cuộc biểu tình nhanh chóng lan rộng, thu hút hàng vạn công nhân tham gia.
* Ngày 25 tháng 2 năm 1917 (theo lịch cũ): Cuộc đấu tranh chuyển sang hình thức tổng đình công và biểu tình vũ trang. Binh lính đóng quân tại Pê-tơ-rô-grát cũng nổi dậy, hưởng ứng cách mạng.
* Ngày 27 tháng 2 năm 1917 (theo lịch cũ): Chính quyền Sa hoàng tan rã. Cách mạng thắng lợi.

iii. Kết quả:

* Lật đổ chế độ chuyên chế Sa hoàng: Chế độ Sa hoàng tồn tại hơn 300 năm đã sụp đổ.
* Thành lập hai chính quyền song song tồn tại:
* Chính quyền tư sản: Do giai cấp tư sản lập ra, đứng đầu là Chính phủ lâm thời. Chính phủ này tiếp tục duy trì các chính sách của chế độ cũ, đặc biệt là tiếp tục tham chiến trong Đại chiến thế giới thứ nhất.
* Xô viết đại biểu công nhân và binh lính: Tổ chức quần chúng nhân dân, có ảnh hưởng lớn. Tuy nhiên, Xô viết lúc đầu lại ủng hộ Chính phủ lâm thời.
* Nước Nga trở thành nước cộng hòa tư sản. Tuy nhiên, đây là một thắng lợi chưa triệt để, vì chính quyền còn nằm trong tay giai cấp tư sản, mâu thuẫn xã hội chưa được giải quyết triệt để, nước Nga vẫn còn chìm trong chiến tranh.

* Cách mạng tháng Mười năm 1917 ở Nga:

i. Nguyên nhân:

Cách mạng tháng Mười nổ ra là sự tiếp nối và phát triển của Cách mạng tháng Hai, do những mâu thuẫn chưa được giải quyết và tình hình nước Nga ngày càng tồi tệ hơn.

* Sự bất lực của Chính phủ lâm thời: Chính phủ lâm thời không đáp ứng được các yêu cầu cấp thiết của nhân dân, không giải quyết được vấn đề ruộng đất, không đưa nước Nga ra khỏi chiến tranh. Họ vẫn tiếp tục tham chiến, gây ra nhiều tổn thất.
* Sự phát triển và trưởng thành của giai cấp vô sản Nga: Dưới sự lãnh đạo của Đảng Bôn-sê-vích với Lênin đứng đầu, giai cấp vô sản Nga đã có sự giác ngộ chính trị cao, sẵn sàng đấu tranh giành chính quyền.
* Vai trò của Đảng Bôn-sê-vích: Đảng đã tổ chức và lãnh đạo nhân dân lao động đấu tranh, tuyên truyền chủ nghĩa cộng sản, kêu gọi lật đổ Chính phủ tư sản, thiết lập chuyên chính vô sản.
* Hoàn cảnh quốc tế thuận lợi: Chiến tranh thế giới thứ nhất làm suy yếu các nước đế quốc, tạo điều kiện thuận lợi cho cách mạng vô sản bùng nổ.

ii. Diễn biến:

Cách mạng tháng Mười diễn ra có tổ chức chặt chẽ và vũ trang hơn.

* Tháng 4 năm 1917: Lênin trở về nước, trình bày Luận cương tháng Tư, nêu rõ đường lối tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa, đưa nước Nga đi lên chủ nghĩa xã hội.
* Từ tháng 7 đến tháng 9 năm 1917: Giai cấp tư sản tăng cường đàn áp cách mạng. Tuy nhiên, dưới sự lãnh đạo của Đảng Bôn-sê-vích, các cuộc biểu tình vũ trang vẫn diễn ra mạnh mẽ.
* Đêm ngày 24 tháng 10 năm 1917 (tức ngày 6 tháng 11 theo lịch mới): Đội Cận vệ Đỏ, quân đội cách mạng dưới sự chỉ huy của Đảng Bôn-sê-vích bắt đầu hành động vũ trang chiếm các vị trí chiến lược ở Pê-tơ-rô-grát.
* Sáng ngày 25 tháng 10 năm 1917 (tức ngày 7 tháng 11 theo lịch mới): Cách mạng thắng lợi hoàn toàn ở Pê-tơ-rô-grát. Cung điện Mùa Đông, trung tâm đầu não của Chính phủ lâm thời, bị chiếm.
* Sau đó, cách mạng nhanh chóng lan rộng ra cả nước.

iii. Kết quả:

* Lật đổ Chính phủ lâm thời tư sản, giành chính quyền về tay nhân dân lao động.
* Thành lập nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới: Xô viết Nga.
* Nước Nga rút khỏi chiến tranh thế giới thứ nhất.
* Đưa nước Nga từ một nước tư bản lạc hậu trở thành một nước xã hội chủ nghĩa có nền tảng công nghiệp và quân sự mạnh mẽ.

b. So sánh cách mạng tháng 2 và cách mạng tháng 10 ở Nga năm 1917?

Để so sánh, chúng ta sẽ xem xét các điểm giống và khác nhau trên các phương diện: nguyên nhân, lực lượng lãnh đạo, mục tiêu, hình thức đấu tranh, kết quả và tính chất.

| Tiêu chí | Cách mạng tháng Hai 1917 | Cách mạng tháng Mười 1917 |
| :—————- | :——————————————————- | :——————————————————— |
| Nguyên nhân | + Khủng hoảng kinh tế, tài chính do chiến tranh.
+ Sự mục ruỗng, bất lực của chế độ Sa hoàng.
+ Mâu thuẫn xã hội sâu sắc. | + Sự bất lực của Chính phủ lâm thời.
+ Yêu cầu giải quyết vấn đề ruộng đất, chiến tranh.
+ Sự lãnh đạo của Đảng Bôn-sê-vích trưởng thành. |
| Lực lượng lãnh đạo | Do giai cấp tư sản lãnh đạo (ban đầu). Sau đó là các lực lượng đối lập khác. | Do Đảng Bôn-sê-vích với Lênin đứng đầu lãnh đạo. |
| Lực lượng tham gia | Công nhân, nông dân, binh lính, các tầng lớp nhân dân lao động khác. | Chủ yếu là công nhân, nông dân, binh lính, thủy thủ do Đảng Bôn-sê-vích tổ chức và lãnh đạo. |
| Mục tiêu | Lật đổ chế độ Sa hoàng, thiết lập chính quyền tư sản. | Lật đổ Chính phủ lâm thời tư sản, thiết lập chính quyền Xô viết, xây dựng chủ nghĩa xã hội. |
| Hình thức đấu tranh | Biểu tình, tổng đình công, nổi dậy vũ trang. | Khởi nghĩa vũ trang có tổ chức chặt chẽ. |
| Tính chất | Cách mạng tư sản dân quyền. | Cách mạng xã hội chủ nghĩa. |
| Kết quả | + Lật đổ chế độ Sa hoàng.
+ Thiết lập Chính phủ lâm thời tư sản.
+ Nước Nga trở thành nước cộng hòa tư sản.
+ Thắng lợi chưa triệt để. | + Lật đổ Chính phủ lâm thời tư sản.
+ Thiết lập chính quyền Xô viết.
+ Nước Nga trở thành nước xã hội chủ nghĩa.
+ Thắng lợi triệt để. |
| Ý nghĩa | Mở đường cho sự phát triển của nước Nga theo con đường tư bản chủ nghĩa, tạo tiền đề cho Cách mạng tháng Mười. | Đưa nước Nga đi lên chủ nghĩa xã hội, mở ra một kỷ nguyên mới cho lịch sử nhân loại. |

* Điểm giống nhau:

* Đều nổ ra trong bối cảnh nước Nga khủng hoảng kinh tế – xã hội sâu sắc.
* Đều là sản phẩm của mâu thuẫn gay gắt giữa quần chúng nhân dân lao động với chế độ Sa hoàng (tháng 2) và Chính phủ lâm thời tư sản (tháng 10).
* Đều có sự tham gia đông đảo của quần chúng nhân dân lao động (công nhân, nông dân, binh lính).
* Đều có ý nghĩa quan trọng trong lịch sử nước Nga.

* Điểm khác nhau:

Như bảng so sánh ở trên đã thể hiện rõ, hai cuộc cách mạng có những điểm khác biệt cơ bản về lực lượng lãnh đạo, mục tiêu, tính chất và kết quả. Cách mạng tháng Mười là sự phát triển vượt bậc, triệt để hơn so với Cách mạng tháng Hai.

—

2. Phân tích: Nguyên nhân thắng lợi, tính chất, ý nghĩa lịch sử, bài học kinh nghiệm của Cách mạng tháng Mười Nga (1917)

Bây giờ, chúng ta sẽ đi sâu vào phân tích Cách mạng tháng Mười.

i. Nguyên nhân thắng lợi:

Sự thắng lợi của Cách mạng tháng Mười không phải là ngẫu nhiên mà là kết quả của nhiều yếu tố.

* Yếu tố khách quan:
* Sự suy yếu của chủ nghĩa đế quốc và hoàn cảnh quốc tế thuận lợi: Chiến tranh thế giới thứ nhất đã làm suy yếu các nước đế quốc, tạo ra thời cơ thuận lợi cho cách mạng vô sản bùng nổ.
* Sự khủng hoảng kinh tế – xã hội trầm trọng ở Nga: Điều này làm cho mâu thuẫn giữa quần chúng nhân dân với giai cấp thống trị ngày càng gay gắt, tạo ra tiền đề cho cách mạng.

* Yếu tố chủ quan:
* Sự lãnh đạo tài tình của Đảng Bôn-sê-vích: Dưới sự lãnh đạo của Lênin, Đảng đã có đường lối đúng đắn, tổ chức và lãnh đạo nhân dân đấu tranh giành chính quyền một cách hiệu quả. Đảng đã biết nắm bắt thời cơ, vạch ra phương pháp đấu tranh phù hợp.
* Sự trưởng thành của giai cấp vô sản Nga: Giai cấp vô sản Nga đã có ý thức chính trị cao, đoàn kết và sẵn sàng hy sinh vì sự nghiệp cách mạng.
* Sự liên minh công – nông vững chắc: Đảng Bôn-sê-vích đã xây dựng được khối liên minh giữa giai cấp công nhân và nông dân, tạo nên sức mạnh to lớn cho cách mạng.
* Sự ủng hộ của nhân dân lao động thế giới: Thắng lợi của Cách mạng tháng Mười đã cổ vũ mạnh mẽ phong trào cách mạng thế giới, nhận được sự đồng tình và ủng hộ từ nhiều quốc gia.

ii. Tính chất:

Cách mạng tháng Mười Nga có tính chất là một cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa.

* Về mục tiêu: Lật đổ chế độ tư sản, xóa bỏ sự bóc lột, xây dựng chế độ xã hội mới – chế độ xã hội chủ nghĩa, do giai cấp vô sản lãnh đạo.
* Về lực lượng lãnh đạo: Do Đảng Bôn-sê-vích đại diện cho giai cấp vô sản lãnh đạo.
* Về kết quả: Đã lật đổ hoàn toàn chế độ tư sản, thiết lập chính quyền Xô viết, mở đường cho chủ nghĩa xã hội.

iii. Ý nghĩa lịch sử:

Thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga có ý nghĩa lịch sử to lớn, không chỉ đối với nước Nga mà còn đối với toàn thế giới.

* Đối với nước Nga:
* Lần đầu tiên trong lịch sử, một nhà nước xã hội chủ nghĩa đã ra đời. Điều này đánh dấu bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử nước Nga, đưa Nga từ một nước tư bản lạc hậu trở thành một cường quốc xã hội chủ nghĩa.
* Chấm dứt sự thống trị của giai cấp tư sản và phong kiến, đưa nhân dân lao động lên nắm chính quyền, xây dựng đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa.
* Tạo điều kiện để nước Nga phát triển mạnh mẽ về kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật.

* Đối với thế giới:
* Mở ra một kỷ nguyên mới trong lịch sử nhân loại: kỷ nguyên quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới.
* Cổ vũ mạnh mẽ phong trào cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động ở các nước tư bản, thúc đẩy sự phát triển của chủ nghĩa cộng sản và các phong trào giải phóng dân tộc.
* Làm suy yếu và khủng hoảng trầm trọng hệ thống chủ nghĩa tư bản, buộc các nước tư bản phải có những cải cách nhất định để đối phó với nguy cơ cách mạng.

iv. Bài học kinh nghiệm:

Từ thắng lợi của Cách mạng tháng Mười, chúng ta rút ra được nhiều bài học quý báu.

* Bài học về sự cần thiết của một đảng cách mạng tiên phong của giai cấp vô sản: Đảng phải có đường lối đúng đắn, khả năng tổ chức và lãnh đạo quần chúng nhân dân đấu tranh. Đảng Bôn-sê-vích đã chứng minh vai trò quan trọng này.
* Bài học về vấn đề ruộng đất và hòa bình: Trong điều kiện của nước Nga lúc bấy giờ, việc giải quyết vấn đề ruộng đất cho nông dân và đưa nước Nga rút khỏi chiến tranh là những yêu cầu cấp thiết, là yếu tố quan trọng thu hút quần chúng nhân dân đi theo cách mạng.
* Bài học về xây dựng khối liên minh công – nông: Sự đoàn kết giữa giai cấp công nhân và nông dân là nền tảng sức mạnh của cách mạng, đảm bảo thắng lợi cho cuộc đấu tranh giành và giữ chính quyền.
* Bài học về việc sử dụng bạo lực cách mạng: Trong những điều kiện nhất định, đấu tranh vũ trang là phương thức cần thiết để lật đổ chế độ cũ và bảo vệ thành quả cách mạng. Tuy nhiên, cần phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và khéo léo trong việc sử dụng.
* Bài học về đoàn kết quốc tế: Sự ủng hộ và giúp đỡ của phong trào cách mạng thế giới đóng vai trò quan trọng trong thắng lợi của cách mạng.

Hy vọng qua phần trình bày và phân tích này, các em đã nắm vững kiến thức về Cách mạng tháng Hai và tháng Mười Nga. Hãy xem lại bài và ghi nhớ những điểm quan trọng nhé. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại đặt ra. Chúc các em học tốt!