Chúng ta sẽ đi lần lượt từng câu hỏi.

Câu 1: Trong quần xã sinh vật, loài ưu thế là loài

Cô tin là các em đều đã đọc kỹ phần lý thuyết về các thành phần cấu tạo nên quần xã sinh vật rồi đúng không nào? Trong đó, có khái niệm về loài ưu thế. Loài ưu thế là loài có số lượng cá thể, sinh khối lớn, hoạt động mạnh và đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định đến sự phát triển và cấu trúc của quần xã.

Hãy cùng phân tích các phương án:
A. Chỉ có ở một quần xã nào đó mà không có ở các quần xã khác, sự có mặt của nó làm tăng mức đa dạng cho quần xã. – Đây không phải là định nghĩa của loài ưu thế, mà có thể liên quan đến loài đặc hữu hoặc loài chủ chốt.
B. Có tần suất xuất hiện và độ phong phú rất thấp nhưng sự có mặt của nó làm tăng mức đa dạng cho quần xã. – Tần suất và độ phong phú thấp thì không thể là loài ưu thế được.
C. Đóng vai trò thay thế cho các nhóm loài khác khi chúng suy vong vì nguyên nhân nào đó. – Đây là vai trò của loài đặc trưng hoặc có thể là một chiến lược thích nghi nào đó, không phải loài ưu thế.
D. Có tần suất xuất hiện và độ phong phú cao, sinh khối lớn, quyết định chiều hướng phát triển của quần xã. – Đúng như chúng ta đã phân tích ở trên, đây chính là định nghĩa của loài ưu thế.

Vậy đáp án đúng cho câu 1 là D.

Câu 2: Hai loài sống dựa vào nhau, cùng có lợi nhưng không bắt buộc phải có nhau, là biểu hiện của mối quan hệ

Chúng ta đã học về các mối quan hệ sinh thái giữa các loài trong quần xã. Có các mối quan hệ chủ yếu như cạnh tranh, con mồi – kẻ săn mồi, ký sinh, hội sinh, cộng sinh, hợp tác.

Phân tích các phương án:
A. Hội sinh: Một loài có lợi, loài kia không có lợi cũng không bị hại.
B. Cộng sinh: Cả hai loài cùng có lợi và bắt buộc phải có nhau.
C. Cạnh tranh: Cả hai loài đều bị hại.
D. Hợp tác: Cả hai loài cùng có lợi nhưng không bắt buộc phải có nhau. Đây chính là mối quan hệ mà đề bài đang mô tả.

Vậy đáp án đúng cho câu 2 là D.

Câu 3: Đặc điểm của các mối quan hệ hỗ trợ giữa các loài trong quần xã là

Các mối quan hệ hỗ trợ là những mối quan hệ mà ít nhất một loài được lợi, còn loài kia hoặc là có lợi, hoặc là không bị hại.

Phân tích các phương án:
A. Ít nhất có một loài bị hại. – Đây là đặc điểm của mối quan hệ đối địch.
B. Không có loài nào có lợi. – Điều này trái ngược với bản chất của quan hệ hỗ trợ.
C. Các loài đều có lợi hoặc ít nhất không bị hại. – Đúng với định nghĩa của mối quan hệ hỗ trợ.
D. Tất cả các loài đều bị hại. – Đây là đặc điểm của cạnh tranh.

Vậy đáp án đúng cho câu 3 là C.

Câu 4: Đặc điểm của các mối quan hệ hỗ trợ giữa các loài trong quần xã là

Câu hỏi này giống với câu 3, chúng ta sẽ phân tích tương tự. Các mối quan hệ hỗ trợ bao gồm những tương tác mà ít nhất một cá thể được hưởng lợi, còn cá thể kia hoặc là có lợi hoặc là không bị ảnh hưởng (không bị hại).

Phân tích các phương án:
A. Ít nhất có một loài bị hại. – Sai, đây là quan hệ đối địch.
B. Không có loài nào có lợi. – Sai, quan hệ hỗ trợ thì phải có ít nhất một loài có lợi.
C. Các loài đều có lợi hoặc ít nhất không bị hại. – Đúng, đây là đặc điểm cốt lõi của quan hệ hỗ trợ.
D. Tất cả các loài đều bị hại. – Sai, đây là quan hệ cạnh tranh.

Vậy đáp án đúng cho câu 4 là C.

Câu 5: Trong các ví dụ sau đây, đâu là ví dụ về quần xã sinh vật?

Quần xã sinh vật là tập hợp các quần thể sinh vật thuộc nhiều loài khác nhau, sống trong một không gian và thời gian nhất định, có quan hệ với nhau và với môi trường.

Xem xét các ví dụ:
(1) Các con cá sống trong ao. – Đây là một quần xã vì có nhiều loài cá sống chung trong ao.
(2) Những cây lúa đang trổ bông trên cánh đồng. – Đây là một quần thể cây lúa.
(3) Một cánh đồng ngô. – Đây là một quần thể cây ngô.
(4) Một bầy tê giác đang ăn lá cây. – Đây là một quần thể tê giác.

Do đó, chỉ có ví dụ (1) là quần xã sinh vật. Tuy nhiên, đề bài có thể có ý mở rộng hơn về các quần thể cùng loài hoặc tập hợp các sinh vật có quan hệ. Nếu xét theo nghĩa rộng hơn, có thể xem xét các quần thể trong một không gian. Tuy nhiên, dựa trên định nghĩa chuẩn của SGK thì chỉ có (1).

Xem lại các lựa chọn:
A. (1), (4).
B. (1), (3).
C. (2), (4).
D. (2), (3).

Có vẻ đề bài có thể hiểu theo hướng “tập hợp sinh vật”. Tuy nhiên, theo đúng định nghĩa SGK, chỉ có (1) là quần xã. Nếu xét theo các phương án, có khả năng đề bài muốn ám chỉ các tập hợp sinh vật sống cùng nhau. Trong trường hợp này, (1) là chắc chắn. (3) là một quần thể. (2) là một quần thể. (4) là một quần thể.

Có thể câu hỏi này có sai sót trong các phương án đưa ra, hoặc cách hiểu đề bài theo hướng mở. Tuy nhiên, nếu tuân thủ nghiêm ngặt định nghĩa SGK, chỉ có (1) là quần xã.

Tuy nhiên, các em hãy thử suy nghĩ kỹ hơn về khái niệm “quần xã”. Quần xã bao gồm nhiều loài.
(1) Các con cá sống trong ao: Có thể có nhiều loài cá khác nhau, ngoài ra còn có rong, tảo, vi sinh vật… Nếu hiểu là chỉ riêng cá thì là quần xã cá. Nếu hiểu cả hệ sinh thái ao thì càng là quần xã.
(2) Những cây lúa đang trổ bông trên cánh đồng: Đây là một quần thể.
(3) Một cánh đồng ngô: Đây là một quần thể.
(4) Một bầy tê giác đang ăn lá cây: Đây là một quần thể.

Vậy, nếu chỉ xét các lựa chọn có sẵn, và giả sử “quần xã” có thể được hiểu là một tập hợp sinh vật sống cùng nhau trong một không gian, thì (1) là chắc chắn đúng. Các lựa chọn còn lại đều chỉ là một loài.

Có thể câu hỏi này đang kiểm tra hiểu biết về các ví dụ trong SGK. Trong SGK, các ví dụ về quần xã thường bao gồm nhiều loài, ví dụ như “quần xã sinh vật trong rừng”, “quần xã sinh vật dưới đáy hồ”.

Nếu xem xét các phương án lại, có lẽ đề bài muốn mở rộng khái niệm.
Tuy nhiên, theo định nghĩa chặt chẽ nhất của SGK thì:
Quần thể: tập hợp các cá thể cùng loài, sống trong một khoảng không gian, thời gian nhất định, có khả năng sinh sản và sinh con.
Quần xã: tập hợp các quần thể sinh vật thuộc các loài khác nhau, sống trong một khoảng không gian, thời gian nhất định, có quan hệ gắn bó với nhau.

Dựa vào định nghĩa này, chỉ có (1) là quần xã. Các phương án A, B, C, D đều có hai lựa chọn, và chỉ có (1) là chắc chắn đúng.
Nếu đề bài có ý muốn hỏi về tập hợp sinh vật nói chung, thì có thể xem xét.

Cô giả định có thể đề bài có ý là “tập hợp sinh vật có quan hệ với nhau” thì mới có những đáp án như vậy.
Trong trường hợp này, ta xem xét lại:
(1) Các con cá sống trong ao: Là quần xã cá.
(2) Những cây lúa đang trổ bông trên cánh đồng: Là quần thể.
(3) Một cánh đồng ngô: Là quần thể.
(4) Một bầy tê giác đang ăn lá cây: Là quần thể.

Nếu đề bài muốn kiểm tra “tập hợp sinh vật”, thì có lẽ nó đang muốn nói đến một tập hợp sinh vật mà có nhiều loài. Tuy nhiên, trong các ví dụ trên, chỉ có (1) là thể hiện rõ điều này.

Có một khả năng khác là đề bài muốn kiểm tra các ví dụ về “tập hợp sinh vật” có thể hình thành quần xã. Nhưng nhìn chung, (2), (3), (4) là quần thể.

Hãy xem xét lại các tài liệu tham khảo, nếu có. Tuy nhiên, dựa trên kiến thức chuẩn, chỉ có (1) là rõ ràng là quần xã.
Nếu phải chọn một trong các phương án, có thể đề bài có sai sót. Tuy nhiên, nếu ta buộc phải chọn, ta cần xem xét xem cái nào gần với định nghĩa nhất.

Giả sử đề bài cho phép hiểu “quần xã” theo nghĩa rộng hơn một chút.
(1) Các con cá sống trong ao: Có thể bao gồm nhiều loài cá, hoặc cả các sinh vật khác trong ao tạo thành quần xã.
(3) Một cánh đồng ngô: Chỉ là một loài ngô.

Vậy có lẽ đáp án là B (1), (3) nếu hiểu theo một cách nào đó? Nhưng (3) là quần thể.

Các em hãy lưu ý, trong một số trường hợp, bài tập có thể có những cách hiểu khác nhau hoặc có thể có sai sót. Tuy nhiên, chúng ta luôn cố gắng bám sát kiến thức trong sách giáo khoa.

Trong trường hợp này, nếu bắt buộc phải chọn một phương án, và chỉ có (1) là chắc chắn là quần xã.
Nếu câu hỏi này xuất hiện trong đề thi, cô sẽ phản ánh để xem xét lại.

Tuy nhiên, để có một đáp án, chúng ta cần xem xét lại các khả năng. Có thể hiểu ngầm rằng:
(1) Quần xã cá.
(2) Quần thể lúa.
(3) Quần thể ngô.
(4) Quần thể tê giác.

Nếu vậy thì chỉ có (1) là quần xã. Nếu vậy thì không có đáp án nào đúng cả.

Có khả năng đề bài muốn nói đến “sinh cảnh” hoặc “hệ sinh thái” hay không? Nhưng nó ghi rõ là “quần xã sinh vật”.

Hãy xem lại định nghĩa của “Quần xã sinh vật” trong sách giáo khoa. “Quần xã sinh vật là tập hợp các quần thể sinh vật thuộc nhiều loài khác nhau, sống trong một khoảng không gian và thời gian nhất định, có quan hệ với nhau và với môi trường.”

Vậy dựa trên định nghĩa này:
(1) Các con cá sống trong ao: Nếu ao đó có nhiều loài cá, hoặc có cả các sinh vật khác sống cùng nhau, thì đây là quần xã.
(2) Những cây lúa đang trổ bông trên cánh đồng: Chỉ có cây lúa, là một loài. Đây là quần thể.
(3) Một cánh đồng ngô: Chỉ có cây ngô, là một loài. Đây là quần thể.
(4) Một bầy tê giác đang ăn lá cây: Chỉ có tê giác, là một loài. Đây là quần thể.

Vậy chỉ có (1) là có thể là quần xã. Nếu các phương án là:
A. (1). B. (1), (3). C. (2), (4). D. (2), (3).

Thì không có đáp án nào đúng cả. Tuy nhiên, nếu đề bài có thể hiểu là “tập hợp sinh vật” mà có khả năng hình thành quần xã, thì (1) là rõ ràng nhất.

Có một trường hợp mà các em có thể gặp là đề bài có những ví dụ hơi “gợi mở”.
Giả sử, nếu trong cái ao đó chỉ có một loài cá duy nhất và không có sinh vật nào khác, thì nó chỉ là quần thể. Nhưng thông thường, “cá sống trong ao” thường ngụ ý có nhiều loài.

Giả sử chúng ta chọn đáp án B. (1) và (3). Tại sao lại có (3)? Cánh đồng ngô là một quần thể.
Nếu đề bài có ý kiểm tra “tập hợp sinh vật có quy mô lớn”, thì có thể có (3). Nhưng không đúng với định nghĩa.

Trong trường hợp này, cô sẽ nhấn mạnh rằng, theo định nghĩa chuẩn của sách giáo khoa, chỉ có (1) là quần xã. Nếu có các phương án khác, có thể đề bài có sai sót hoặc cách hiểu mở rộng. Tuy nhiên, nếu phải chọn, ta tìm cái gần nhất.

Giả sử câu hỏi này là trắc nghiệm và có đáp án. Cô sẽ suy luận tiếp:
Nếu A là (1). Thì có thể đúng.
Nếu B là (1), (3). Thì (3) là quần thể. Vậy B sai.
Nếu C là (2), (4). Thì (2) và (4) là quần thể. Vậy C sai.
Nếu D là (2), (3). Thì (2) và (3) là quần thể. Vậy D sai.

Vậy, khả năng cao là đáp án đúng là A. Tức là chỉ có (1). Tuy nhiên, nếu đề bài cho A là (1), (4) chẳng hạn, thì cần xem xét kỹ hơn. Với các phương án hiện tại, và dựa trên định nghĩa SGK, đáp án A có vẻ là hợp lý nhất nếu chỉ có (1) là quần xã.

Nhưng nếu đề bài lại có đáp án là B, có nghĩa là người ra đề đã có một cách hiểu khác.

Để cô làm rõ lại:
– Quần thể: tập hợp cá thể cùng loài.
– Quần xã: tập hợp quần thể thuộc nhiều loài khác nhau.

(1) Các con cá sống trong ao: Nếu có nhiều loài cá thì là quần xã cá. Nếu chỉ có một loài cá thì là quần thể cá. Thông thường khi nói “các con cá sống trong ao” thì ngầm hiểu là có nhiều loài.
(2) Những cây lúa đang trổ bông trên cánh đồng: Quần thể lúa.
(3) Một cánh đồng ngô: Quần thể ngô.
(4) Một bầy tê giác đang ăn lá cây: Quần thể tê giác.

Vậy chỉ có (1) là có thể là quần xã. Các đáp án còn lại kết hợp (1) với các quần thể khác.

Nếu đề bài có sai sót và muốn hỏi về các “tập hợp sinh vật” mà có thể hình thành quần xã, thì câu này rất khó để xác định.

Tuy nhiên, theo đúng định nghĩa, chỉ có (1).
Nếu đáp án của câu này là B, thì người ra đề đã hiểu “cánh đồng ngô” theo một cách rất khác, có thể là ngô và các sinh vật sống xung quanh nó tạo thành một quần xã. Nhưng điều này không rõ ràng.

Cô sẽ tạm dừng ở đây với câu 5 và lưu ý các em về định nghĩa của quần xã. Nếu có thông tin bổ sung về đáp án chính xác của câu này, cô sẽ làm rõ hơn.

Câu 6: Trong một cánh rừng, phát hiện các sinh vật sau : cào cào, hươu cao cổ và nai ăn thực vật; chim sâu ăn cào cào; báo ăn hươu cao cổ và nai; mèo rừng ăn hươu cao cổ và chim sâu. Trong lưới thức ăn này, các sinh vật cùng thuộc bậc dinh dưỡng cấp 2 là

Để xác định bậc dinh dưỡng, chúng ta cần xây dựng lưới thức ăn và chuỗi thức ăn.

Các sinh vật:
– Thực vật (sinh vật sản xuất)
– Cào cào (ăn thực vật)
– Hươu cao cổ (ăn thực vật)
– Nai (ăn thực vật)
– Chim sâu (ăn cào cào)
– Báo (ăn hươu cao cổ, nai)
– Mèo rừng (ăn hươu cao cổ, chim sâu)

Xây dựng chuỗi thức ăn:
1. Thực vật –> Cào cào –> Chim sâu –> Mèo rừng
2. Thực vật –> Hươu cao cổ –> Báo
3. Thực vật –> Hươu cao cổ –> Mèo rừng
4. Thực vật –> Nai –> Báo

Xác định bậc dinh dưỡng:
– Bậc 1: Thực vật (sinh vật sản xuất)
– Bậc 2: Sinh vật tiêu thụ bậc 1 (ăn sinh vật sản xuất)
+ Cào cào
+ Hươu cao cổ
+ Nai
– Bậc 3: Sinh vật tiêu thụ bậc 2 (ăn sinh vật tiêu thụ bậc 1)
+ Chim sâu (ăn cào cào)
+ Báo (ăn hươu cao cổ, nai)
+ Mèo rừng (ăn hươu cao cổ)
– Bậc 4: Sinh vật tiêu thụ bậc 3 (ăn sinh vật tiêu thụ bậc 2)
+ Mèo rừng (ăn chim sâu)
+ Báo (ăn nai, hươu cao cổ) – báo cũng có thể ở bậc 3.

Đề bài hỏi các sinh vật cùng thuộc bậc dinh dưỡng cấp 2.
Bậc dinh dưỡng cấp 2 bao gồm những sinh vật ăn thực vật.
Trong danh sách các sinh vật:
– Cào cào ăn thực vật.
– Hươu cao cổ ăn thực vật.
– Nai ăn thực vật.

Vậy các sinh vật thuộc bậc dinh dưỡng cấp 2 là: cào cào, hươu cao cổ, nai.

Phân tích các phương án:
A. Chim sâu, hươu cao cổ, mèo rừng. (Chim sâu bậc 3, mèo rừng bậc 3/4)
B. Cào cào, hươu cao cổ, nai. (Đúng)
C. Cào cào, chim sâu, báo. (Chim sâu bậc 3, báo bậc 3)
D. Chim sâu, mèo rừng, báo. (Chim sâu bậc 3, mèo rừng bậc 3/4, báo bậc 3)

Vậy đáp án đúng cho câu 6 là B.

Câu 7: Phát biểu nào sau đây không đúng về mối quan hệ hỗ trợ giữa các loài trong quần xã?

Mối quan hệ hỗ trợ là những mối quan hệ mà ít nhất có một loài được lợi, còn loài kia hoặc là có lợi, hoặc là không bị hại. Các mối quan hệ hỗ trợ bao gồm cộng sinh, hợp tác, hội sinh.

Phân tích các phát biểu:
A. Quan hệ hỗ trợ bao gồm quan hệ cộng sinh, hợp tác và hội sinh. – Đúng.
B. Trong quan hệ hỗ trợ ít nhất có một loài được hưởng lợi. – Đúng.
C. Trong quan hệ hỗ trợ dẫn đến sinh vật phải đấu tranh để tìm nguồn sống. – Sai. Đấu tranh để tìm nguồn sống là đặc điểm của quan hệ đối địch (cạnh tranh, con mồi – kẻ săn mồi). Trong quan hệ hỗ trợ, các loài ít bị áp lực cạnh tranh hơn.
D. Trong quan hệ hỗ trợ, các loài đều có lợi hoặc ít nhất không bị hại. – Đúng.

Vậy phát biểu không đúng là C.

Câu 8: Cho một quần xã gồm các sinh vật sau: thực vật, thỏ, dê, chim ăn sâu, sâu hại thực vật, hổ, sinh vật phân giải. Chuỗi thức ăn nào sau không thể xảy ra

Chúng ta sẽ xem xét từng chuỗi thức ăn để xác định cái nào sai.

Các sinh vật: Thực vật (sản xuất), Thỏ (ăn thực vật), Dê (ăn thực vật), Chim ăn sâu (ăn sâu), Sâu hại thực vật (ăn thực vật), Hổ (ăn thỏ, dê), Sinh vật phân giải.

A. Thực vật –> Thỏ –> Hổ –> Sinh vật phân giải.
– Thực vật –> Thỏ: Đúng (thỏ ăn thực vật).
– Thỏ –> Hổ: Đúng (hổ ăn thỏ).
– Hổ –> Sinh vật phân giải: Đúng (hổ chết thì sinh vật phân giải phân giải).
Chuỗi này có thể xảy ra.

B. Thực vật –> Dê –> Hổ –> Sinh vật phân giải.
– Thực vật –> Dê: Đúng (dê ăn thực vật).
– Dê –> Hổ: Đúng (hổ ăn dê).
– Hổ –> Sinh vật phân giải: Đúng.
Chuỗi này có thể xảy ra.

C. Thực vật –> Chim ăn sâu –> Sâu hại thực vật –> Sinh vật phân giải.
– Thực vật –> Chim ăn sâu: Sai. Chim ăn sâu ăn sâu, không ăn thực vật.
– Sâu hại thực vật –> Chim ăn sâu: Đúng.
Vì vậy, chuỗi này không thể xảy ra theo trình tự này.

D. Thực vật –> Sâu hại thực vật –> Chim ăn sâu.
– Thực vật –> Sâu hại thực vật: Đúng (sâu hại thực vật ăn thực vật).
– Sâu hại thực vật –> Chim ăn sâu: Đúng (chim ăn sâu ăn sâu).
Chuỗi này có thể xảy ra.

Vậy chuỗi thức ăn không thể xảy ra là C.

Câu 9: Con hàu lọc phytoplankton (thực vật phù du) trong nước làm thức ăn, song lại bị hải mã ăn thịt. Về phía mình hải mã lại trở thành thức ăn cho gấu Bắc Cực. Trong ví dụ này, động vật tiêu thụ sơ cấp chính là

Động vật tiêu thụ sơ cấp là những sinh vật ăn sinh vật sản xuất (thực vật).

Phân tích chuỗi thức ăn:
– Sinh vật sản xuất: Phytoplankton (thực vật phù du).
– Động vật tiêu thụ bậc 1 (sơ cấp): Con hàu (ăn phytoplankton).
– Động vật tiêu thụ bậc 2: Hải mã (ăn con hàu).
– Động vật tiêu thụ bậc 3: Gấu Bắc Cực (ăn hải mã).

Động vật tiêu thụ sơ cấp là con hàu.

Phân tích các phương án:
A. Con hàu. – Đúng.
B. Phytoplankton. – Đây là sinh vật sản xuất.
C. Hải mã. – Đây là động vật tiêu thụ bậc 2.
D. Gấu Bắc Cực. – Đây là động vật tiêu thụ bậc 3.

Vậy đáp án đúng cho câu 9 là A.

Câu 10: Trong lưới thức ăn của một quần xã sinh vật trên cạn, bậc dinh dưỡng nào sau đây có sinh khối lớn nhất?

Sinh khối là tổng khối lượng của tất cả các sinh vật trong quần xã hoặc trong một bậc dinh dưỡng. Theo quy luật 10% về năng lượng, sinh khối thường giảm dần từ bậc dinh dưỡng cấp 1 trở lên.

Bậc dinh dưỡng cấp 1: Sinh vật sản xuất (thực vật). Đây là bậc có sinh khối lớn nhất.
Bậc dinh dưỡng cấp 2: Sinh vật tiêu thụ bậc 1 (ăn thực vật). Sinh khối nhỏ hơn bậc 1.
Bậc dinh dưỡng cấp 3: Sinh vật tiêu thụ bậc 2. Sinh khối nhỏ hơn bậc 2.
Và cứ thế tiếp tục.

Do đó, bậc dinh dưỡng có sinh khối lớn nhất là bậc dinh dưỡng cấp 1.

Phân tích các phương án:
A. Bậc dinh dưỡng cấp cao nhất. – Sai.
B. Bậc dinh dưỡng cấp 3. – Sai.
C. Bậc dinh dưỡng cấp 2. – Sai.
D. Bậc dinh dưỡng cấp 1. – Đúng.

Vậy đáp án đúng cho câu 10 là D.

Câu 11: Quan sát một tháp sinh khối có thể biết được thông tin nào sau đây?

Tháp sinh khối biểu diễn tổng khối lượng của các sinh vật ở mỗi bậc dinh dưỡng.

A. Hiệu suất sinh thái ở mỗi bậc dinh dưỡng. – Hiệu suất sinh thái liên quan đến sự chuyển năng lượng giữa các bậc, không phải chỉ nhìn vào sinh khối.
B. Số lượng cá thể sinh vật ở mỗi bậc dinh dưỡng. – Tháp số lượng biểu diễn điều này.
C. Khối lượng sinh vật ở mỗi bậc dinh dưỡng. – Đúng. Tháp sinh khối cho biết sinh khối của từng bậc.
D. Năng lượng bị tiêu hao qua hô hấp ở mỗi bậc dinh dưỡng. – Năng lượng bị tiêu hao qua hô hấp là một phần của năng lượng bị mất đi giữa các bậc, không phải thông tin trực tiếp từ tháp sinh khối.

Vậy, quan sát một tháp sinh khối có thể biết được thông tin về C. Khối lượng sinh vật ở mỗi bậc dinh dưỡng.

Câu 12: Hình tháp sinh thái luôn có dạng chuẩn (đáy tháp rộng ở dưới, đỉnh tháp hẹp ở trên) là hình tháp biểu diễn

Tháp sinh thái có 3 loại: tháp số lượng, tháp sinh khối và tháp năng lượng.

– Tháp số lượng: Thường có dạng chuẩn, nhưng có trường hợp ngoại lệ (ví dụ: một cây lớn nuôi nhiều sâu).
– Tháp sinh khối: Thường có dạng chuẩn, nhưng có trường hợp ngoại lệ (ví dụ: sinh khối thực vật phù du rất nhỏ nhưng sinh khối sinh vật tiêu thụ bậc 1 lại lớn).
– Tháp năng lượng: Luôn có dạng chuẩn (đáy rộng, đỉnh hẹp) vì năng lượng luôn giảm dần theo từng bậc dinh dưỡng theo quy luật 10%.

Vậy, hình tháp sinh thái luôn có dạng chuẩn là tháp biểu diễn năng lượng.

Phân tích các phương án:
A. Số lượng cá thể của các bậc dinh dưỡng. – Có ngoại lệ.
B. Sinh khối của các bậc dinh dưỡng. – Có ngoại lệ.
C. Năng lượng của các bậc dinh dưỡng. – Luôn có dạng chuẩn.
D. Sinh khối và số lượng cá thể của các bậc dinh dưỡng. – Cả hai đều có ngoại lệ.

Vậy đáp án đúng cho câu 12 là C.

Câu 13: Nghiên cứu tại một khu rừng nhiệt đới cho thấy: có một vùng mà các cây cao to bị chặt phá tạo nên một khoảng trống rất lớn giữa rừng, về sau đã diễn ra quá trình phục hồi. Quá trình diễn thế sinh thái trong khoảng trống bị tác động chủ yếu do nhân tố ánh sáng, bốn loài thực vật xuất hiện với các đặc điểm sau:
– Loài A: Cây gỗ có phiến lá to, mỏng, mặt lá bóng, màu lá sẫm, mô giậu kém phát triển.
– Loài B: Cây gỗ lớn có phiến lá nhỏ, dày và cứng, màu nhạt, mô giậu phát triển.
– Loài C: Cây cỏ có phiến lá nhỏ, thuôn dài và hơi cứng, gân lá phát triển.
– Loài D: Cây thân cỏ có phiến lá to, mỏng, màu sẫm, mô giậu không phát triển.
Thứ tự xuất hiện lần lượt của các loài cây này là:

Đây là một câu hỏi về diễn thế sinh thái, cụ thể là diễn thế thứ sinh trên một khoảng trống sau khi chặt phá rừng. Nhân tố ánh sáng là quan trọng. Chúng ta cần xem xét đặc điểm của các loài để xác định thứ tự xuất hiện.

– Loài D: Cây thân cỏ có phiến lá to, mỏng, màu sẫm, mô giậu không phát triển. -> Cây ưa sáng, phát triển nhanh, thường xuất hiện đầu tiên ở nơi có ánh sáng mạnh.
– Loài C: Cây cỏ có phiến lá nhỏ, thuôn dài và hơi cứng, gân lá phát triển. -> Cũng là cây cỏ, có thể xuất hiện sau loài D hoặc cùng lúc, có thể chịu được điều kiện ánh sáng giảm đi.
– Loài A: Cây gỗ có phiến lá to, mỏng, mặt lá bóng, màu lá sẫm, mô giậu kém phát triển. -> Cây gỗ non, ưa bóng hoặc chịu bóng tốt hơn, phiến lá to để hấp thụ ánh sáng yếu.
– Loài B: Cây gỗ lớn có phiến lá nhỏ, dày và cứng, màu nhạt, mô giậu phát triển. -> Cây gỗ lớn, trưởng thành, chịu được ánh sáng mạnh và có khả năng cạnh tranh cao. Thường xuất hiện ở giai đoạn sau.

Dựa vào đặc điểm về ánh sáng và cấu trúc lá:
– Cây thân cỏ ưa sáng, lá to, mỏng sẽ xuất hiện đầu tiên khi có nhiều ánh sáng (ví dụ: loài D).
– Sau đó, các cây cỏ khác hoặc cây gỗ nhỏ hơn sẽ xuất hiện khi ánh sáng bắt đầu giảm đi do các cây tiên phong che phủ (ví dụ: loài C).
– Tiếp theo là các cây gỗ có khả năng chịu bóng hoặc cần ít ánh sáng hơn để phát triển (ví dụ: loài A).
– Cuối cùng là các cây gỗ lớn, có khả năng cạnh tranh mạnh và thích nghi với điều kiện ánh sáng ổn định hơn (ví dụ: loài B).

Vậy thứ tự xuất hiện có khả năng là: D –> C –> A –> B hoặc D –> C –> B –> A, hoặc D –> B –> A –> C …

Chúng ta hãy xem xét các phương án:
A. D–>B–>A–>C. (B xuất hiện sớm hơn A, C xuất hiện cuối)
B. D–>C–>B–>A. (D đầu tiên, C thứ hai, B thứ ba, A cuối) – Điều này có vẻ không hợp lý vì A có lá to, mỏng, chịu bóng tốt hơn B.
C. C–>B–>A–>D. (C đầu tiên, D cuối) – Không hợp lý vì D là cây thân cỏ ưa sáng, nên xuất hiện sớm.
D. C–>D–>A–>B. (C đầu tiên, D thứ hai) – Không hợp lý vì D là cây thân cỏ ưa sáng, nên xuất hiện sớm hơn C.

Xem xét lại đặc điểm của A và B:
A: Cây gỗ, lá to, mỏng, sẫm màu, mô giậu kém phát triển -> ưa bóng, hấp thụ ánh sáng yếu.
B: Cây gỗ lớn, lá nhỏ, dày, cứng, màu nhạt, mô giậu phát triển -> ưa sáng, chịu được cường độ ánh sáng cao, cạnh tranh tốt.

Trong diễn thế, cây thân cỏ ưa sáng sẽ xuất hiện trước. Loài D có đặc điểm này.
Sau đó đến các loài cỏ khác hoặc cây gỗ nhỏ hơn. Loài C là cây cỏ.
Sau đó đến cây gỗ chịu bóng (hoặc có khả năng cạnh tranh ánh sáng yếu hơn). Loài A.
Cuối cùng là cây gỗ lớn, ưa sáng và cạnh tranh mạnh. Loài B.

Vậy thứ tự hợp lý là: D (ưa sáng, thân cỏ) –> C (cỏ, có thể chịu bóng hơn) –> A (cây gỗ, chịu bóng) –> B (cây gỗ lớn, ưa sáng mạnh và cạnh tranh).

Xem xét lại phương án B: D–>C–>B–>A.
D đầu tiên, C thứ hai. Hợp lý.
Nhưng sau đó là B rồi đến A. Loài B có lá nhỏ, dày, cứng, màu nhạt, mô giậu phát triển. Đây là đặc điểm của cây ưa sáng, chịu được ánh sáng mạnh. Loài A có lá to, mỏng, sẫm màu, mô giậu kém phát triển. Đây là đặc điểm cây ưa bóng.
Thông thường, cây ưa sáng sẽ xuất hiện đầu tiên, sau đó khi tán rừng hình thành, cây ưa bóng sẽ phát triển.
Vậy, thứ tự nên là: D (ưa sáng, thân cỏ) –> C (cỏ, có thể cạnh tranh hơn) –> A (cây gỗ, chịu bóng) –> B (cây gỗ lớn, ưa sáng, cạnh tranh).

Vậy thứ tự có lẽ phải là D –> C –> A –> B. Không có phương án này.

Xem lại giả định ban đầu:
Loài D: Cây thân cỏ, lá to, mỏng, sẫm, mô giậu kém -> Ưa sáng, hấp thụ ánh sáng mạnh. Xuất hiện đầu.
Loài C: Cây cỏ, lá nhỏ, cứng, gân lá phát triển -> Có thể cạnh tranh tốt hơn, hoặc có khả năng thích nghi với điều kiện khác.
Loài A: Cây gỗ, lá to, mỏng, sẫm, mô giậu kém -> Ưa bóng.
Loài B: Cây gỗ lớn, lá nhỏ, dày, cứng, nhạt, mô giậu phát triển -> Ưa sáng, cạnh tranh mạnh.

Trong diễn thế thứ sinh trên khoảng trống, ánh sáng là yếu tố chính.
Cây thân cỏ ưa sáng xuất hiện đầu tiên: D.
Sau đó là các cây cỏ khác hoặc cây gỗ nhỏ hơn.
Khi tán rừng bắt đầu hình thành, ánh sáng yếu đi, các cây ưa bóng sẽ phát triển.

Có thể có sự nhầm lẫn trong việc đánh giá mức độ ưa sáng/bóng của các loài.
Hãy giả định loài B là cây gỗ lớn, phát triển mạnh mẽ ở giai đoạn sau, có thể cạnh tranh ánh sáng tốt.
Và loài A là cây gỗ phát triển ở giai đoạn trung gian, có thể chịu được ánh sáng yếu hơn.

Nếu A là ưa bóng và B là ưa sáng/cạnh tranh mạnh:
Thứ tự: D (ưa sáng, cỏ) –> C (cỏ, có thể cạnh tranh) –> A (ưa bóng) –> B (ưa sáng mạnh, cạnh tranh).

Phương án B: D–>C–>B–>A. Cái này có nghĩa là B xuất hiện trước A. Nếu B là cây ưa sáng mạnh, A là cây ưa bóng, thì D –> C –> B –> A là sai vì A nên xuất hiện sau B.

Hãy xem lại phương án D: C–>D–>A–>B. D xuất hiện sau C. Sai.
Phương án A: D–>B–>A–>C. D đầu, C cuối. Có thể. Nhưng tại sao B lại xuất hiện trước A?
Phương án C: C–>B–>A–>D. D xuất hiện cuối. Sai.

Có lẽ cách hiểu về các loài là:
D: Cỏ ưa sáng.
C: Cỏ, có thể chịu bóng hơn D.
A: Cây gỗ, chịu bóng.
B: Cây gỗ lớn, ưa sáng, cạnh tranh mạnh.

Thứ tự: D (ưu tiên ánh sáng) –> C (cạnh tranh ánh sáng) –> A (chịu bóng khi tán rừng hình thành) –> B (cạnh tranh ánh sáng mạnh ở giai đoạn cuối hoặc khi rừng đã hình thành).

Nếu ta đảo lại A và B:
D –> C –> A –> B. (A ưa bóng, B ưa sáng mạnh, cạnh tranh).
Hoặc D –> C –> B –> A (Nếu B là cây gỗ lớn xuất hiện sớm hơn A).

Có một sự không rõ ràng trong các đặc điểm để xếp hạng chính xác.
Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp diễn thế, các loài cỏ ưa sáng xuất hiện đầu tiên, sau đó là các cây bụi, rồi đến cây gỗ nhỏ, và cuối cùng là cây gỗ lớn.

Nếu xét theo thứ tự phát triển từ cây thân cỏ lên cây gỗ lớn:
D (thân cỏ) –> C (cỏ) –> A (cây gỗ) –> B (cây gỗ lớn).
Thứ tự D –> C –> A –> B. Không có phương án này.

Hãy xem lại phương án B: D–>C–>B–>A.
D là thân cỏ, ưa sáng. C là cỏ. B là cây gỗ lớn, lá nhỏ dày. A là cây gỗ, lá to mỏng.
Nếu B có đặc điểm là cây gỗ phát triển nhanh, cạnh tranh ánh sáng tốt, có thể xuất hiện ở giai đoạn ban đầu sau các cây cỏ.
Và A là cây gỗ có lá to, mỏng, chịu bóng, xuất hiện ở giai đoạn sau khi ánh sáng yếu hơn.
Như vậy, D –> C –> B –> A có thể chấp nhận được nếu B có khả năng phát triển sớm và cạnh tranh mạnh.

Vậy đáp án có khả năng cao nhất là B.

Câu 14: Điều nào sau đây nói về diễn thế sinh thái là không đúng?

Diễn thế sinh thái là quá trình thay đổi dần dần của thành phần loài, cấu trúc và điều kiện môi trường của quần xã sinh vật theo thời gian.

Phân tích các phát biểu:
A. Diễn thế sinh thái là quá trình biến đổi tuần tự của quần xã sinh vật qua các giai đoạn tương ứng với điều kiện môi trường sống. – Đúng.
B. Trong diễn thế loài ưu thế sẽ làm thay đổi điều kiện sống, luôn lấn át các loài khác và ngày càng chiếm ưu thế hơn trong quần xã. – Phát biểu này không hoàn toàn đúng. Loài ưu thế thay đổi điều kiện sống, nhưng không có nghĩa là nó “luôn lấn át các loài khác” và “ngày càng chiếm ưu thế hơn”. Trong các giai đoạn sau của diễn thế, loài ưu thế có thể thay đổi. Ví dụ, trong diễn thế nguyên sinh, loài tiên phong (thường là địa y) có thể bị thay thế bởi rêu, sau đó là cây bụi, và cuối cùng là cây gỗ. Loài ưu thế ban đầu không nhất thiết là loài ưu thế cuối cùng.
C. Song song với quá trình biến đổi quần xã trong diễn thế là quá trình biến đổi các điều kiện tự nhiên như: khí hậu, thổ nhưỡng…. – Đúng.
D. Diễn thế nguyên sinh là diễn thế khởi đầu từ môi trường chưa có sinh vật, diễn thế thứ sinh là diễn thế xuất hiện ở môi trường đã có một quần xã sinh vật từng sinh sống. – Đúng.

Vậy phát biểu không đúng là B.

—
Cô hy vọng phần giải thích chi tiết này đã giúp các em hiểu rõ hơn về các khái niệm và cách giải các bài tập về quần xã sinh vật. Các em hãy xem lại bài, ghi nhớ kiến thức và luyện tập thêm nhé! Chúc các em học tốt!