2. Kí hiệu bản đồ có mấy dạng? Kể tên các dạng kí hiệu.
Theo sách giáo khoa Địa lý lớp 6, kí hiệu bản đồ có ba dạng chính.
Đó là:
– Kí hiệu theo hình dạng: Là các hình vẽ, hình tượng mô phỏng đối tượng địa lí trên thực tế. Ví dụ: kí hiệu núi, sông, hồ, thành phố, sân bay…
– Kí hiệu theo màu sắc: Là việc sử dụng các màu sắc khác nhau để biểu thị các đối tượng hoặc khu vực địa lí. Ví dụ: màu xanh dương biểu thị cho sông, biển, hồ; màu xanh lá cây biểu thị cho đồng bằng, rừng; màu nâu biểu thị cho núi, cao nguyên.
– Kí hiệu theo chữ viết và số: Là việc sử dụng chữ cái, từ ngữ hoặc con số để biểu thị các đối tượng. Ví dụ: kí hiệu tên quốc gia, tên sông, độ cao, nhiệt độ…

3. Cách xác định phương hướng trên bản đồ. Biết vận dụng xác định các hướng đi trên bản đồ.
Để xác định phương hướng trên bản đồ, chúng ta cần dựa vào mũi tên chỉ hướng Bắc trên bản đồ. Thông thường, mũi tên này sẽ được vẽ ở góc của bản đồ và chỉ về phía trên.
– Hướng Bắc là hướng mà mũi tên chỉ.
– Hướng Nam là hướng ngược lại với hướng Bắc.
– Hướng Đông là hướng bên phải mũi tên chỉ hướng Bắc.
– Hướng Tây là hướng bên trái mũi tên chỉ hướng Bắc.

Khi đã xác định được 4 hướng chính (Bắc, Nam, Đông, Tây), chúng ta có thể xác định các hướng phụ như: Đông Bắc, Tây Bắc, Đông Nam, Tây Nam.

Vận dụng xác định các hướng đi trên bản đồ:
– Muốn đi từ điểm A đến điểm B, chúng ta sẽ nhìn xem điểm B nằm ở hướng nào so với điểm A. Ví dụ: Nếu điểm B nằm ở phía trên và bên phải của điểm A, thì ta nói hướng đi từ A đến B là hướng Đông Bắc.

4. Hình dạng, kích thước của Trái đất.
– Hình dạng: Trái Đất có hình cầu, nhưng không phải là một hình cầu hoàn hảo. Do Trái Đất tự quay, phần xích đạo hơi phình ra và hai cực hơi dẹt lại, nên nó có hình dạng gần giống hình phỏng cầu.
– Kích thước:
– Bán kính trung bình của Trái Đất khoảng 6.371 km.
– Chu vi của Trái Đất đo theo đường xích đạo khoảng 40.075 km.

5. Đặc điểm chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất.
Chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất có những đặc điểm sau:
– Chiều quay: Trái Đất quay từ Tây sang Đông.
– Tốc độ quay: Tốc độ quay không đều. Tại xích đạo, tốc độ quay lớn nhất, càng về hai cực tốc độ quay càng giảm dần. Tuy nhiên, về mặt thời gian, Trái Đất quay hết một vòng quanh trục mất 24 giờ (một ngày đêm).
– Trục quay: Trục quay của Trái Đất là một đường tưởng tượng đi xuyên qua tâm Trái Đất, nối liền hai điểm Cực Bắc và Cực Nam. Trục quay này nghiêng so với mặt phẳng quỹ đạo của Trái Đất quanh Mặt Trời một góc khoảng 66,5 độ.

6. Hệ quả chuyển động của tự quay quanh trục của Trái Đất.
Chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất tạo ra các hệ quả quan trọng:
– Hiện tượng ngày, đêm: Do Trái Đất hình cầu và tự quay, nên một nửa bề mặt Trái Đất luôn được chiếu sáng bởi Mặt Trời (tạo thành ban ngày), còn nửa kia không được chiếu sáng (tạo thành ban đêm). Sự luân phiên ngày đêm này là do Trái Đất không ngừng tự quay.
– Sự lệch hướng chuyển động của các vật thể bị ném hoặc trôi trên bề mặt Trái Đất: Ở bán cầu Bắc, các vật thể bị lệch sang phải theo chiều chuyển động. Ở bán cầu Nam, các vật thể bị lệch sang trái theo chiều chuyển động. Đây là hệ quả của lực Côriôlit.
– Sự thay đổi giờ trên Trái Đất: Do Trái Đất quay từ Tây sang Đông, nên các địa điểm nằm ở phía Đông sẽ có giờ sớm hơn các địa điểm nằm ở phía Tây.

7. Ôn tập các bài toán về tính khoảng cách thực tế giữa 2 địa điểm trên bản đồ.
Để tính khoảng cách thực tế hoặc tỉ lệ bản đồ, chúng ta sử dụng công thức sau:
Khoảng cách thực tế = Khoảng cách trên bản đồ x Mẫu số tỉ lệ
Tỉ lệ bản đồ = (Khoảng cách trên bản đồ / Khoảng cách thực tế)

Các em lưu ý, khi tính toán, đơn vị đo khoảng cách trên bản đồ và khoảng cách thực tế cần phải thống nhất.

Ví dụ:
a. Cho khoảng cách A -> B trên bản đồ là 2cm với bản đồ có tỉ lệ là 1: 500.000. Tính khoảng cách ngoài thực tế từ A->B.
Lời giải:
Khoảng cách thực tế từ A -> B là:
\( \text{Khoảng cách thực tế} = 2 \text{ cm} \times 500.000 \)
\( \text{Khoảng cách thực tế} = 1.000.000 \text{ cm} \)
Đổi sang km: \( 1.000.000 \text{ cm} = 10 \text{ km} \)
Vậy khoảng cách ngoài thực tế từ A đến B là 10 km.

b. Cho khoảng cách từ A->B ngoài thực tế là 78km. Biết khoảng cách trên bản đồ từ A-> B là 13cm. Hỏi bản đồ có tỉ lệ bao nhiêu?
Lời giải:
Trước hết, chúng ta cần đổi 78km ra cm:
\( 78 \text{ km} = 78 \times 100.000 \text{ cm} = 7.800.000 \text{ cm} \)
Tỉ lệ bản đồ là:
\( \text{Tỉ lệ} = \frac{\text{Khoảng cách trên bản đồ}}{\text{Khoảng cách thực tế}} = \frac{13 \text{ cm}}{7.800.000 \text{ cm}} = \frac{1}{600.000} \)
Vậy bản đồ có tỉ lệ là 1: 600.000.

c. Cho khoảng cách từ A->B ngoài thực tế là 7,5km. Biết bản đồ có tỉ lệ là 1: 150.000. Tính khoảng cách trên bản đồ từ A-> B.
Lời giải:
Đổi 7,5km ra cm:
\( 7,5 \text{ km} = 7,5 \times 100.000 \text{ cm} = 750.000 \text{ cm} \)
Khoảng cách trên bản đồ từ A-> B là:
\( \text{Khoảng cách trên bản đồ} = \frac{\text{Khoảng cách thực tế}}{\text{Mẫu số tỉ lệ}} = \frac{750.000 \text{ cm}}{150.000} \)
\( \text{Khoảng cách trên bản đồ} = 5 \text{ cm} \)
Vậy khoảng cách trên bản đồ từ A đến B là 5 cm.

8. Ôn tập cách tính giờ
Trái Đất được chia thành 24 khu vực giờ. Mỗi khu vực giờ chênh nhau 1 giờ.
– Khu vực giờ gốc (Giờ GMT – Greenwich Mean Time) là khu vực thứ 0, đi qua kinh tuyến 0 độ. Giờ ở khu vực này được coi là giờ chuẩn.
– Nước ta nằm trong múi giờ thứ 7, tức là giờ Việt Nam sớm hơn giờ khu vực giờ gốc 7 tiếng.

Ví dụ:
Khu vực giờ gốc là 8h, nước ta là mấy giờ?
Lời giải:
Giờ Việt Nam = Giờ khu vực giờ gốc + 7 giờ
\( \text{Giờ Việt Nam} = 8 \text{h} + 7 \text{h} = 15 \text{h} \)
Vậy khi khu vực giờ gốc là 8h thì nước ta là 15h (tức 3 giờ chiều).

Các em về nhà ôn tập kỹ lại các kiến thức này nhé. Nếu có thắc mắc gì, các em cứ mạnh dạn hỏi cô. Chúc các em học tốt!