Chúng ta xét hai hệ cân bằng sau trong bình kín:

Phản ứng (1): Co(s) + H₂O(g) ⇌ CO(g) + H₂(g) ΔH > 0
Phản ứng (2): CO(g) + H₂O(g) ⇌ CO₂(g) + H₂(g) ΔH < 0 Bây giờ, chúng ta sẽ xem xét từng trường hợp biến đổi điều kiện ảnh hưởng đến sự chuyển dịch cân bằng như thế nào. a. Tăng nhiệt độ. Chúng ta sẽ xem xét ảnh hưởng của việc tăng nhiệt độ đến từng phản ứng: Đối với phản ứng (1): Co(s) + H₂O(g) ⇌ CO(g) + H₂(g) ΔH > 0
Phản ứng này là phản ứng thu nhiệt (do ΔH > 0). Theo nguyên lý Le Chatelier, khi tăng nhiệt độ, cân bằng sẽ chuyển dịch theo chiều làm phản ứng thu nhiệt, tức là theo chiều thuận.
Vì vậy, khi tăng nhiệt độ, cân bằng của phản ứng (1) chuyển dịch theo chiều thuận, làm tăng nồng độ của CO và H₂, đồng thời giảm nồng độ của H₂O.

Đối với phản ứng (2): CO(g) + H₂O(g) ⇌ CO₂(g) + H₂(g) ΔH < 0 Phản ứng này là phản ứng tỏa nhiệt (do ΔH < 0). Theo nguyên lý Le Chatelier, khi tăng nhiệt độ, cân bằng sẽ chuyển dịch theo chiều làm phản ứng thu nhiệt, tức là theo chiều nghịch. Vì vậy, khi tăng nhiệt độ, cân bằng của phản ứng (2) chuyển dịch theo chiều nghịch, làm tăng nồng độ của CO và H₂O, đồng thời giảm nồng độ của CO₂ và H₂. Kết luận chung cho trường hợp a: Tăng nhiệt độ sẽ làm cân bằng của phản ứng (1) chuyển dịch theo chiều thuận và cân bằng của phản ứng (2) chuyển dịch theo chiều nghịch. b. Thêm lượng hơi nước vào. Chúng ta sẽ xem xét ảnh hưởng của việc thêm hơi nước vào từng phản ứng: Đối với phản ứng (1): Co(s) + H₂O(g) ⇌ CO(g) + H₂(g) Trong phản ứng này, hơi nước (H₂O(g)) là một chất phản ứng ở dạng khí. Khi ta thêm một chất phản ứng vào hệ, theo nguyên lý Le Chatelier, cân bằng sẽ chuyển dịch theo chiều làm giảm nồng độ của chất vừa thêm vào, tức là theo chiều thuận. Vì vậy, khi thêm lượng hơi nước vào, cân bằng của phản ứng (1) chuyển dịch theo chiều thuận, làm tăng nồng độ của CO và H₂, đồng thời giảm nồng độ của H₂O (so với lúc chưa thêm). Đối với phản ứng (2): CO(g) + H₂O(g) ⇌ CO₂(g) + H₂(g) Trong phản ứng này, hơi nước (H₂O(g)) cũng là một chất phản ứng ở dạng khí. Tương tự như phản ứng (1), khi ta thêm hơi nước vào, theo nguyên lý Le Chatelier, cân bằng sẽ chuyển dịch theo chiều làm giảm nồng độ của H₂O, tức là theo chiều thuận. Vì vậy, khi thêm lượng hơi nước vào, cân bằng của phản ứng (2) chuyển dịch theo chiều thuận, làm tăng nồng độ của CO₂ và H₂, đồng thời giảm nồng độ của CO và H₂O (so với lúc chưa thêm). Kết luận chung cho trường hợp b: Thêm lượng hơi nước vào sẽ làm cân bằng của cả hai phản ứng (1) và (2) đều chuyển dịch theo chiều thuận. e. Lấy bớt H₂ ra. Chúng ta sẽ xem xét ảnh hưởng của việc lấy bớt H₂ ra khỏi hệ cân bằng: Đối với phản ứng (1): Co(s) + H₂O(g) ⇌ CO(g) + H₂(g) Trong phản ứng này, khí hiđro (H₂(g)) là một trong những sản phẩm. Khi ta lấy bớt một chất sản phẩm ra khỏi hệ, theo nguyên lý Le Chatelier, cân bằng sẽ chuyển dịch theo chiều làm bù đắp lại lượng chất sản phẩm đã mất, tức là theo chiều thuận. Vì vậy, khi lấy bớt H₂ ra, cân bằng của phản ứng (1) chuyển dịch theo chiều thuận, làm tăng nồng độ của CO và H₂O, đồng thời giảm nồng độ của CO. Đối với phản ứng (2): CO(g) + H₂O(g) ⇌ CO₂(g) + H₂(g) Trong phản ứng này, khí hiđro (H₂(g)) cũng là một trong những sản phẩm. Tương tự như phản ứng (1), khi ta lấy bớt H₂ ra khỏi hệ, theo nguyên lý Le Chatelier, cân bằng sẽ chuyển dịch theo chiều làm bù đắp lại lượng chất sản phẩm đã mất, tức là theo chiều thuận. Vì vậy, khi lấy bớt H₂ ra, cân bằng của phản ứng (2) chuyển dịch theo chiều thuận, làm tăng nồng độ của CO và H₂O, đồng thời giảm nồng độ của CO₂. Kết luận chung cho trường hợp e: Lấy bớt H₂ ra sẽ làm cân bằng của cả hai phản ứng (1) và (2) đều chuyển dịch theo chiều thuận. d. Tăng áp suất chung bằng cách nén cho thể tích của hệ giảm xuống. Để xem xét ảnh hưởng của việc tăng áp suất, chúng ta cần xác định sự thay đổi về số mol khí ở hai vế của mỗi phương trình phản ứng. Đối với phản ứng (1): Co(s) + H₂O(g) ⇌ CO(g) + H₂(g) Vế trái có 1 mol khí (H₂O(g)). Vế phải có 1 mol khí (CO(g)) + 1 mol khí (H₂(g)) = 2 mol khí. Số mol khí ở vế phải nhiều hơn ở vế trái (2 mol > 1 mol).
Khi tăng áp suất chung (bằng cách giảm thể tích), cân bằng sẽ chuyển dịch theo chiều làm giảm áp suất, tức là theo chiều làm giảm số mol khí. Trong trường hợp này, chiều làm giảm số mol khí là chiều nghịch.
Vì vậy, khi tăng áp suất chung, cân bằng của phản ứng (1) chuyển dịch theo chiều nghịch, làm tăng nồng độ của H₂O, đồng thời giảm nồng độ của CO và H₂.

Đối với phản ứng (2): CO(g) + H₂O(g) ⇌ CO₂(g) + H₂(g)
Vế trái có 1 mol khí (CO(g)) + 1 mol khí (H₂O(g)) = 2 mol khí.
Vế phải có 1 mol khí (CO₂(g)) + 1 mol khí (H₂(g)) = 2 mol khí.
Số mol khí ở hai vế bằng nhau (2 mol = 2 mol).
Khi số mol khí ở hai vế bằng nhau, việc thay đổi áp suất chung (bằng cách thay đổi thể tích) sẽ không làm chuyển dịch cân bằng.
Vì vậy, khi tăng áp suất chung, cân bằng của phản ứng (2) không chuyển dịch.

Kết luận chung cho trường hợp d: Tăng áp suất chung bằng cách nén cho thể tích của hệ giảm xuống sẽ làm cân bằng của phản ứng (1) chuyển dịch theo chiều nghịch và cân bằng của phản ứng (2) không chuyển dịch.

Chúc các em học tốt và luôn yêu thích môn Hóa học! Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại hỏi thầy nhé.