6/11x=9/2y=18/5z và -x+y+z=-120
Bài toán yêu cầu tìm x, y, z biết:
6/11x = 9/2y = 18/5z và -x + y + z = -120
Bước 1: Quy đồng mẫu số của các tỉ lệ thức
Các em thấy ba tỉ lệ thức 6/11x, 9/2y, 18/5z có mẫu số là 11, 2, 5. Để làm việc với chúng dễ dàng hơn, chúng ta cần đưa chúng về dạng tỉ lệ thức với cùng một giá trị nào đó. Ta gọi giá trị chung này là k.
Ta có:
6/11x = k => x = 11k/6
9/2y = k => y = 2k/9
18/5z = k => z = 5k/18
Đây là cách đưa về dạng tỉ lệ thức với một hằng số k. Tuy nhiên, cách làm mà sách giáo khoa hay hướng dẫn chúng ta đó là đưa các biểu thức về cùng một mẫu số chung để dễ dàng so sánh.
Ta có:
6/11x = 9/2y = 18/5z
Chúng ta cần tìm một số mà 6, 9, 18 cùng chia hết. Số nhỏ nhất là Bội chung nhỏ nhất (BCNN) của 6, 9, 18.
BCNN(6, 9, 18) = 18.
Bây giờ, ta sẽ biến đổi từng tỉ lệ thức để có tử số là 18.
* Tỉ lệ thức thứ nhất: 6/11x
Để tử số là 18, ta nhân cả tử và mẫu với 3:
(6 3) / (11 3) x = 18/33 x
* Tỉ lệ thức thứ hai: 9/2y
Để tử số là 18, ta nhân cả tử và mẫu với 2:
(9 2) / (2 2) y = 18/4 y
* Tỉ lệ thức thứ ba: 18/5z
Tử số đã là 18 rồi, nên ta giữ nguyên:
18/5z
Vậy, ta có dãy tỉ lệ thức mới:
18/33 x = 18/4 y = 18/5 * z
Từ đây, ta có thể suy ra mối quan hệ giữa x, y, z như sau:
Vì các tử số đều bằng 18, nên ta có thể viết lại như sau (đây là một bước suy luận quan trọng):
(x/33) 18 = (y/4) 18 = (z/5) * 18
Nếu ta chia cả ba vế cho 18, ta sẽ được:
x/33 = y/4 = z/5
Các em thấy chưa nào? Từ dãy tỉ lệ thức ban đầu, chúng ta đã đưa về một dãy tỉ lệ thức đơn giản hơn rất nhiều.
Bước 2: Áp dụng tính chất của dãy tỉ lệ thức
Chúng ta có dãy tỉ lệ thức:
x/33 = y/4 = z/5
Và điều kiện cho trước: -x + y + z = -120
Theo tính chất của dãy tỉ lệ thức, nếu ta có:
a/b = c/d = e/f = k
thì ta có:
(a + c + e) / (b + d + f) = k
(a – c + e) / (b – d + f) = k
vân vân…
Áp dụng vào bài toán của chúng ta:
x/33 = y/4 = z/5
Ta sẽ đặt tỉ lệ này bằng một hằng số, gọi là k.
x/33 = k => x = 33k
y/4 = k => y = 4k
z/5 = k => z = 5k
Bây giờ, chúng ta sử dụng điều kiện -x + y + z = -120 để tìm giá trị của k.
Thay x, y, z theo k vào phương trình:
-(33k) + (4k) + (5k) = -120
Bước 3: Giải phương trình tìm k
-33k + 4k + 5k = -120
(-33 + 4 + 5)k = -120
(-24)k = -120
Để tìm k, ta chia cả hai vế cho -24:
k = -120 / -24
k = 5
Bước 4: Tìm giá trị của x, y, z
Bây giờ chúng ta đã có giá trị của k, ta sẽ quay lại tìm x, y, z:
x = 33k = 33 * 5 = 165
y = 4k = 4 * 5 = 20
z = 5k = 5 * 5 = 25
Kiểm tra lại:
Chúng ta hãy kiểm tra xem ba giá trị x=165, y=20, z=25 có thỏa mãn điều kiện ban đầu không nhé.
* Kiểm tra tỉ lệ thức:
6/11x = 6/11 165 = 6 (165/11) = 6 * 15 = 90
9/2y = 9/2 20 = 9 (20/2) = 9 * 10 = 90
18/5z = 18/5 25 = 18 (25/5) = 18 * 5 = 90
Ba tỉ lệ thức đều bằng 90, vậy là đúng.
* Kiểm tra điều kiện thứ hai:
-x + y + z = -165 + 20 + 25 = -165 + 45 = -120
Điều kiện này cũng thỏa mãn.
Kết luận:
Vậy các giá trị của x, y, z là:
x = 165
y = 20
z = 25
Các em về nhà làm thêm các bài tập tương tự trong sách giáo khoa để nắm vững hơn dạng toán này nhé. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại hỏi cô.
Đáp án:
._.
Giải thích các bước giải:
\(6/(11x)=9/(2y)=18/(5z)\)
\(=> (11x)/6=(2y)/9=(5z)/18\)
\(=>\) \(\dfrac{x}{{\dfrac{6}{{11}}}}=\dfrac{y}{{\dfrac{9}{{2}}}}=\dfrac{z}{{\dfrac{18}{{5}}}}\)
\(=\dfrac{-x+y+z}{-{\dfrac{6}{{11}}}+{\dfrac{9}{{2}}}+{\dfrac{18}{{5}}}}\)
\(=\dfrac{-120}{\dfrac{831}{{110}}}=\dfrac{-4400}{277}\)
\(=>\) \(\begin{cases}x=\dfrac{-2400}{277}\\y=\dfrac{-19800}{277}\\z=\dfrac{-15840}{277}\end{cases}\)
Đáp án:
Áp dụng tính chất dãy tỉ số bằng nhau ta có:
\(\begin{array}{l}
\dfrac{6}{{11x}} = \dfrac{9}{{2y}} = \dfrac{{18}}{{5z}}\\
\Rightarrow \dfrac{{11x}}{6} = \dfrac{{2y}}{9} = \dfrac{{5z}}{{18}}\\
\Rightarrow \dfrac{x}{{\dfrac{6}{{11}}}} = \dfrac{y}{{\dfrac{9}{2}}} = \dfrac{z}{{\dfrac{{18}}{5}}} = \dfrac{{ – x + y + z}}{{\dfrac{{ – 6}}{{11}} + \dfrac{9}{2} + \dfrac{{18}}{5}}}\\
= \dfrac{{ – 120}}{{\dfrac{{831}}{{110}}}} = \dfrac{{ – 4400}}{{277}}\\
\Rightarrow \left\{ \begin{array}{l}
x = \dfrac{{ – 4400}}{{277}}.\dfrac{6}{{11}} = \dfrac{{ – 2400}}{{277}}\\
y = \dfrac{{ – 4400}}{{277}}.\dfrac{9}{2} = – \dfrac{{19800}}{{277}}\\
z = \dfrac{{ – 4400}}{{277}}.\dfrac{{18}}{5} = – \dfrac{{15840}}{{277}}
\end{array} \right.
\end{array}\)