Chào các em học sinh yêu quý của cô! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau khám phá một biện pháp tu từ rất thú vị trong Ngữ Văn, đó là ẩn dụ. Cô tin rằng sau bài học này, các em sẽ có thêm nhiều công cụ để làm cho bài văn của mình thêm sinh động và giàu hình ảnh.

Trước hết, chúng ta cùng nhau tìm hiểu khái niệm ẩn dụ nhé.

1. Ẩn dụ là gì?

Các em thử quan sát câu văn sau:
“Thuyền về có nhớ bến chăng?
Bến thì cứ ở, đực lòng đợi trông.”
(Ca dao)

Trong câu ca dao này, các em thấy có sự xuất hiện của “thuyền” và “bến”. Theo các em, “thuyền” và “bến” ở đây có nghĩa đen đúng như trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta không? Chắc chắn là không rồi. “Thuyền” và “bến” ở đây được nói đến với một ý nghĩa khác, ý nghĩa biểu trưng. Vậy, “thuyền” ở đây có thể tượng trưng cho ai? Còn “bến” tượng trưng cho ai?

À, đúng rồi! “Thuyền” ở đây có thể tượng trưng cho người con gái, còn “bến” tượng trưng cho người con trai. Vậy là, người ta đã lấy hình ảnh “thuyền” và “bến” để nói về tình cảm của đôi lứa.

Từ ví dụ trên, chúng ta có thể hiểu ẩn dụ như sau:

Ẩn dụ là việc dùng một sự vật, hiện tượng này để gọi tên một sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó nhằm làm cho lời nói, câu văn thêm sinh động, gợi hình, gợi cảm.

Nói một cách dễ hiểu hơn, ẩn dụ là cách ta nói cái này nhưng lại ngầm hiểu là cái khác, dựa trên sự giống nhau giữa chúng. Ta không trực tiếp gọi tên sự vật, hiện tượng được nói đến mà dùng một hình ảnh khác để thay thế.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào phần thứ hai của bài học:

2. Ẩn dụ có mấy loại?

Dựa vào cách thức so sánh, người ta thường phân chia ẩn dụ thành bốn loại chính. Chúng ta sẽ đi lần lượt từng loại nhé.

Loại 1: Ẩn dụ hình thức

Loại ẩn dụ này dựa trên sự tương đồng về hình thức giữa các sự vật, hiện tượng. Tức là, chúng giống nhau về dáng vẻ, hình dáng bên ngoài.

* Ví dụ:
* “Giọt dầu từ thiên đình rơi xuống mặt đất.”
Trong câu này, “giọt dầu” được dùng để gọi tên cho “hạt mưa”, vì cả hai đều có hình dáng nhỏ bé, rơi xuống từ trên cao.

* “Chiếc thuyền nhẹ hẫng như một con chim.”
Ở đây, “chiếc thuyền” được so sánh với “con chim” vì cả hai đều có sự nhẹ nhàng, bay lượn (trong nước đối với thuyền, trong không trung đối với chim).

Loại 2: Ẩn dụ phương tiện

Loại ẩn dụ này dựa trên sự tương đồng về phương tiện, công cụ hoặc vai trò. Tức là, chúng cùng thực hiện một chức năng hoặc có vai trò tương tự trong một hoàn cảnh nào đó.

* Ví dụ:
* “Người đồng mình yêu lắm, người đồng mình ơi!”
Trong câu hát này, “người đồng mình” được hiểu là những người cùng quê hương, cùng chung một “cái mình” (cái đất đai, mảnh đất mình sinh ra và lớn lên).

* “Đất nước là máu xương của mình.”
Ở đây, “máu xương” được dùng để ẩn dụ cho “sự gắn bó máu mủ, ruột rà”, “sự hy sinh to lớn” mà chúng ta dành cho đất nước. “Máu xương” là thứ quý giá, là nguồn sống, ẩn dụ này cho thấy đất nước có ý nghĩa vô cùng quan trọng.

Loại 3: Ẩn dụ cách thức

Loại ẩn dụ này dựa trên sự tương đồng về cách thức, hành động thực hiện một việc gì đó.

* Ví dụ:
* “Lúa ơi, lúa ơi, lúa đang chín vàng đồng.”
Trong câu này, “lúa” được nhân hóa để nói về những người nông dân đang gặt hái thành quả lao động của mình. Cách thức “chín vàng đồng” là cách thức của mùa màng, nhưng ở đây ẩn dụ cho sự sung túc, no đủ.

* “Bàn tay ta làm nên tất cả, có sức người sỏi đá cũng thành cơm.”
Câu này có hai phép ẩn dụ. “Bàn tay ta” ẩn dụ cho sức lao động, sự khéo léo, tài trí của con người. “Sỏi đá” ẩn dụ cho những thứ tưởng chừng vô dụng, khó khăn nhất trong tự nhiên. “Sỏi đá cũng thành cơm” là một cách nói ẩn dụ để chỉ sự biến đổi kỳ diệu do lao động mà nên.

Loại 4: Ẩn dụ vật chuyển đổi

Loại ẩn dụ này dựa trên sự tương đồng về sự thay đổi, biến đổi từ trạng thái này sang trạng thái khác.

* Ví dụ:
* “Bao giờ cây cải mọc thành đọt.”
Trong câu ca dao này, “cây cải mọc thành đọt” là một cách nói ẩn dụ cho việc “chuyện không bao giờ có thể xảy ra”, vì cây cải sẽ lớn lên chứ không bao giờ mọc “thành đọt” theo cách hiểu thông thường.

* “Khi nào trái đất quay ngược chiều.”
Câu này cũng tương tự, ẩn dụ cho điều “không thể xảy ra”, bởi trái đất luôn quay theo một chiều nhất định.

Như vậy là chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu xong về khái niệm ẩn dụ và các loại ẩn dụ. Các em hãy về nhà xem lại bài và tìm thêm những ví dụ khác về ẩn dụ để chúng ta cùng trao đổi trong buổi học tới nhé! Cô tin rằng với sự chăm chỉ, các em sẽ ngày càng yêu thích môn Ngữ Văn hơn. Chúc các em học tốt!