Chào em! Rất vui khi em đã tin tưởng và đặt câu hỏi cho cô nhé. Cô hiểu rằng việc phân biệt ẩn dụ và hoán dụ đôi khi còn khiến nhiều bạn học sinh lớp 7 cảm thấy bối rối. Đừng lo lắng, hôm nay cô sẽ cùng em “gỡ rối” từng chút một để em nắm thật vững hai biện pháp tu từ thú vị này nhé! Em sẵn sàng chưa nào?

Để dễ hình dung hơn, chúng ta hãy cùng tìm hiểu từng biện pháp một nhé!

1. Ẩn dụ (Metaphor):

– Định nghĩa: Ẩn dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng (giống nhau) với nó, nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

Nói một cách dễ hiểu hơn, ẩn dụ là việc mình lấy một cái gì đó giống với cái mình muốn nói để nói về nó, nhưng không dùng từ “như”, “là”, “tựa”… mà ngầm hiểu nó chính là cái đó luôn.

– Đặc điểm cốt lõi: Mối quan hệ GIỐNG NHAU / TƯƠNG ĐỒNG về hình thức, tính chất, cách thức hoặc cảm nhận.

– Ví dụ:

• “Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng” (Nguyễn Khoa Điềm)

-> Ở đây, “mặt trời” là ẩn dụ cho em bé. Em bé giống như mặt trời vì em bé mang lại ánh sáng, niềm vui, sự ấm áp cho mẹ. Em bé là mặt trời của mẹ.

• “Thuyền về có nhớ bến chăng / Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền.” (Ca dao)

-> “Thuyền” là ẩn dụ cho người con trai; “bến” là ẩn dụ cho người con gái. Thuyền và bến có nét tương đồng với tình yêu đôi lứa: thuyền ra khơi rồi lại về bến, bến luôn ở đó đợi thuyền.

• “Anh Ba là cây đa của làng.”

-> “Cây đa” là ẩn dụ cho Anh Ba. Cây đa to lớn, che chở, vững chãi, gắn bó với làng, giống như vai trò của Anh Ba trong cộng đồng.

– Tóm lại: Khi gặp ẩn dụ, em hãy tìm xem giữa hai sự vật được nhắc đến có điểm gì GIỐNG NHAU về hình dáng, tính chất, đặc điểm… không nhé!

2. Hoán dụ (Metonymy):

– Định nghĩa: Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên của một sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nó, nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

Khác với ẩn dụ, hoán dụ không dựa trên sự giống nhau mà dựa trên mối liên hệ, sự gần gũi, sự có liên quan giữa hai sự vật.

– Đặc điểm cốt lõi: Mối quan hệ LIÊN QUAN / GẦN GŨI / CÓ MỐI QUAN HỆ (nhân quả, bộ phận – toàn thể, vật chứa – vật bị chứa, dấu hiệu – bản chất…).

– Các kiểu hoán dụ thường gặp:

• Lấy bộ phận để chỉ toàn thể: “Đầu xanh tuổi trẻ” (chỉ người trẻ tuổi)
• Lấy vật chứa đựng để chỉ vật bị chứa đựng: “Cả làng (chỉ người trong làng) cùng đi xem hội.”
• Lấy dấu hiệu của sự vật để chỉ sự vật: “Áo chàm (chỉ người dân miền núi) về bản.”
• Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng, lấy cái gây ra kết quả để gọi kết quả: “Một bàn tay (chỉ sức lao động) làm nên tất cả.”

– Ví dụ:

• “Vì sao trái đất nặng ân tình / Nhắc mãi tên Người: Hồ Chí Minh!” (Tố Hữu)

-> Ở đây, “trái đất” là hoán dụ để chỉ toàn thể nhân loại, mọi người trên thế giới. “Trái đất” là vật chứa đựng “nhân loại”.

• “Áo nâu liền với áo xanh / Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.” (Tố Hữu)

-> “Áo nâu” là hoán dụ chỉ những người nông dân (người lao động); “áo xanh” là hoán dụ chỉ những người công nhân (công nhân thường mặc áo màu xanh). Đây là kiểu lấy dấu hiệu (trang phục) để chỉ người.

• “Một tay (chỉ sức lao động, khả năng) gây dựng cơ đồ.”

-> “Một tay” là hoán dụ chỉ sức lao động, khả năng của một người. Bàn tay là bộ phận cơ thể gắn liền với hành động, lao động.

– Tóm lại: Khi gặp hoán dụ, em hãy tìm xem giữa hai sự vật có mối LIÊN HỆ, gắn bó, có quan hệ nhân quả, bao hàm… nào đó không nhé!

3. Cách phân biệt ẩn dụ và hoán dụ đơn giản nhất:

Để em không còn nhầm lẫn nữa, cô có một mẹo nhỏ như sau:

• Nếu em thấy hai sự vật có điểm gì đó GIỐNG NHAU, có thể so sánh với nhau (nhưng không dùng từ so sánh), thì đó là ẨN DỤ. (Liên tưởng TƯƠNG ĐỒNG)
• Nếu em thấy hai sự vật có mối LIÊN HỆ, GẮN BÓ với nhau (ví dụ: cái phần chỉ cái toàn, cái vật chứa chỉ vật bị chứa, cái dấu hiệu chỉ sự vật…), thì đó là HOÁN DỤ. (Liên tưởng GẦN GŨI / TIẾP CẬN)

Mẹo ghi nhớ nhanh:

• ẨN DỤ = GIỐNG NHAU (như A là B)
• HOÁN DỤ = CÓ LIÊN QUAN (như A thuộc về B, A chứa B, A là dấu hiệu của B…)

Chúng ta cùng xem lại ví dụ để thấy rõ hơn nhé:

• Ẩn dụ: “Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng.”

  -> Em bé giống như mặt trời (mang lại ánh sáng, ấm áp).

• Hoán dụ: “Cả làng cùng đi xem hội.”

  -> “Làng” là nơi ở của “người dân” trong làng (có mối liên quan vật chứa – vật bị chứa).

Cô hy vọng với những giải thích chi tiết và các ví dụ cụ thể này, em đã phần nào hiểu rõ hơn về ẩn dụ và hoán dụ rồi nhé. Em cứ luyện tập nhiều, đọc nhiều tác phẩm và thử tự phân tích, dần dần em sẽ phân biệt chúng một cách dễ dàng thôi.

Nếu còn bất kỳ điều gì thắc mắc, đừng ngần ngại hỏi cô thêm nha. Chúc em học tốt và luôn yêu thích môn Ngữ văn!

Cảm ơn em đã chú ý lắng nghe bài giảng của cô!