Chào các em học sinh lớp 8! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập và giải quyết một số bài tập quan trọng về chủ đề hệ sinh thái nhé. Các em hãy mở sách giáo khoa Sinh học lớp 8 ra, chúng ta sẽ đi vào từng câu hỏi một.

Câu 13: Các chuỗi thức ăn trong hệ sinh thái đều bắt đầu từ

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần nhớ lại khái niệm về chuỗi thức ăn và vai trò của các sinh vật trong hệ sinh thái.
Một chuỗi thức ăn mô tả sự truyền năng lượng từ sinh vật này sang sinh vật khác thông qua quá trình ăn thịt.
Ai là người khởi đầu cho quá trình này? Đó chính là những sinh vật có khả năng tự tổng hợp chất hữu cơ từ các chất vô cơ nhờ năng lượng ánh sáng mặt trời. Chúng ta gọi những sinh vật này là sinh vật sản xuất. Ở nước ta, phần lớn sinh vật sản xuất là thực vật.
Vậy, đáp án đúng cho câu hỏi này là A. sinh vật sản xuất.

Câu 14: Sinh vật nào sau đây luôn luôn là mắt xích chung trong các chuỗi thức ăn?

Câu hỏi này đề cập đến vai trò “mắt xích chung”. Điều này có nghĩa là sinh vật đó sẽ xuất hiện trong nhiều chuỗi thức ăn khác nhau.
Chúng ta biết rằng, mọi chuỗi thức ăn đều bắt đầu từ sinh vật sản xuất (thường là cây xanh). Cây xanh cung cấp nguồn thức ăn cho các sinh vật tiêu thụ bậc 1.
Sinh vật tiêu thụ bậc 1 sẽ bị ăn bởi sinh vật tiêu thụ bậc 2, và cứ tiếp tục như vậy.
Trong hầu hết các hệ sinh thái, cây xanh là nguồn thức ăn cơ bản cho rất nhiều loài động vật ăn thực vật, từ đó lan tỏa đến các bậc dinh dưỡng cao hơn.
Các sinh vật phân giải (vi khuẩn, nấm) tuy rất quan trọng trong việc phân hủy chất hữu cơ, nhưng chúng không phải là mắt xích đầu tiên trong mọi chuỗi thức ăn và cũng không nhất thiết là mắt xích chung theo nghĩa trực tiếp truyền năng lượng từ sinh vật sản xuất.
Vậy, sinh vật luôn luôn là mắt xích chung trong các chuỗi thức ăn, đóng vai trò là nguồn cung cấp năng lượng ban đầu, chính là A. cây xanh và động vật ăn thịt. Tuy nhiên, nếu xét theo nghĩa sinh vật nào có khả năng bắt đầu cho hầu hết các chuỗi thức ăn thì cây xanh là yếu tố quan trọng nhất. Trong các lựa chọn đưa ra, đáp án A là phù hợp nhất khi xét đến vai trò khởi đầu và lan tỏa trong chuỗi thức ăn.

Câu 15: Ví dụ nào sau đây có thể minh họa cho một hệ sinh thái?

Một hệ sinh thái bao gồm hai thành phần chính: các sinh vật sống (quần xã sinh vật) và môi trường vô sinh (các yếu tố tự nhiên như nước, không khí, đất, ánh sáng, nhiệt độ,…), và giữa chúng có mối quan hệ tác động lẫn nhau.
Chúng ta cùng phân tích các lựa chọn:
A. Một hồ với rong, tảo, động vật, vi khuẩn,… cùng mọi vật chất và yếu tố khí hậu liên quan. Đây là một ví dụ điển hình của hệ sinh thái nước ngọt. Nó bao gồm cả sinh vật (rong, tảo, động vật, vi khuẩn) và các yếu tố vô sinh (nước, vật chất, khí hậu).
B. Một khu rừng có thảm cỏ, cây, sâu bọ, chim chóc và thú, nấm, vi sinh vật,… ở đó. Đây cũng là một ví dụ của hệ sinh thái rừng, bao gồm quần xã sinh vật (cây, động vật, nấm, vi sinh vật) và môi trường sống.
C. Một cái hồ nhưng không tính các sinh vật, chỉ kể các nhân tố vô cơ (nước, khoáng, khí, nhiệt độ,…). Lựa chọn này chỉ bao gồm các yếu tố vô sinh, thiếu đi thành phần sinh vật, nên không phải là một hệ sinh thái hoàn chỉnh.
D. Sinh vật và môi trường sống, miễn là chúng tạo thành một thể thống nhất. Định nghĩa này khá chung chung, nhưng để minh họa cụ thể, chúng ta cần một ví dụ rõ ràng như A hoặc B.

Trong các lựa chọn trên, cả A và B đều là những ví dụ tốt về hệ sinh thái. Tuy nhiên, nếu đề bài yêu cầu chọn một ví dụ minh họa, chúng ta cần xem xét sự đầy đủ và rõ ràng. Cả hai đều bao gồm sinh vật và các yếu tố môi trường. Tuy nhiên, theo quy ước và cách trình bày trong sách giáo khoa, cả hai đều có thể chấp nhận được. Nếu chúng ta phải chọn một đáp án tốt nhất, chúng ta xem xét sự đầy đủ của các yếu tố. Trong trường hợp này, cả A và B đều thể hiện rõ cả quần xã sinh vật và các yếu tố môi trường vô sinh. Chúng ta hãy chọn A. Một hồ với rong, tảo, động vật, vi khuẩn,… cùng mọi vật chất và yếu tố khí hậu liên quan. vì nó minh họa một cách rõ ràng và đầy đủ. Tuy nhiên, B cũng là một ví dụ rất tốt. Đôi khi có sự tương đồng giữa các lựa chọn.

Câu 17: Lưới thức ăn gồm

Chuỗi thức ăn là một con đường truyền năng lượng đơn giản. Tuy nhiên, trong thực tế, các sinh vật thường ăn nhiều loại thức ăn khác nhau và bản thân chúng cũng là thức ăn cho nhiều loài khác. Khi các chuỗi thức ăn này liên kết với nhau tạo thành một mạng lưới phức tạp, chúng ta gọi đó là lưới thức ăn.
Vì vậy, lưới thức ăn bao gồm nhiều chuỗi thức ăn có các mắt xích chung.
Đáp án đúng là C. các chuỗi thức ăn có nhiều mắt xích chung.

Câu 18: Vì sao loài ưu thế đóng vai trò quan trọng trong quần xã?

Loài ưu thế là loài có vai trò chi phối quần xã về mặt dinh dưỡng, quyết định đến sự tồn tại, phát triển của các loài sinh vật khác trong quần xã.
Để có vai trò chi phối, loài ưu thế thường có những đặc điểm nổi bật. Chúng ta cùng xem xét các lựa chọn:
A. Vì có số lượng cá thể nhiều, sinh khối lớn, có sự cạnh tranh mạnh. Số lượng cá thể nhiều và sinh khối lớn là những đặc điểm thường thấy ở loài ưu thế, giúp chúng có ảnh hưởng lớn đến môi trường và các loài khác. Sự cạnh tranh mạnh cũng có thể góp phần củng cố vị thế của chúng.
B. Vì có số lượng cá thể nhiều, sinh khối lớn, hoạt động mạnh. “Hoạt động mạnh” ở đây có thể hiểu là khả năng sinh sản, sinh trưởng, phát triển nhanh, hoặc có ảnh hưởng lớn đến môi trường sống. Đây là những yếu tố quan trọng.
C. Vì tuy có số lượng cá thể nhỏ, nhưng hoạt động mạnh. Một số trường hợp loài có số lượng cá thể ít nhưng có hoạt động sinh hóa mạnh mẽ, gây ảnh hưởng lớn, nhưng nhìn chung, loài ưu thế thường có số lượng và sinh khối lớn.
D. Vì tuy có sinh khối nhỏ nhưng hoạt động mạnh. Tương tự như C, sinh khối nhỏ thường không đi kèm với vai trò chi phối quần xã.

Trong các lựa chọn, A và B đều rất gần với đáp án đúng. Tuy nhiên, sách giáo khoa thường nhấn mạnh hai yếu tố chính: số lượng cá thể nhiều và sinh khối lớn để thể hiện sự chiếm ưu thế về mặt dinh dưỡng và năng lượng trong quần xã. “Hoạt động mạnh” cũng quan trọng, nhưng số lượng và sinh khối là những biểu hiện rõ ràng nhất của sự ưu thế. Giữa A và B, nếu phải chọn một, ta xem xét sự bao hàm. Sự cạnh tranh mạnh (trong A) là một hệ quả hoặc một yếu tố đi kèm với số lượng và sinh khối lớn. “Hoạt động mạnh” (trong B) có thể bao hàm nhiều khía cạnh. Tuy nhiên, thông thường, loài ưu thế được định nghĩa bởi sự chiếm ưu thế về số lượng và sinh khối.
Do đó, đáp án B. Vì có số lượng cá thể nhiều, sinh khối lớn, hoạt động mạnh. là phù hợp nhất, vì nó thể hiện cả số lượng, khối lượng và vai trò tích cực, ảnh hưởng của loài đó trong quần xã.

Các em thân mến, chúng ta đã cùng nhau giải quyết xong các bài tập. Các em hãy xem lại bài giải của mình và đối chiếu với đáp án. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại hỏi thầy cô nhé. Chúc các em học tốt!