Bài 1: Đọc bài thơ sau và trả lời câu hỏi:
Ngục trung vô tửu diệc vô hoa,
Đối t…
Ngục trung vô tửu diệc vô hoa,
Đối thử lương tiêu nại nhược hà?
Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt,
Nguyệt tòng song khích khán thi gia.
(Ngữ văn 8, tập 2)
a. Nêu tên tác phẩm, tác giả của bài thơ trên? bài thơ được làm theo thể thơ gì? viết sáng tác bằng chữ gì?
b. Em hiểu “minh nguyệt” có nghĩa là gì?
c. Hai câu thơ “Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt – Nguyệt tòng song khích khán thi gia” sử dụng biện pháp nghệ thuật gì ?
d. Chỉ rõ biện pháp nghệ thuật và tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó trong câu thơ “Ngục trung vô tửu diệc vô hoa” ?
e. Mối quan hệ giữa Bác Hồ và ánh trăng trong bài thơ Ngắm trăng là mối quan hệ như thế nào?
f. Nêu giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ Ngắm trăng ?
Chúng ta sẽ lần lượt trả lời các câu hỏi liên quan đến bài thơ này.
a. Nêu tên tác phẩm, tác giả của bài thơ trên? bài thơ được làm theo thể thơ gì? viết sáng tác bằng chữ gì?
Các em quan sát kỹ phần giới thiệu về bài thơ trong sách giáo khoa.
– Tác phẩm: Bài thơ có tên là “Ngắm trăng”.
– Tác giả: Tác giả của bài thơ này chính là Chủ tịch Hồ Chí Minh.
– Thể thơ: Bài thơ được làm theo thể thơ Thất ngôn tứ tuyệt. Đây là một thể thơ Đường luật, mỗi bài có bốn câu, mỗi câu bảy chữ.
– Chữ viết: Bài thơ được sáng tác bằng chữ Hán. Các em thấy những ký tự lạ mắt đó chính là chữ Hán cổ. Sau này, bài thơ được dịch ra chữ Quốc ngữ để chúng ta có thể đọc và hiểu.
b. Em hiểu “minh nguyệt” có nghĩa là gì?
“Minh nguyệt” là một từ Hán Việt.
– “Minh” có nghĩa là sáng, rõ.
– “Nguyệt” có nghĩa là trăng.
Vậy “minh nguyệt” có nghĩa là ánh trăng sáng, vằng vặc, tươi đẹp.
c. Hai câu thơ “Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt – Nguyệt tòng song khích khán thi gia” sử dụng biện pháp nghệ thuật gì ?
Chúng ta hãy cùng phân tích hai câu thơ này:
– Câu thứ nhất: “Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt” – Người quay mặt về phía song cửa nhìn trăng sáng.
– Câu thứ hai: “Nguyệt tòng song khích khán thi gia” – Trăng từ kẽ song cửa nhìn vào nhà thơ.
Các em thấy ở đây, hình ảnh con người và hình ảnh ánh trăng được đặt cạnh nhau. Con người nhìn trăng và trăng dường như cũng đang nhìn lại con người. Tác giả đã nhân hóa ánh trăng, biến ánh trăng trở thành một sinh thể có tri giác, có hành động như con người. Đây chính là biện pháp nhân hóa.
d. Chỉ rõ biện pháp nghệ thuật và tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó trong câu thơ “Ngục trung vô tửu diệc vô hoa” ?
Chúng ta cùng xem xét câu thơ: “Ngục trung vô tửu diệc vô hoa”.
– “Ngục trung”: Trong chốn lao tù.
– “Vô tửu”: Không có rượu.
– “Diệc vô hoa”: Cũng không có hoa.
Trong câu thơ này, tác giả liệt kê những thứ thiếu vắng trong hoàn cảnh tù ngục: không có rượu, không có hoa. Việc liệt kê những thứ vốn gắn liền với thú vui tao nhã, với thi ca lại vắng bóng trong hoàn cảnh của người tù cho thấy một sự thiếu thốn, một sự khắc nghiệt của nơi giam cầm. Biện pháp nghệ thuật được sử dụng ở đây là liệt kê.
Tác dụng của biện pháp liệt kê này là nhấn mạnh hoàn cảnh khó khăn, thiếu thốn về vật chất của người chiến sĩ cách mạng trong lao tù. Tuy nhiên, nó còn ngầm thể hiện một sự nuối tiếc, một sự mong muốn được hưởng thụ những điều tốt đẹp mà hoàn cảnh hiện tại không cho phép.
e. Mối quan hệ giữa Bác Hồ và ánh trăng trong bài thơ Ngắm trăng là mối quan hệ như thế nào?
Qua việc phân tích hai câu thơ trên, chúng ta thấy rõ mối quan hệ giữa Bác Hồ và ánh trăng rất đặc biệt.
– Bác Hồ say sưa ngắm trăng, tâm hồn hướng về vẻ đẹp của thiên nhiên.
– Ánh trăng cũng dường như đồng cảm, chia sẻ với tâm trạng của Bác, “tòng song khích khán thi gia” – từ kẽ song cửa nhìn vào nhà thơ.
Mối quan hệ này là mối quan hệ giao hòa, tri kỷ, tâm giao. Bác Hồ và ánh trăng như hai tâm hồn đồng điệu, chia sẻ nỗi niềm. Ánh trăng trở thành người bạn tri âm, tri kỷ của Bác trong hoàn cảnh cô đơn nơi lao tù. Vẻ đẹp của ánh trăng làm vơi đi nỗi nhớ nhà, nhớ cảnh vật tự do, đồng thời còn gợi lên sức sống mãnh liệt, ý chí vượt lên hoàn cảnh.
f. Nêu giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ Ngắm trăng ?
Chúng ta cùng tổng kết lại những điểm đã phân tích.
Giá trị nội dung:
Bài thơ “Ngắm trăng” thể hiện một vẻ đẹp tâm hồn cao quý của Bác Hồ. Dù trong hoàn cảnh gian khổ, tù đày, khắc nghiệt nhất của lao tù, tâm hồn người chiến sĩ cách mạng vẫn luôn hướng về vẻ đẹp của thiên nhiên, vẫn giữ trọn tình yêu cuộc sống và niềm lạc quan. Bài thơ ca ngợi ý chí kiên cường, tinh thần vượt lên trên hoàn cảnh của Bác. Đồng thời, nó cũng cho thấy sự gắn bó sâu sắc, tình yêu tha thiết của Bác với thiên nhiên, đất nước.
Giá trị nghệ thuật:
– Thể thơ Thất ngôn tứ tuyệt: Tuyệt bút này cho phép cô đọng ý tứ, giàu sức gợi.
– Ngôn ngữ giản dị, hàm súc: Sử dụng từ ngữ Hán Việt quen thuộc nhưng mang ý nghĩa sâu sắc.
– Biện pháp nhân hóa đặc sắc: Biến ánh trăng thành người bạn tri kỷ, thể hiện sự giao cảm giữa tâm hồn con người và thiên nhiên.
– Nghệ thuật tương phản: Sự tương phản giữa cảnh ngộ tù đày thiếu thốn (“vô tửu diệc vô hoa”) với tâm hồn thi sĩ bay bổng, yêu thiên nhiên.
– Giọng thơ chân thành, tự nhiên: Lời thơ vang lên như tiếng lòng của Bác.
Bài thơ “Ngắm trăng” của Bác Hồ đã để lại trong lòng chúng ta những ấn tượng sâu sắc về một con người vĩ đại, giàu tình yêu thiên nhiên và ý chí phi thường.
Các em về nhà đọc lại bài thơ nhiều lần, ghi nhớ những kiến thức vừa học để chúng ta có thể hiểu sâu sắc hơn nữa về tác phẩm này nhé! Buổi học hôm nay của chúng ta kết thúc tại đây. Chào các em!
a)
Tác phẩm : Vọng Nguyệt
Tác giả : Hồ Chí Minh
Thể thơ : Thất ngôn tứ tuyệt
Viết bằng chữ Hán
b)
Minh : sáng
Nguyệt : trăng
=> Trăng sáng
c)
Sử dụng biện pháp nghệ thuật : Đối xứng
d)
* Nghệ thuật phủ định :
– Vô : không
– Tửu : Rượu
– Ngục trung : Trong tù
=> Trong tù ko rượu cũng ko hoa.
e)
Qua lời nói chứng tỏ rằng Bác phải là người rất yêu thiên nhiên, quan hệ của Bác với trăng vô cùng thân thiết, đây cũng chính là cuộc vượt ngục tinh thần của Bác.
f)
Nội dung : Bài thơ thể hiện tình yêu thiên nhiên say đắm của tâm hồn nghệ sĩ Hồ Chí Minh và phong thái ung dung của Bác ngay trog hoàn cảnh lao tù tăm tối cực khổ.
Nghệ thuật :
– Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt đặc sắc
– Sử dụng phép đối, nhân hoá linh hoạt.
– Vừa mang mầu sắc cổ điển, vừa mang tính hiện đại.
Đây là bài làm của mình, chúc bạn học tốt nhé !
a) Tác phẩm : Ngắm Trăng ( Vọng tuyệt )
Tác giả : Hồ Chí Minh
Thể thơ : Thất ngôn tứ tuyệt
Viết bằng chữ Hán
b)Minh : sáng
Nguyệt : trăng
⇒ Minh nguyệt : là lúc trăng soi sáng nhất
c)Sử dụng biện pháp nghệ thuật : Phép đối
d)* Nghệ thuật là điệp từ vô ( không ) :
– Vô : không
– Tửu : Rượu
– Ngục trung : Trong tù
=> Trong tù ko rượu cũng ko hoa.
e) Qua lời nói chứng tỏ rằng Bác phải là người rất yêu thiên nhiên, quan hệ của Bác với trăng vô cùng thân thiết, đây cũng chính là cuộc vượt ngục tinh thần của Bác.
f)Nội dung : Bài thơ thể hiện tình yêu thiên nhiên say đắm của tâm hồn nghệ sĩ Hồ Chí Minh và phong thái ung dung của Bác ngay trog hoàn cảnh lao tù tăm tối cực khổ.
Nghệ thuật :
– Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt đặc sắc
– Sử dụng phép đối, nhân hoá linh hoạt.
– Vừa mang mầu sắc cổ điển, vừa mang tính hiện đại.