Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu và phân tích vẻ đẹp, tác dụng của những “từ láy” trong các câu thơ, câu văn nhé. Từ láy là một phần rất quan trọng trong tiếng Việt, nó giúp cho ngôn ngữ của chúng ta trở nên giàu hình ảnh, biểu cảm hơn rất nhiều đấy.

Cô mong các em sẽ thật chú ý lắng nghe và cảm nhận. Nào, chúng ta cùng bắt đầu bài học!

Yêu cầu: Tìm từ láy và nêu tác dụng của việc sử dụng từ láy trong các câu sau (phân tích rõ gợi hình và gợi cảm).

1. “Lom khom dưới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà”

Trong hai câu thơ này, chúng ta có hai từ láy rất đặc sắc là: “lom khom” và “lác đác”.

• Từ láy: “Lom khom”
  • Gợi hình: Từ “lom khom” gợi ra hình ảnh dáng người đang cúi gập lưng, khom người xuống để làm việc hoặc đi lại một cách khó nhọc, chậm chạp. Cụ thể ở đây là hình ảnh những người tiều phu đang vất vả mưu sinh. Nó cũng đồng thời nhấn mạnh sự ít ỏi, đơn độc của vài người tiều phu trong không gian rộng lớn của núi rừng.
  • Gợi cảm: Từ này gợi cảm giác về sự vất vả, lam lũ, nhỏ bé của con người trước thiên nhiên. Đồng thời, nó cũng có thể gợi lên sự thương cảm, nỗi buồn man mác về cuộc sống đơn sơ, cô quạnh.
• Từ láy: “Lác đác”
  • Gợi hình: Từ “lác đác” vẽ nên một hình ảnh các vật thể (ở đây là những mái nhà chợ) nằm rải rác, thưa thớt, không tập trung. Chúng xuất hiện một cách lẻ tẻ, không nhiều.
  • Gợi cảm: “Lác đác” gợi tả một khung cảnh vắng vẻ, heo hút, thiếu đi sự sống động, nhộn nhịp. Nó có thể khơi gợi cảm giác buồn bã, tĩnh mịch, cô đơn của một miền quê hẻo lánh.

2. “Khi bờ tre ríu rít tiếng chim kêu
Khi mặt nước chập chờn con cá nhảy”

Ở hai câu này, chúng ta tìm được hai từ láy là: “ríu rít” và “chập chờn”.

• Từ láy: “Ríu rít”
  • Gợi hình: “Ríu rít” là một từ láy gợi thanh, mô tả tiếng chim hót vang, liên tục, nhỏ nhẹ nhưng nhiều âm thanh hòa quyện vào nhau, tạo nên sự sống động, vui tai. Nó gợi hình ảnh những chú chim nhỏ bé đang trò chuyện, nô đùa trên cành tre.
  • Gợi cảm: Từ này gợi cảm giác về một không gian tươi vui, trong trẻo, tràn đầy sức sống và sự bình yên của thiên nhiên. Nó mang lại niềm vui, sự thanh thản cho người đọc.
• Từ láy: “Chập chờn”
  • Gợi hình: “Chập chờn” diễn tả một sự vật (con cá nhảy) xuất hiện lúc ẩn lúc hiện, không rõ ràng, không ổn định trên mặt nước. Hình ảnh con cá chỉ thoáng qua rồi lại lặn mất, tạo nên sự lay động nhẹ nhàng, huyền ảo cho mặt nước.
  • Gợi cảm: Từ này gợi cảm giác về sự nhẹ nhàng, mơ hồ, huyền ảo và có chút bí ẩn của cảnh vật. Nó cũng gợi lên một không gian yên bình nhưng không tĩnh lặng hoàn toàn, vẫn có những chuyển động nhỏ bé, duyên dáng.

3. “Ngày hôm sau ồn ào trên bến đỗ
Khắp dân làng tấp nập đón ghe về”

Trong hai câu thơ này, chúng ta có hai từ láy (hoặc từ có cấu tạo như từ láy) là: “ồn ào” và “tấp nập”.

• Từ láy: “Ồn ào”
  • Gợi hình: “Ồn ào” là từ gợi tả âm thanh lớn, nhiều tiếng động hỗn tạp, liên tục phát ra từ một địa điểm (bến đỗ). Nó gợi hình ảnh một không gian có nhiều người, nhiều hoạt động cùng diễn ra.
  • Gợi cảm: Từ này gợi cảm giác về một không khí huyên náo, sôi động, vui tươi, đầy sức sống. Nó cho thấy sự nhộn nhịp, sự kiện quan trọng đang diễn ra, mang lại niềm háo hức, phấn khởi.
• Từ láy: “Tấp nập”
  • Gợi hình: “Tấp nập” diễn tả một cảnh tượng đông người qua lại, đi lại và hoạt động liên tục, hối hả, không ngơi nghỉ. Nó vẽ ra bức tranh về một bến đỗ đông đúc, náo nhiệt với nhiều người đang chờ đợi, đón tiếp.
  • Gợi cảm: Từ này gợi cảm giác về sự bận rộn, hăng say, niềm vui, sự háo hức, phấn khởi của con người. Nó thể hiện một không khí tràn đầy năng lượng, sức sống và niềm hạnh phúc khi đón người thân, thuyền bè trở về.

4. “5 gian nhà cỏ thấp le te
Ngõ tối đêm sâu đóm lập lòe”

Hai từ láy chúng ta tìm được ở đây là: “le te” và “lập lòe”.

• Từ láy: “Le te”
  • Gợi hình: “Le te” gợi hình ảnh những ngôi nhà thấp bé, nhỏ nhắn, đơn sơ, khiêm tốn. Nó nhấn mạnh sự nhỏ bé của sự vật so với không gian xung quanh.
  • Gợi cảm: Từ này gợi cảm giác về sự giản dị, mộc mạc, gần gũi của cuộc sống thôn quê. Đồng thời, nó cũng có thể gợi lên một chút vẻ tịch mịch, thanh đạm.
• Từ láy: “Lập lòe”
  • Gợi hình: “Lập lòe” diễn tả ánh sáng yếu ớt, không ổn định, lúc sáng lúc tối, lúc ẩn lúc hiện (như ánh sáng của đom đóm trong đêm). Nó vẽ nên một không gian mờ ảo, huyền ảo.
  • Gợi cảm: Từ này gợi cảm giác về sự lung linh, huyền ảo nhưng cũng đầy tĩnh mịch, cô đơn của màn đêm. Nó tạo nên một vẻ đẹp lãng mạn nhưng cũng có chút u tịch, gợi sự suy tư.

5. “Trời thu xanh ngắt mây tầng cao
Cần trúc lơ phơ gió hắt hiu”

Trong hai câu thơ này, chúng ta có các từ láy và từ ngữ gợi hình mạnh mẽ: “xanh ngắt” (mang tính láy về vần, gợi hình mạnh), “lơ phơ” và “hắt hiu”.

• Từ: “Xanh ngắt”
  • Gợi hình: “Xanh ngắt” diễn tả một màu xanh rất đậm, trong trẻo, trải rộng khắp không gian, tạo cảm giác vô cùng thanh khiết và sâu thẳm của bầu trời mùa thu.
  • Gợi cảm: Từ này gợi cảm giác về sự bao la, trong lành, mát mẻ và khoáng đạt của thiên nhiên. Nó mang lại một sự thư thái, dễ chịu nhưng cũng có chút gì đó tĩnh lặng, xa vắng.
• Từ láy: “Lơ phơ”
  • Gợi hình: “Lơ phơ” mô tả sự lay động nhẹ nhàng, mềm mại, uốn lượn trong gió của những cành trúc mảnh mai. Gợi hình ảnh sự mềm yếu, thanh thoát.
  • Gợi cảm: Từ này gợi cảm giác về sự nhẹ nhàng, thanh thoát, bay bổng, tĩnh lặng của cảnh vật. Nó mang lại sự bình yên, thư thái nhưng cũng phảng phất nét buồn man mác của gió thu.
• Từ láy: “Hắt hiu”
  • Gợi hình: “Hắt hiu” mô tả làn gió thổi nhẹ nhưng có sự lạnh lẽo, buồn bã, gợi sự tiêu điều, vắng vẻ của cảnh vật mùa thu.
  • Gợi cảm: Từ này gợi cảm giác về nỗi buồn man mác, sự cô đơn, tĩnh mịch, lạnh lẽo, tiêu điều. Nó làm tăng thêm vẻ u hoài, trầm lắng của không gian và thời gian.

6. “Dốc lên khúc khuỷu , dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây súng ngửi trời”

Ở hai câu thơ đầy hùng vĩ và hiểm trở này, chúng ta có các từ láy: “khúc khuỷu”, “thăm thẳm” và “heo hút”.

• Từ láy: “Khúc khuỷu”
  • Gợi hình: “Khúc khuỷu” diễn tả con đường dốc không bằng phẳng, quanh co, gập ghềnh, khó đi, nhiều đoạn uốn lượn đột ngột. Nó gợi hình ảnh sự hiểm trở, gồ ghề của địa hình.
  • Gợi cảm: Từ này gợi cảm giác về sự gian nan, vất vả, thử thách lớn lao mà người lính hoặc người đi đường phải đối mặt. Nó tạo ra cảm giác mệt mỏi, khó nhọc.
• Từ láy: “Thăm thẳm”
  • Gợi hình: “Thăm thẳm” diễn tả chiều sâu hun hút, rất lớn, không thấy đáy hoặc không thấy điểm cuối. Nó gợi hình ảnh một không gian sâu thẳm, cao vút, rợn ngợp.
  • Gợi cảm: Từ này gợi cảm giác về sự hùng vĩ, bao la nhưng cũng đầy nguy hiểm, bí ẩn của núi rừng. Nó tạo ra sự choáng ngợp, thậm chí là cảm giác rợn người trước thiên nhiên khắc nghiệt.
• Từ láy: “Heo hút”
  • Gợi hình: “Heo hút” mô tả một không gian rộng lớn, vắng vẻ, ít người qua lại, tạo cảm giác hoang sơ, trống trải, cách biệt với thế giới bên ngoài.
  • Gợi cảm: Từ này gợi cảm giác về sự cô đơn, hoang vắng, lạnh lẽo, xa xôi, hẻo lánh. Nó nhấn mạnh sự khắc nghiệt và hiểm trở của vùng núi cao, nơi sự sống thưa thớt.

Các em thấy đấy, chỉ bằng việc sử dụng những từ láy rất quen thuộc, các nhà thơ, nhà văn đã có thể vẽ nên những bức tranh thiên nhiên, cuộc sống sinh động, chân thực và gợi cảm đến nhường nào phải không? Từ láy không chỉ giúp chúng ta “thấy” được hình ảnh mà còn giúp chúng ta “cảm” được những cảm xúc, trạng thái của sự vật, con người trong văn học nữa.

Cô mong rằng qua bài học này, các em sẽ hiểu rõ hơn về tác dụng của từ láy và biết cách vận dụng chúng một cách hiệu quả trong việc viết văn, làm thơ của mình nhé!

Cô rất hài lòng với sự cố gắng của các em. Chúc các em luôn học tốt!