Bài 4: Cho 1,86 g hỗn hợp Mg và Al vào dung dịch HNO3 loãng dư sau phản ứng thu…
Đề bài cho chúng ta một hỗn hợp gồm Magie (Mg) và Nhôm (Al) có khối lượng là 1,86 gam. Khi cho hỗn hợp này tác dụng với dung dịch axit Nitric (HNO3) loãng, thu được khí N2O (đinitơ monoxit) với thể tích là 0,61975 lít ở điều kiện tiêu chuẩn (đkc). Axit Nitric dư và N2O là sản phẩm khử duy nhất. Nhiệm vụ của chúng ta là tính phần trăm về khối lượng của mỗi kim loại trong hỗn hợp ban đầu.
Các em chú ý, bài toán này thuộc chương trình Hóa học lớp 8, nên chúng ta sẽ giải theo những kiến thức và phương pháp đã được học trong sách giáo khoa nhé.
Bước 1: Đổi đơn vị thể tích khí về số mol
Đề bài cho chúng ta thể tích khí N2O ở điều kiện tiêu chuẩn. Chúng ta cần chuyển đổi thể tích này thành số mol để tiện cho việc tính toán.
Công thức tính số mol khí ở điều kiện tiêu chuẩn (đkc):
n = V / 22,4
Trong đó:
n là số mol (mol)
V là thể tích khí (lít)
22,4 là thể tích mol của chất khí ở đkc (lít/mol)
Áp dụng công thức này cho khí N2O:
n(N2O) = 0,61975 lít / 22,4 lít/mol
n(N2O) = 0,02766741 mol. Cô làm tròn đến 4 chữ số thập phân để tiện tính toán cho các bước sau là 0,0277 mol.
Bước 2: Viết phương trình hóa học của phản ứng
Chúng ta có hai kim loại là Mg và Al tác dụng với dung dịch HNO3 loãng, sinh ra muối nitrat tương ứng, nước và khí N2O.
Phản ứng của Mg với HNO3:
Mg + HNO3 (loãng) -> Mg(NO3)2 + N2O + H2O
Để cân bằng phương trình này, chúng ta cần áp dụng phương pháp thăng bằng electron.
Mg từ 0 lên +2 (trong Mg(NO3)2). Nhường 2 electron.
Trong N2O, nguyên tử Nitơ có số oxi hóa là +1 (vì O là -2, tổng cộng của 2N + 1O = 0, vậy 2N = +2, N = +1). Nitơ trong HNO3 có số oxi hóa là +5.
Vậy Nitơ nhận electron: N(+5) + 4e -> N(+1)
Để cân bằng số electron nhường và nhận, ta nhân phương trình nhường electron của Mg với 4 và phương trình nhận electron của N với 2.
4 Mg -> 4 Mg^2+ + 16e
2 N(+5) + 8e -> N2O
Vậy ta cần 8 phân tử HNO3 để tạo ra 1 phân tử N2O.
Phương trình cân bằng:
8 Mg + 10 HNO3 -> 8 Mg(NO3)2 + N2O + 5 H2O
Phản ứng của Al với HNO3:
Al + HNO3 (loãng) -> Al(NO3)3 + N2O + H2O
Tương tự, ta áp dụng phương pháp thăng bằng electron.
Al từ 0 lên +3 (trong Al(NO3)3). Nhường 3 electron.
Nitơ nhận electron từ +5 xuống +1 (trong N2O). Nhận 4 electron.
Để cân bằng số electron nhường và nhận, ta nhân phương trình nhường electron của Al với 4 và phương trình nhận electron của N với 3.
4 Al -> 4 Al^3+ + 12e
3 N(+5) + 12e -> N2O
Vậy ta cần 3 phân tử HNO3 để tạo ra 1 phân tử N2O.
Phương trình cân bằng:
8 Al + 10 HNO3 -> 8 Al(NO3)3 + N2O + 5 H2O
Bước 3: Đặt ẩn và lập hệ phương trình
Gọi khối lượng của Mg trong hỗn hợp là m(Mg) gam và khối lượng của Al trong hỗn hợp là m(Al) gam.
Theo đề bài, ta có:
m(Mg) + m(Al) = 1,86 gam (1)
Bây giờ, chúng ta sẽ sử dụng số mol của N2O đã tính được ở Bước 1 để liên hệ với số mol của Mg và Al.
Từ phương trình phản ứng của Mg, ta thấy: 1 mol Mg tạo ra 1/8 mol N2O.
Vậy số mol N2O do Mg tạo ra là n(N2O)_Mg = n(Mg) / 8.
Từ phương trình phản ứng của Al, ta thấy: 1 mol Al tạo ra 1/8 mol N2O.
Vậy số mol N2O do Al tạo ra là n(N2O)_Al = n(Al) / 8.
Tổng số mol N2O thu được là:
n(N2O) = n(N2O)_Mg + n(N2O)_Al
0,0277 mol = n(Mg) / 8 + n(Al) / 8
Chúng ta biết khối lượng mol của Mg là 24 g/mol và của Al là 27 g/mol.
Do đó, số mol của Mg là n(Mg) = m(Mg) / 24
Và số mol của Al là n(Al) = m(Al) / 27
Thay vào phương trình tổng số mol N2O:
0,0277 = (m(Mg) / 24) / 8 + (m(Al) / 27) / 8
0,0277 = m(Mg) / 192 + m(Al) / 216 (2)
Bây giờ chúng ta có một hệ hai phương trình với hai ẩn m(Mg) và m(Al):
m(Mg) + m(Al) = 1,86
m(Mg) / 192 + m(Al) / 216 = 0,0277
Bước 4: Giải hệ phương trình
Chúng ta có thể giải hệ phương trình này bằng phương pháp thế hoặc cộng đại số. Ở đây, cô sẽ dùng phương pháp thế.
Từ phương trình (1), ta rút ra: m(Al) = 1,86 – m(Mg).
Thế biểu thức này vào phương trình (2):
m(Mg) / 192 + (1,86 – m(Mg)) / 216 = 0,0277
Bây giờ, chúng ta sẽ quy đồng mẫu số để giải phương trình cho m(Mg).
Mẫu số chung nhỏ nhất của 192 và 216 là 1728.
(8 m(Mg)) / 1728 + (1,86 8 – 8 * m(Mg)) / 1728 = 0,0277
(8 m(Mg) + 14,88 – 8 m(Mg)) / 1728 = 0,0277
14,88 / 1728 = 0,0277
0,008605… = 0,0277
À, có vẻ ở bước nào đó cô đã làm tròn số hơi nhiều làm ảnh hưởng đến kết quả. Chúng ta quay lại làm lại với giá trị chính xác hơn của n(N2O) nhé.
n(N2O) = 0,61975 / 22,4 = 0,02766741 mol.
Ta có hệ phương trình:
m(Mg) + m(Al) = 1,86
m(Mg) / 192 + m(Al) / 216 = 0,02766741
Thế m(Al) = 1,86 – m(Mg) vào phương trình thứ hai:
m(Mg) / 192 + (1,86 – m(Mg)) / 216 = 0,02766741
Quy đồng mẫu số:
(8 m(Mg)) / 1728 + (1,86 8 – 8 * m(Mg)) / 1728 = 0,02766741
(8 m(Mg) + 14,88 – 8 m(Mg)) / 1728 = 0,02766741
14,88 / 1728 = 0,02766741
0,00860524… = 0,02766741
Hmm, vẫn có sự sai lệch lớn. Các em chú ý, trong quá trình giải toán, việc sử dụng kết quả trung gian chính xác là rất quan trọng.
Có lẽ cô đã sai ở đâu đó trong việc thiết lập phương trình. Chúng ta cùng xem lại.
Phương trình cân bằng:
8 Mg + 10 HNO3 -> 8 Mg(NO3)2 + N2O + 5 H2O
=> 8 mol Mg tạo ra 1 mol N2O. Hay 1 mol Mg tạo ra 1/8 mol N2O.
8 Al + 10 HNO3 -> 8 Al(NO3)3 + N2O + 5 H2O
=> 8 mol Al tạo ra 1 mol N2O. Hay 1 mol Al tạo ra 1/8 mol N2O.
Đây là chỗ sai sót của cô! Hai kim loại này cho cùng tỉ lệ mol với N2O là 8:1. Điều này có nghĩa là chỉ cần biết tổng khối lượng và tổng số mol N2O, chúng ta có thể không cần phải giải hệ phương trình hai ẩn phức tạp như vậy.
Tuy nhiên, đề bài yêu cầu tính phần trăm khối lượng của mỗi kim loại, nên việc có hai ẩn là chính xác.
Chúng ta cùng xem lại các bước:
n(N2O) = 0,61975 / 22,4 = 0,02766741 mol.
Đặt:
n(Mg) = x mol
n(Al) = y mol
Ta có:
m(Mg) = 24x
m(Al) = 27y
Tổng khối lượng: 24x + 27y = 1,86 (1)
Số mol N2O tạo ra từ Mg là x/8.
Số mol N2O tạo ra từ Al là y/8.
Tổng số mol N2O: x/8 + y/8 = 0,02766741
Nhân cả hai vế với 8: x + y = 0,02766741 * 8
x + y = 0,22133928 (2)
Bây giờ chúng ta có hệ phương trình đơn giản hơn:
24x + 27y = 1,86
x + y = 0,22133928
Từ phương trình (2), ta rút ra: y = 0,22133928 – x
Thế vào phương trình (1):
24x + 27(0,22133928 – x) = 1,86
24x + 5,97616056 – 27x = 1,86
-3x = 1,86 – 5,97616056
-3x = -4,11616056
x = -4,11616056 / -3
x = 1,37205352 mol
Wow, số mol ra rất lớn, vượt quá khối lượng cho phép. Điều này cho thấy có một sai lầm nghiêm trọng trong việc hiểu đề bài hoặc trong công thức cân bằng.
Cô xin lỗi các em, cô đã quá vội vàng. Chúng ta cần kiểm tra lại phương trình cân bằng phản ứng của kim loại với HNO3 loãng.
Đối với Mg:
Mg + HNO3 -> Mg(NO3)2 + N2O + H2O
Mg: 0 -> +2 (nhường 2e)
N: +5 -> +1 (nhận 4e)
Cân bằng electron: 2 * Mg -> 2 Mg^2+ + 4e ; 4 N(+5) + 16e -> N2O ??? Đây cũng sai.
Phải là:
Mg -> Mg^2+ + 2e
N(+5) + 4e -> N(+1)
Cân bằng e: 2 * (Mg -> Mg^2+ + 2e) ; N(+5) + 4e -> N(+1)
=> 2Mg nhường 4e, N(+5) nhận 4e.
Vậy tỉ lệ là 2Mg : 1N2O.
Phương trình cân bằng đúng cho Mg:
2 Mg + 8 HNO3 -> 2 Mg(NO3)2 + N2O + 4 H2O
Đối với Al:
Al -> Al^3+ + 3e
N(+5) + 4e -> N(+1)
Cân bằng e: 4 (Al -> Al^3+ + 3e) ; 3 (N(+5) + 4e -> N(+1))
=> 4Al nhường 12e, 3N(+5) nhận 12e.
Vậy tỉ lệ là 4Al : 3N2O ??? Không đúng.
Chúng ta cần cân bằng nguyên tử N.
N trong N2O là 2 nguyên tử.
4Al -> 4Al^3+ + 12e
3 N(+5) + 12e -> 3 N(+1) (tức là 3 nguyên tử N ở trạng thái số oxi hóa +1)
Như vậy, để có 3 nguyên tử N với số oxi hóa +1, ta cần 3/2 phân tử N2O.
Nếu 3 nguyên tử N nhận 12e, thì 1 phân tử N2O (chứa 2 nguyên tử N) sẽ nhận bao nhiêu electron?
Trong N2O, 2 nguyên tử N có số oxi hóa trung bình là +1.
Như vậy, khi 1 phân tử N2O được tạo ra, 2 nguyên tử N đã nhận tổng cộng 2 * 4 = 8 electron.
Vậy: 2 N(+5) + 8e -> N2O
Bây giờ cân bằng electron cho Al và N:
Al -> Al^3+ + 3e
2 N(+5) + 8e -> N2O
Cân bằng e: 8 (Al -> Al^3+ + 3e) ; 3 (2 N(+5) + 8e -> N2O)
=> 8 Al nhường 24e ; 6 N(+5) nhận 24e.
Như vậy, 8 nguyên tử Al phản ứng tạo ra 3 phân tử N2O. Tỉ lệ là 8 Al : 3 N2O.
Phương trình cân bằng đúng cho Al:
8 Al + 10 HNO3 -> 8 Al(NO3)3 + 3 N2O + 5 H2O
Ôi, xin lỗi các em rất nhiều. Bài toán này có vẻ hơi phức tạp với những phương trình cân bằng điện tử mà cô đã làm sai. Bây giờ chúng ta sẽ làm lại với các phương trình đúng.
Bước 1: Đổi đơn vị thể tích khí về số mol
n(N2O) = 0,61975 lít / 22,4 lít/mol = 0,02766741 mol.
Bước 2: Viết lại phương trình hóa học chính xác
Với Mg:
2 Mg + 8 HNO3 -> 2 Mg(NO3)2 + N2O + 4 H2O
Từ phương trình này, ta thấy tỉ lệ mol giữa Mg và N2O là 2 : 1.
Nghĩa là, 2 mol Mg tạo ra 1 mol N2O.
Hay 1 mol Mg tạo ra 1/2 mol N2O.
Với Al:
8 Al + 10 HNO3 -> 8 Al(NO3)3 + 3 N2O + 5 H2O
Từ phương trình này, ta thấy tỉ lệ mol giữa Al và N2O là 8 : 3.
Nghĩa là, 8 mol Al tạo ra 3 mol N2O.
Hay 1 mol Al tạo ra 3/8 mol N2O.
Bước 3: Đặt ẩn và lập hệ phương trình
Gọi số mol của Mg là x mol và số mol của Al là y mol.
Khối lượng của Mg là m(Mg) = 24x gam.
Khối lượng của Al là m(Al) = 27y gam.
Tổng khối lượng hỗn hợp:
24x + 27y = 1,86 (1)
Số mol N2O tạo ra từ Mg là n(N2O)_Mg = x * (1/2) = x/2 mol.
Số mol N2O tạo ra từ Al là n(N2O)_Al = y * (3/8) = 3y/8 mol.
Tổng số mol N2O thu được là:
n(N2O)_Mg + n(N2O)_Al = n(N2O)
x/2 + 3y/8 = 0,02766741
Để giải phương trình này, ta quy đồng mẫu số:
(4x + 3y) / 8 = 0,02766741
4x + 3y = 0,02766741 * 8
4x + 3y = 0,22133928 (2)
Bây giờ chúng ta có hệ phương trình:
24x + 27y = 1,86
4x + 3y = 0,22133928
Bước 4: Giải hệ phương trình
Chúng ta có thể nhân phương trình (2) với 3 để có hệ số của y giống phương trình (1).
3 (4x + 3y) = 3 0,22133928
12x + 9y = 0,66401784
Bây giờ cô xin lỗi, cô lại nhìn nhầm. Chúng ta cần hệ số của x để dễ giải.
Ta nhân phương trình (2) với 6:
6 (4x + 3y) = 6 0,22133928
24x + 18y = 1,32803568
Hệ phương trình mới:
24x + 27y = 1,86
24x + 18y = 1,32803568
Lấy phương trình (1) trừ phương trình (mới):
(24x + 27y) – (24x + 18y) = 1,86 – 1,32803568
9y = 0,53196432
y = 0,53196432 / 9
y = 0,059107146 mol (Đây là số mol của Al)
Bây giờ, thế giá trị của y vào phương trình (2) để tìm x:
4x + 3 * (0,059107146) = 0,22133928
4x + 0,177321438 = 0,22133928
4x = 0,22133928 – 0,177321438
4x = 0,044017842
x = 0,044017842 / 4
x = 0,01100446 mol (Đây là số mol của Mg)
Kiểm tra lại:
24x + 27y = 24 0,01100446 + 27 0,059107146 = 0,26410704 + 1,595892922 = 1,860000962 ≈ 1,86 (Khối lượng hỗn hợp đúng)
x/2 + 3y/8 = 0,01100446 / 2 + 3 * 0,059107146 / 8 = 0,00550223 + 0,0221651825 = 0,02766741 (Số mol N2O đúng)
Vậy là chúng ta đã tìm được số mol của từng kim loại.
Bước 5: Tính phần trăm về khối lượng của mỗi kim loại
Khối lượng của Mg:
m(Mg) = x 24 = 0,01100446 mol 24 g/mol = 0,26410704 gam
Khối lượng của Al:
m(Al) = y 27 = 0,059107146 mol 27 g/mol = 1,595892922 gam
Tổng khối lượng = 0,26410704 + 1,595892922 = 1,860000962 gam (gần bằng 1,86 gam)
Phần trăm về khối lượng của Mg:
%m(Mg) = (m(Mg) / m(hỗn hợp)) * 100%
%m(Mg) = (0,26410704 gam / 1,86 gam) * 100%
%m(Mg) ≈ 14,199%
Phần trăm về khối lượng của Al:
%m(Al) = (m(Al) / m(hỗn hợp)) * 100%
%m(Al) = (1,595892922 gam / 1,86 gam) * 100%
%m(Al) ≈ 85,801%
Hoặc đơn giản là:
%m(Al) = 100% – %m(Mg) = 100% – 14,199% = 85,801%
Kết luận:
Phần trăm về khối lượng của Magie trong hỗn hợp ban đầu là khoảng 14,20%.
Phần trăm về khối lượng của Nhôm trong hỗn hợp ban đầu là khoảng 85,80%.
Các em thấy đấy, bài toán này đòi hỏi sự cẩn thận trong việc viết phương trình hóa học cân bằng và xử lý số liệu. Cô đã có những sai sót ban đầu, mong các em thông cảm và rút kinh nghiệm để không mắc phải lỗi tương tự nhé. Quan trọng là chúng ta đã cùng nhau tìm ra cách giải đúng.
Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, các em đừng ngần ngại hỏi cô nhé. Chúc các em học tốt!
Đáp án:
Giải thích các bước giải:
\(Hh:Mg:x(mol);Al:y(mol)\)
\(24x+27y=1,86(1)\)
\(4Mg+10HNO_3->4Mg(NO_3)_2+N_2O+5H_2O\)
\(8Al+30HNO_3->8Al(NO_3)_3+3N_2O+15H_2O\)
\(->n_{N_2O}=1/4x+3/8y={0,61975}/{24,79}=0,025(2)\)
\((1)(2)->x=0,01;y=0,06\)
\(\%m_{Mg}={0,01.24}/{1,86}.100\%=12,9\%\)
\(\%m_{Al}=100-12,9=87,1\%\)