Phần I: Đọc hiểu (3,0 điểm)

Đầu tiên, các em hãy cùng cô đọc thật kỹ đoạn trích nhé:

Bất cứ ai cũng đã từng thất bại, đã từng vấp ngã ít nhất một lần trong đời như một quy luật bất biến của tự nhiên. Có nhiều người có khả năng vực dậy, đứng lên rồi nhẹ nhàng bước tiếp như thể chẳng có chuyện gì xảy ra, nhưng cũng có nhiều người chỉ có thể ngồi một chỗ và vẫn luôn tự hỏi lí do vì sao bản thân lại có thể dễ dàng mắc bẫy đến như thế
Bất kì vấp ngã nào trong cuộc sống cũng đều mang lại cho ta một bài học đáng giá: Về một bài toán đã áp dụng cách giải sai, về lòng tốt đã gửi nhầm chủ nhân hay về một tình yêu lâu dài bỗng phát hiện đã trao nhầm đối tượng.
(…) Đừng để khi tia nắng ngoài kia đã lên, mà con tim vẫn còn băng lạnh. Đừng để khi cơn mưa kia đã tạnh, mà những giọt lệ trên mi mắt vẫn còn tuôn rơi. Thời gian làm tuổi trẻ đi qua nhanh lắm, không gì là mãi mãi, nên hãy sống hết mình để không nuối tiếc những gì chỉ còn lại trong quá khứ mà thôi…
(Trích Hãy học cách đứng lên sau vấp ngã Nguồn www.vietgiaitri.com, 04/6/2015)

Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau giải quyết từng câu hỏi nhé.

Câu 1 ( 0,5 điểm): Hãy chỉ ra phương thức biểu đạt chính của đoạn trích trên?

* Bước 1: Đọc kỹ câu hỏi. Câu hỏi yêu cầu xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn trích.
* Bước 2: Đọc lại đoạn trích và phân tích. Chúng ta thấy tác giả đưa ra những suy nghĩ, quan điểm, bài học về sự vấp ngã và cách vượt qua nó. Tác giả dùng ngôn ngữ để bày tỏ cảm xúc, suy tư của mình.
* Bước 3: Đối chiếu với các phương thức biểu đạt đã học.
* Tự sự: Kể chuyện, có nhân vật, diễn biến. Đoạn trích không kể chuyện.
* Miêu tả: Vẽ ra hình ảnh, trạng thái. Đoạn trích không tập trung miêu tả.
* Biểu cảm: Bày tỏ tình cảm, cảm xúc. Đoạn trích có yếu tố biểu cảm nhưng không phải là chính.
* Nghị luận: Đưa ra ý kiến, lí lẽ, bằng chứng để thuyết phục người đọc. Đoạn trích đưa ra quan điểm về vấp ngã, bài học từ vấp ngã và khuyên nhủ.
* Bước 4: Kết luận. Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích là nghị luận.

Đáp án: Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích là nghị luận.

Câu 2 ( 0,5 điểm): Tác giả đã đưa ra những dẫn chứng nào để khẳng địnhBất kì vấp ngã nào trong cuộc sống cũng đều mang lại cho ta một bài học đáng giá?

* Bước 1: Đọc kỹ câu hỏi. Câu hỏi yêu cầu tìm các dẫn chứng mà tác giả đưa ra để chứng minh rằng vấp ngã mang lại bài học quý giá.
* Bước 2: Đọc lại đoạn trích, tập trung vào phần nói về bài học từ vấp ngã. Chúng ta tìm câu “Bất kì vấp ngã nào trong cuộc sống cũng đều mang lại cho ta một bài học đáng giá:”.
* Bước 3: Xác định các dẫn chứng cụ thể đi kèm sau dấu hai chấm. Tác giả liệt kê:
* “Về một bài toán đã áp dụng cách giải sai,”
* “về lòng tốt đã gửi nhầm chủ nhân”
* “hay về một tình yêu lâu dài bỗng phát hiện đã trao nhầm đối tượng.”
* Bước 4: Trình bày các dẫn chứng.

Đáp án: Tác giả đã đưa ra các dẫn chứng cụ thể sau để khẳng định:
+ Về một bài toán đã áp dụng cách giải sai.
+ Về lòng tốt đã gửi nhầm chủ nhân.
+ Về một tình yêu lâu dài bỗng phát hiện đã trao nhầm đối tượng.

Câu 3(1,0 điểm): Tác giả đã sử dụng những biện pháp tu từ nào trong hai câu văn sau: Đừng để khi tia nắng ngoài kia đã lên, mà con tim vẫn còn băng lạnh. Đừng để khi cơn mưa kia đã tạnh, mà những giọt lệ trên mi mắt vẫn còn tuôn rơi? Hãy phân tích hiệu quả biểu đạt của một trong các biện pháp tu từ đó.

* Bước 1: Đọc kỹ câu hỏi. Câu hỏi yêu cầu chỉ ra biện pháp tu từ trong hai câu văn và phân tích hiệu quả biểu đạt của một trong số đó.
* Bước 2: Đọc kỹ hai câu văn được trích dẫn.
* “Đừng để khi tia nắng ngoài kia đã lên, mà con tim vẫn còn băng lạnh.”
* “Đừng để khi cơn mưa kia đã tạnh, mà những giọt lệ trên mi mắt vẫn còn tuôn rơi.”
* Bước 3: Nhận diện biện pháp tu từ.
* Quan sát cấu trúc câu: Cả hai câu đều bắt đầu bằng cấu trúc “Đừng để khi… mà…”. Đây là cấu trúc lặp lại, tạo thành phép điệp cấu trúc.
* Quan sát cách dùng từ ngữ:
* “tia nắng” đối lập với “con tim băng lạnh”. Tia nắng thường tượng trưng cho sự ấm áp, tươi sáng, niềm vui. Con tim băng lạnh tượng trưng cho sự cô đơn, u uất, buồn bã. Sự đối lập này tạo nên phép đối.
* “cơn mưa” đối lập với “giọt lệ tuôn rơi”. Cơn mưa thường gợi nỗi buồn, nhưng ở đây, tác giả dùng hình ảnh “mưa đã tạnh” nhưng “lệ vẫn tuôn rơi” để nhấn mạnh sự dai dẳng của nỗi buồn, sự nuối tiếc. Sự đối lập này cũng tạo nên phép đối.
* Ngoài ra, “con tim băng lạnh” và “giọt lệ trên mi mắt vẫn còn tuôn rơi” là những hình ảnh mang tính ẩn dụ, biểu đạt trạng thái tâm lý, cảm xúc của con người.
* Bước 4: Lựa chọn một biện pháp tu từ để phân tích hiệu quả. Chúng ta có thể chọn “điệp cấu trúc” hoặc “phép đối”. Cô sẽ chọn phân tích phép điệp cấu trúc.
* Bước 5: Phân tích hiệu quả biểu đạt của phép điệp cấu trúc.
* Tác dụng: Phép điệp cấu trúc “Đừng để khi… mà…” được lặp lại hai lần, nhấn mạnh mạnh mẽ lời khuyên, lời cảnh báo của tác giả. Nó tạo ra sự thống nhất, mạch lạc cho đoạn văn.
* Ý nghĩa: Lời khuyên này mang tính thúc giục, khẩn thiết. Tác giả muốn chúng ta không được phép chìm đắm trong nỗi buồn, sự nuối tiếc quá lâu, ngay cả khi hoàn cảnh bên ngoài đã thay đổi (nắng đã lên, mưa đã tạnh). Điều này thể hiện sự trân trọng cuộc sống, tuổi trẻ và khát vọng hướng tới sự tích cực.
* Bước 6: Trình bày đáp án.

Đáp án:
Tác giả đã sử dụng các biện pháp tu từ: điệp cấu trúc (“Đừng để khi… mà…”) và phép đối.
Phân tích hiệu quả biểu đạt của phép điệp cấu trúc:
Phép điệp cấu trúc “Đừng để khi… mà…” được lặp lại hai lần trong hai câu văn, có tác dụng nhấn mạnh lời khuyên, lời cảnh báo của tác giả một cách mạnh mẽ và khẩn thiết. Nó tạo nên sự liền mạch, liên kết giữa hai ý tưởng, đồng thời thể hiện sự trân trọng thời gian, khát vọng sống tích cực, không để bản thân chìm đắm trong sự u uất, nuối tiếc kéo dài dù hoàn cảnh bên ngoài đã thuận lợi.

Câu 4(1,0 điểm): Thông điệp nào có ý nghĩa em rút ra được từ đoạn trích trên?

* Bước 1: Đọc kỹ câu hỏi. Câu hỏi yêu cầu nêu thông điệp ý nghĩa mà em rút ra được từ toàn bộ đoạn trích.
* Bước 2: Đọc lại toàn bộ đoạn trích, suy ngẫm về ý chính. Đoạn trích nói về sự vấp ngã là tất yếu, vấp ngã mang lại bài học, và quan trọng nhất là hãy biết đứng lên sau vấp ngã.
* Bước 3: Xác định thông điệp cốt lõi. Tác giả muốn khuyên chúng ta điều gì?
* Chấp nhận sự vấp ngã như một phần của cuộc sống.
* Rút ra bài học từ những lần vấp ngã.
* Quan trọng nhất là: phải có ý chí, nghị lực để vực dậy, đứng lên và tiếp tục bước đi.
* Không nên níu kéo quá khứ, hãy sống hết mình cho hiện tại và tương lai.
* Bước 4: Diễn đạt thông điệp một cách rõ ràng, súc tích. Em có thể chọn một hoặc hai ý chính để trình bày.

Đáp án:
Thông điệp có ý nghĩa em rút ra được từ đoạn trích là: Cuộc sống không tránh khỏi những vấp ngã, nhưng điều quan trọng không phải là chúng ta đã vấp ngã bao nhiêu lần, mà là sau mỗi lần vấp ngã, chúng ta có đủ nghị lực, bản lĩnh để đứng dậy, rút ra bài học kinh nghiệm và tiếp tục tiến về phía trước. Chúng ta cần trân trọng hiện tại, sống hết mình để không phải hối tiếc.

Phần II: Làm văn (7,0 điểm)

Câu 1 (2 điểm): Từ nội dung đoạn trích phần Đọc hiểu, em hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ ) trình bày suy nghĩ về vai trò của niềm tin trong cuộc sống.

* Bước 1: Đọc kỹ yêu cầu đề bài. Đề bài yêu cầu viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ về “vai trò của niềm tin trong cuộc sống”, dựa trên nội dung đoạn trích phần Đọc hiểu.
* Bước 2: Liên hệ nội dung đoạn trích với vai trò của niềm tin.
* Đoạn trích nói về vấp ngã. Khi vấp ngã, con người dễ rơi vào tuyệt vọng, mất phương hướng.
* Để vực dậy sau vấp ngã, con người cần điều gì? Đó chính là niềm tin. Niềm tin vào bản thân, niềm tin vào tương lai.
* Niềm tin giúp con người nhìn thấy ánh sáng sau bóng tối, có động lực để tiếp tục cố gắng.
* Nếu không có niềm tin, con người sẽ dễ dàng “ngồi một chỗ”, “luôn tự hỏi lí do vì sao bản thân lại có thể dễ dàng mắc bẫy”, chìm đắm trong nuối tiếc.
* Bước 3: Lập dàn ý cho đoạn văn.
* Mở đoạn: Nêu lên vai trò quan trọng của niềm tin trong cuộc sống, đặc biệt khi đối mặt với khó khăn, vấp ngã (dựa vào ý nghĩa đoạn trích).
* Thân đoạn:
* Giải thích niềm tin là gì (tin vào bản thân, vào điều tốt đẹp).
* Phân tích vai trò của niềm tin:
* Là động lực để vượt qua khó khăn, đứng dậy sau vấp ngã.
* Giúp con người giữ vững tinh thần, không bị suy sụp.
* Giúp nhìn thấy con đường phía trước, có mục tiêu để phấn đấu.
* Dẫn chứng (có thể là suy nghĩ cá nhân hoặc một ví dụ minh họa ngắn gọn về người có niềm tin mãnh liệt).
* Kết đoạn: Khẳng định lại tầm quan trọng của niềm tin, lời khuyên giữ vững niềm tin.
* Bước 4: Viết đoạn văn dựa trên dàn ý. Chú ý giới hạn khoảng 200 chữ và sử dụng ngôn ngữ phù hợp.

Bài làm:

Trong dòng chảy cuộc đời, có lẽ không ai có thể tránh khỏi những lần vấp ngã, những thử thách nghiệt ngã. Như đoạn trích “Hãy học cách đứng lên sau vấp ngã” đã gợi mở, chính trong những khoảnh khắc tưởng chừng như gục ngã ấy, vai trò của niềm tin trở nên vô cùng quan trọng. Niềm tin, trước hết là niềm tin vào chính bản thân mình, vào khả năng vượt qua nghịch cảnh. Nó giống như một ngọn hải đăng soi đường, giúp ta nhìn thấy ánh sáng ngay cả trong đêm tối mịt mùng nhất. Khi mất đi niềm tin, con người dễ rơi vào trạng thái buông xuôi, chìm đắm trong nỗi thất vọng, như những người chỉ còn biết “ngồi một chỗ và vẫn luôn tự hỏi lí do”. Ngược lại, một người có niềm tin mãnh liệt sẽ tìm thấy sức mạnh tiềm ẩn, biến những vấp ngã thành bài học quý giá, từng bước đứng dậy và tiếp tục hành trình của mình. Niềm tin còn là điểm tựa tinh thần vững chắc, giúp ta giữ vững mục tiêu, không bị lung lay trước khó khăn. Bởi vậy, dù cuộc sống có muôn vàn thử thách, hãy luôn giữ vững niềm tin vào tương lai tươi sáng và vào chính sức mạnh của bản thân mình.

—
Vậy là chúng ta đã cùng nhau đi qua toàn bộ bài tập rồi. Các em thấy đấy, mỗi một câu hỏi đều đòi hỏi chúng ta phải đọc kỹ đề bài, hiểu rõ yêu cầu và vận dụng kiến thức đã học một cách linh hoạt. Hãy ôn tập kỹ bài học này nhé, cô tin các em sẽ làm bài thật tốt! Chúc các em học tốt!