Chào mừng các em đến với giờ học Ngữ văn thật thú vị ngày hôm nay. Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau khám phá một bài thơ rất đỗi ngọt ngào và ấm áp, chứa chan tình yêu thương, đó chính là “Bé Con Của Mẹ” của tác giả Đặng Ngọc Ngận. Bài thơ này không chỉ giúp chúng ta cảm nhận được tình cảm thiêng liêng mà còn rèn luyện khả năng đọc hiểu và cảm thụ thơ ca đấy!

Bây giờ, chúng ta hãy cùng nhau giải quyết các câu hỏi đã được đặt ra nhé! Cô sẽ hướng dẫn các em từng bước một, thật cẩn thận và chi tiết để các em có thể hiểu rõ nhất.

***

Hướng dẫn giải chi tiết:

Câu 1: Văn bản ” Bé con của mẹ ” thuộc thể thơ nào ?
A. Lục Bát
B. Tự do
C. Năm chữ
D. Bảy Chữ

Phân tích và giải thích:

Để xác định thể thơ, chúng ta cần đếm số tiếng (âm tiết) trong mỗi dòng thơ và xem xét cách gieo vần, ngắt nhịp. Hãy cùng cô đếm từng dòng trong bài thơ này nhé:

• “Này bé con của mẹ” (6 tiếng)
• “Con có thấy gì không” (6 tiếng)
• “Cái mặt biển mênh mông” (6 tiếng)
• “Ôm những cây thuyền nhỏ” (6 tiếng)

Nếu các em tiếp tục đếm, các em sẽ thấy rằng tất cả các dòng thơ trong bài đều có 6 tiếng. Đây chính là đặc điểm của thể thơ sáu chữ.

Bây giờ, chúng ta cùng nhìn lại các phương án đã cho:

• A. Lục Bát: Là thể thơ có câu 6 tiếng xen kẽ câu 8 tiếng. Bài thơ này không phải.
• B. Tự do: Là thể thơ không tuân theo quy tắc cố định về số tiếng, nhịp điệu hay cách gieo vần. Bài thơ này có số tiếng cố định (6 tiếng/dòng) nên không phải thơ tự do.
• C. Năm chữ: Là thể thơ có 5 tiếng mỗi dòng. Bài thơ này có 6 tiếng mỗi dòng nên không phải.
• D. Bảy Chữ: Là thể thơ có 7 tiếng mỗi dòng. Bài thơ này có 6 tiếng mỗi dòng nên không phải.

Kết luận: Bài thơ “Bé Con Của Mẹ” thuộc thể thơ sáu chữ. Tuy nhiên, trong các lựa chọn được đưa ra, không có phương án nào là “Sáu chữ”. Điều này cho thấy có thể đã có sự nhầm lẫn hoặc thiếu sót trong các phương án của câu hỏi. Nếu bắt buộc phải chọn một đáp án, thì chúng ta cần xem xét lại mục đích của câu hỏi hoặc thông báo về lỗi sai này. Trong trường hợp không có đáp án đúng, cô sẽ không chọn một đáp án sai. Tuy nhiên, nếu đây là một bài kiểm tra và các em phải chọn, hãy ghi nhớ rằng đây là thơ sáu chữ và có thể ghi chú nếu được phép nhé!

Câu 2: Biện pháp tu từ nào được sử dụng trong 2 câu sau : ” Cái mặt biển mênh mông / Ôm những cây thuyền nhỏ ” .?
A. Nhân Hóa
B. So sánh
C. Điệp ngữ
D. Ẩn dụ

Phân tích và giải thích:

• Hai câu thơ này miêu tả hành động của biển: “Cái mặt biển mênh mông / Ôm những cây thuyền nhỏ”.
• “Ôm” là một hành động thể hiện tình cảm, sự che chở, thường chỉ có ở con người hoặc các loài vật có tình cảm.
• Khi tác giả dùng từ “Ôm” để gán cho “mặt biển” (một sự vật vô tri vô giác), đó chính là việc gán cho sự vật những đặc điểm, hành động, suy nghĩ của con người.
• Đây là đặc điểm của biện pháp tu từ Nhân hóa.

Kiểm tra các phương án khác:

• B. So sánh: Phải có từ so sánh như “như”, “là”, “tựa”, “giống”… (ví dụ: “biển như vòng tay mẹ”). Trong câu thơ này không có.
• C. Điệp ngữ: Là lặp lại một từ, cụm từ hoặc cả câu để nhấn mạnh. Trong hai câu này không có sự lặp lại như vậy.
• D. Ẩn dụ: Là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm (ví dụ: “mặt biển” là “tấm lòng mẹ” – nhưng phải ẩn đi và chỉ gợi). Ở đây, hành động “ôm” được gán trực tiếp, không phải ẩn dụ.

Đáp án đúng: A. Nhân Hóa

Câu 3: Xác định các phương thức biểu đạt của văn bản trên ?
A. Tự sự kết hợp miêu tả , biểu cảm
B. Tự sự kết hợp với miêu tả , nghị luận
C. Biểu cảm kết hợp với miêu tả , tự sự
D. Biểu cảm kết hợp với nghị luận

Phân tích và giải thích:

Chúng ta cùng xem xét các phương thức biểu đạt chính:

• Biểu cảm: Bài thơ tràn ngập tình yêu thương, sự dịu dàng của người mẹ dành cho con. Đây là phương thức biểu đạt chính, thể hiện cảm xúc, tâm tư của tác giả (người mẹ). (Ví dụ: “Bé con của mẹ ơi”, “Như tình thương của mẹ”, “Mãi mãi mẹ thương con”).
• Miêu tả: Tác giả đã vẽ ra những bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp và gần gũi: “mặt biển mênh mông”, “mặt trời đằng xa”, “đường chỉ xanh bãi cỏ”. Việc này giúp người đọc hình dung được cảnh vật và cảm nhận rõ hơn những điều mẹ muốn con thấy.
• Tự sự: Là kể chuyện, trình bày chuỗi sự việc. Bài thơ này không kể một câu chuyện cụ thể nào, nhưng việc người mẹ “kể” (nói, tâm tình) cho con nghe về những gì mình nhìn thấy và cảm nhận (“Con có thấy gì không”, “Này bé con thấy đó”) có thể được xem là một yếu tố tự sự rất nhỏ, một cách “kể” chuyện đời thường hoặc “kể” những cảm nhận của mình.
• Nghị luận: Là bàn bạc, tranh luận, đưa ra ý kiến để thuyết phục người đọc. Bài thơ này không có yếu tố nghị luận.

Kiểm tra các phương án:

• Chúng ta thấy rõ hai phương thức chủ đạo là Biểu cảm và Miêu tả.
• Phương án C. Biểu cảm kết hợp với miêu tả , tự sự là phù hợp nhất vì nó đặt “Biểu cảm” lên hàng đầu (phương thức chính), sau đó là “Miêu tả” và có thể có một chút yếu tố “Tự sự” (theo cách người mẹ tâm tình, “kể” cho con nghe).

Đáp án đúng: C. Biểu cảm kết hợp với miêu tả , tự sự

Câu 4: Tình yêu của mẹ dành cho con được tác giả so sánh bằng những hình ảnh nào ?
A. Thuyền ; mùa đông
B. Nắng ; chân trời
C. Cỏ ; đường
D. Biển ; mặt trời

Phân tích và giải thích:

Chúng ta hãy đọc lại bài thơ và tìm những câu thơ có hình ảnh so sánh với tình thương của mẹ:

• “Sóng vỗ mãi ngày đêm / Như tình thương của mẹ” (khổ 4) → Hình ảnh “sóng vỗ” (gắn liền với biển) được so sánh với tình thương của mẹ.
• “Cái mặt trời nhỏ bé / Mà ấm áp lạ lùng / Như trái tim mẹ nóng / Ủ ấm những ngày đông” (khổ 5) → Hình ảnh mặt trời được so sánh với trái tim mẹ (thể hiện sự ấm áp của tình mẹ).

Vậy, hai hình ảnh được tác giả dùng để so sánh với tình yêu của mẹ là biển (qua hình ảnh sóng) và mặt trời.

Đáp án đúng: D. Biển ; mặt trời

Câu 5: Văn bản thể hiện tình cảm của ai dành cho ai ?
A. Của con dành cho mẹ
B. Của mẹ dành cho con
C. Của mẹ dành cho thiên nhiên
D. Tình cảm của con dành cho trường học

Phân tích và giải thích:

Ngay từ tiêu đề “Bé Con Của Mẹ” và cách xưng hô trong bài thơ (“Này bé con của mẹ”, “Bé con của mẹ ơi”, “Mãi mãi mẹ thương con”), chúng ta đã thấy rất rõ người đang bày tỏ tình cảm là “mẹ” và đối tượng nhận được tình cảm là “bé con”. Bài thơ là lời thủ thỉ, tâm tình, ngợi ca và khẳng định tình yêu thương của một người mẹ dành cho đứa con của mình.

Đáp án đúng: B. Của mẹ dành cho con

Câu 6: ” Cái mặt trời tỏa ra ” là nghĩa gốc . Đúng hay Sai ?
A. Đúng
B. Sai

Phân tích và giải thích:

• “Nghĩa gốc” là nghĩa ban đầu, cơ bản, trực tiếp của từ ngữ, được dùng theo đúng bản chất của sự vật, hiện tượng.
• “Mặt trời tỏa ra” hay “mặt trời tỏa nắng” là hành động, đặc điểm vốn có của mặt trời trong thực tế. Mặt trời thực sự phát ra ánh sáng, nhiệt độ và năng lượng.
• Trong bài thơ, câu “Đang tỏa nắng lan ra / Đỏ một màu rất đỏ” cũng miêu tả đúng hiện tượng tự nhiên của mặt trời.

Vậy, cụm từ “Cái mặt trời tỏa ra” đang được dùng với nghĩa đen, nghĩa gốc của nó.

Đáp án đúng: A. Đúng

Câu 7: Chủ đề bài thơ là gì ?
A. Tình mẫu tử
B. Hình ảnh mặt trời và sóng
C. Hình ảnh mẹ và bố
D. Tình phụ tử

Phân tích và giải thích:

Chủ đề là vấn đề chính, tư tưởng chủ đạo mà tác phẩm muốn gửi gắm. Xuyên suốt bài thơ, tác giả tập trung thể hiện và ngợi ca tình cảm yêu thương, sự che chở, bao bọc của người mẹ dành cho con. Các hình ảnh thiên nhiên như biển, mặt trời, bãi cỏ chỉ là phương tiện để làm nổi bật và hình tượng hóa tình cảm ấy.

• A. Tình mẫu tử: Hoàn toàn chính xác, đây là chủ đề xuyên suốt và bao trùm toàn bộ bài thơ.
• B. Hình ảnh mặt trời và sóng: Đây chỉ là các hình ảnh, biện pháp nghệ thuật được sử dụng để thể hiện chủ đề, không phải chủ đề chính.
• C. Hình ảnh mẹ và bố: Bài thơ không hề nhắc đến hình ảnh người bố.
• D. Tình phụ tử: Là tình cảm của cha dành cho con, không phải nội dung bài thơ.

Đáp án đúng: A. Tình mẫu tử

Câu 8: ‘ Sóng vỗ mãi ngày đêm / Như tình thương của mẹ ” thể hiện điều gì ?
A. Âm Thanh của sóng biển
B. Thể hiện tình yêu rộng lớn , bao la của mẹ dành cho con
C. Sự lo lắng của mẹ dành cho con

Phân tích và giải thích:

Đây là một câu so sánh: “Sóng vỗ mãi ngày đêm” được so sánh với “tình thương của mẹ”.

• Sóng vỗ mãi ngày đêm: gợi lên sự liên tục, không ngừng nghỉ, sự bao la, mênh mông của biển cả.
• Khi so sánh với “tình thương của mẹ”, điều đó có nghĩa là tình thương của mẹ cũng rộng lớn, bao la như biển cả và luôn hiện hữu, bền bỉ, không bao giờ ngơi nghỉ, giống như sóng biển vỗ bờ ngày đêm.

Kiểm tra các phương án:

• A. Âm Thanh của sóng biển: Mặc dù sóng vỗ có âm thanh, nhưng trọng tâm của phép so sánh không phải là âm thanh mà là đặc tính của sự vỗ mãi ngày đêm, tức là sự liên tục và rộng lớn.
• B. Thể hiện tình yêu rộng lớn , bao la của mẹ dành cho con: Đây chính là ý nghĩa sâu sắc mà câu thơ muốn truyền tải. Tình mẹ bao la như biển, bền bỉ như sóng.
• C. Sự lo lắng của mẹ dành cho con: Tình cảm chủ đạo của câu thơ này là sự bao bọc, chở che, không phải là sự lo lắng.

Đáp án đúng: B. Thể hiện tình yêu rộng lớn , bao la của mẹ dành cho con

Câu 9: Em hãy ghi lại cảm nhận của em sau khi đọc xong văn bản ” Bé con của mẹ ” .

Gợi ý dàn ý và hướng dẫn làm bài:

1. Mở đầu: Nêu cảm nhận chung về bài thơ (thật ấm áp, ngọt ngào, xúc động, ý nghĩa…). Giới thiệu tên bài thơ, tác giả.
2. Thân bài:
   • Cảm nhận về nội dung: Bài thơ nói về tình yêu thương bao la của mẹ dành cho con. Đó là tình cảm dịu dàng, che chở, ấm áp, luôn dõi theo con.
   • Cảm nhận về nghệ thuật:
     • Ngôn ngữ giản dị, gần gũi, dễ hiểu.
     • Sử dụng nhiều hình ảnh thiên nhiên quen thuộc (biển, mặt trời, bãi cỏ) để so sánh, làm cho tình mẹ trở nên cụ thể, dễ hình dung và sâu sắc hơn.
     • Các biện pháp tu từ như so sánh (“Sóng vỗ… như tình thương của mẹ”, “mặt trời… như trái tim mẹ nóng”), nhân hóa (“mặt biển… ôm những cây thuyền nhỏ”) giúp bài thơ thêm sinh động, giàu cảm xúc.
     • Giọng điệu thủ thỉ, tâm tình của người mẹ càng làm nổi bật tình cảm yêu thương.
   • Bài học/Ý nghĩa: Bài thơ giúp em cảm nhận rõ hơn sự vĩ đại của tình mẹ, khiến em thêm yêu thương, trân trọng mẹ mình.
3. Kết bài: Khẳng định lại tình cảm của mình dành cho mẹ sau khi đọc bài thơ và mong muốn trở thành người con ngoan, hiếu thảo.

Bài làm mẫu:

Sau khi đọc bài thơ “Bé Con Của Mẹ” của tác giả Đặng Ngọc Ngận, trong lòng em (hoặc “chúng ta”) dâng lên một cảm xúc thật ấm áp, ngọt ngào và vô cùng xúc động. Đây là một bài thơ không chỉ hay về ngôn từ mà còn chứa đựng một tình cảm thiêng liêng và sâu sắc.

Bài thơ đã mở ra trước mắt em một bức tranh tràn ngập tình yêu thương của người mẹ dành cho đứa con bé bỏng của mình. Qua từng câu chữ, em cảm nhận được sự quan tâm, vỗ về, che chở mà mẹ dành cho con. Tình yêu ấy thật rộng lớn, bao la như “mặt biển mênh mông” ôm lấy những con thuyền nhỏ, như “sóng vỗ mãi ngày đêm” không ngừng nghỉ. Tình yêu ấy lại ấm áp, thiêng liêng như “cái mặt trời nhỏ bé” mà “ấm áp lạ lùng”, sưởi ấm con như “trái tim mẹ nóng ủ ấm những ngày đông”. Dù con có “ham chơi” đến đâu, thì vẫn luôn nằm trong “lòng mẹ”, trong vòng tay bao dung của mẹ. Những hình ảnh thiên nhiên gần gũi đã được tác giả sử dụng thật khéo léo để cụ thể hóa, hình tượng hóa tình yêu bao la ấy, giúp em dễ dàng hình dung và cảm nhận được sự vĩ đại của tình mẫu tử.

Bài thơ với ngôn ngữ giản dị, trong sáng, cùng giọng điệu thủ thỉ, tâm tình của người mẹ đã chạm đến trái tim em. Nó khiến em càng thêm yêu thương, biết ơn và trân trọng mẹ của mình hơn nữa. Mẹ luôn là người dành những điều tốt đẹp nhất cho con, luôn yêu thương con vô điều kiện.

Em sẽ luôn ghi nhớ những cảm xúc mà bài thơ mang lại để mỗi ngày cố gắng trở thành một người con ngoan, hiếu thảo, xứng đáng với tình yêu thương vô bờ bến của mẹ.

Câu 10: Đọc xong văn bản , em sẽ làm gì để thể hiện tình cảm của mình với mẹ .

Gợi ý dàn ý và hướng dẫn làm bài:

1. Mở đầu: Khẳng định bài thơ đã khơi gợi tình cảm yêu thương và lòng biết ơn đối với mẹ.
2. Thân bài: Nêu các hành động cụ thể để thể hiện tình cảm với mẹ (có thể chia thành các nhóm):
   • Học tập: Cố gắng học thật giỏi, chăm chỉ, đạt thành tích tốt để mẹ vui lòng và tự hào.
   • Giúp đỡ mẹ: Làm việc nhà phù hợp với sức của mình (dọn dẹp, rửa bát, nấu cơm, trông em…).
   • Vâng lời và chia sẻ: Nghe lời mẹ, không làm mẹ buồn, thường xuyên trò chuyện, tâm sự với mẹ về những vui buồn trong cuộc sống.
   • Thể hiện tình cảm trực tiếp: Nói những lời yêu thương (Con yêu mẹ!), dành cho mẹ những cái ôm, những nụ hôn. Dành thời gian ở bên mẹ.
   • Chăm sóc bản thân: Giữ gìn sức khỏe, tự lập hơn trong sinh hoạt để mẹ bớt lo lắng.
3. Kết bài: Khẳng định lại quyết tâm trở thành người con ngoan, hiếu thảo và luôn yêu thương mẹ.

Bài làm mẫu:

Bài thơ “Bé Con Của Mẹ” đã làm em (hoặc “chúng ta”) cảm nhận sâu sắc hơn về tình yêu thương bao la mà mẹ dành cho mình. Sau khi đọc xong, em tự nhủ rằng mình phải làm nhiều điều hơn nữa để bày tỏ lòng biết ơn và tình yêu thương ấy.

Trước hết, điều quan trọng nhất em sẽ làm là cố gắng học tập thật tốt, chăm chỉ và đạt được những kết quả cao trong học tập. Em biết rằng đó chính là niềm vui lớn nhất và cũng là món quà ý nghĩa nhất mà em có thể dành tặng mẹ.

Bên cạnh đó, em sẽ tích cực giúp đỡ mẹ những công việc nhà phù hợp với sức của mình, như dọn dẹp phòng học gọn gàng, phụ mẹ rửa bát, nhặt rau, trông em… Dù là những việc nhỏ, nhưng em tin rằng sẽ giúp mẹ đỡ vất vả hơn rất nhiều. Em cũng sẽ luôn vâng lời mẹ, không làm mẹ phải buồn phiền hay lo lắng. Em sẽ dành nhiều thời gian hơn để trò chuyện, tâm sự với mẹ, kể cho mẹ nghe những chuyện vui ở trường, những suy nghĩ của mình. Và quan trọng hơn cả, em sẽ không ngần ngại nói ra lời “Con yêu mẹ!” và dành cho mẹ những cái ôm thật chặt mỗi ngày, để mẹ luôn cảm nhận được tình yêu của em.

Em sẽ cố gắng trở thành một người con ngoan, hiếu thảo, luôn yêu thương và biết ơn mẹ, vì tình yêu của mẹ dành cho em là vô giá và không gì có thể sánh bằng.

***

Mong rằng những hướng dẫn chi tiết này sẽ giúp các em hiểu bài thơ một cách sâu sắc nhất và hoàn thành tốt bài tập của mình nhé! Chúc các em luôn học giỏi và yêu thích môn Ngữ văn!