Chào các em học sinh yêu quý của cô!

Hôm nay, cô sẽ hướng dẫn các em một kĩ năng rất quan trọng khi đọc và phân tích văn nghị luận văn học: đó là cách xác định luận đề. Luận đề giống như “trái tim” của bài viết, là ý kiến chính mà tác giả muốn trình bày và chứng minh. Nếu không xác định được luận đề, chúng ta sẽ rất khó hiểu được toàn bộ bài viết đó nói về điều gì.

Đừng lo lắng nhé, có những cách rất nhanh và dễ hiểu để làm điều này. Chúng ta cùng tìm hiểu nào!

—

1. Luận đề là gì? (Nhắc lại nhanh)

Luận đề (hay đề tài nghị luận) là vấn đề chính, ý kiến chính, quan điểm cốt lõi mà tác giả bài viết nghị luận muốn trình bày, phân tích, đánh giá, và thuyết phục người đọc. Toàn bộ bài viết sẽ xoay quanh để làm sáng tỏ hoặc chứng minh cho luận đề đó.

—

2. Các cách xác định Luận đề của Văn bản Nghị luận văn học (Nhanh và dễ hiểu)

Có 5 cách sau đây mà các em có thể áp dụng:

Đây là cách đầu tiên và thường là dễ nhất. Nhan đề giống như một “tấm biển chỉ đường” cho nội dung bài viết. Rất nhiều khi, luận đề đã được gợi mở hoặc thậm chí là nêu trực tiếp ngay trong nhan đề.

• Ví dụ: Nếu nhan đề là “Vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ trong truyện ngắn ‘Vợ nhặt’ của Kim Lân”, thì rất có thể luận đề sẽ xoay quanh việc phân tích và khẳng định vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ trong tác phẩm đó, dù trong hoàn cảnh khó khăn.

• Lưu ý: Đôi khi nhan đề chỉ là một câu hỏi hoặc một hình ảnh gợi mở, lúc đó chúng ta cần đọc thêm các phần khác.

Hầu hết các bài nghị luận, đặc biệt là văn nghị luận văn học, đều trình bày luận đề một cách rõ ràng ở phần mở bài. Tác giả thường sẽ giới thiệu vấn đề và sau đó nêu ra quan điểm của mình về vấn đề đó.

• Dấu hiệu nhận biết: Hãy tìm những câu văn nêu ý kiến chủ quan của tác giả, những câu có tính chất khẳng định, đánh giá, hoặc tóm tắt nội dung chính mà tác giả sẽ đi sâu phân tích.

• Ví dụ: “Truyện ngắn ‘Làng’ của Kim Lân đã khắc họa thành công hình ảnh người nông dân Việt Nam với tình yêu làng, yêu nước sâu sắc và tinh thần cách mạng kiên cường.” \(\rightarrow\) Luận đề là: Tình yêu làng, yêu nước và tinh thần cách mạng của người nông dân trong ‘Làng’.

Khi tác giả muốn nhấn mạnh một điều gì đó, họ thường lặp đi lặp lại các từ khóa, cụm từ, hoặc ý tưởng xoay quanh vấn đề đó. Việc này giúp người đọc nhận ra tầm quan trọng của vấn đề được nhắc đến.

• Cách làm: Các em hãy đọc lướt toàn bộ bài, gạch chân hoặc ghi chú lại những từ, cụm từ, hoặc ý kiến xuất hiện nhiều lần. Những từ khóa này sẽ giúp các em ghép nối và tìm ra luận đề chính.

• Ví dụ: Nếu trong bài viết về “Truyện Kiều”, các từ “giá trị nhân đạo”, “số phận phụ nữ”, “tiếng nói tố cáo” xuất hiện liên tục, thì luận đề có thể liên quan đến giá trị nhân đạo và tiếng nói tố cáo hiện thực trong tác phẩm.

Đây là một cách rất hiệu quả để tổng hợp lại nội dung. Sau khi đọc xong toàn bộ văn bản (hoặc ít nhất là phần mở bài và một vài đoạn chính), các em hãy tự hỏi:

• “Bài viết này đang cố gắng chứng minh điều gì?”

• “Tác giả muốn tôi tin vào điều gì?”

• “Điểm mấu chốt mà tác giả muốn truyền đạt là gì?”

Câu trả lời cho những câu hỏi này chính là luận đề. Hãy cố gắng tóm tắt nó trong một câu ngắn gọn, rõ ràng.

Trong một bài nghị luận, để chứng minh cho luận đề, tác giả thường đưa ra nhiều luận điểm nhỏ hơn. Các luận điểm này thường là ý chính của từng đoạn văn thân bài.

• Cách làm: Các em hãy đọc câu mở đầu (câu chủ đề) của mỗi đoạn thân bài. Các câu này thường tóm tắt một khía cạnh nhỏ của luận đề. Khi tổng hợp các luận điểm này lại, các em sẽ hình dung ra được luận đề lớn hơn mà chúng cùng phục vụ.

• Ví dụ: Nếu các luận điểm là: “1. Tình yêu quê hương của ông Hai thể hiện qua nỗi nhớ làng.”, “2. Nỗi đau khổ khi nghe tin làng theo giặc.”, “3. Niềm hạnh phúc vỡ òa khi làng được cải chính.” \(\rightarrow\) Tổng hợp lại sẽ thấy luận đề là: Tình yêu làng, yêu nước và diễn biến tâm trạng phức tạp của ông Hai trong truyện ngắn ‘Làng’.

—

Tổng kết nhanh:

Để xác định luận đề, các em hãy làm theo thứ tự sau:

1. Đọc nhan đề.

2. Đọc kĩ đoạn mở bài.

3. Nếu chưa rõ, đọc lướt các đoạn thân bài, chú ý từ khóa lặp lại và câu chủ đề của mỗi đoạn.

4. Tự hỏi: “Tác giả muốn nói gì? Muốn thuyết phục tôi điều gì?”

Luận đề thường là một câu khẳng định, một nhận định hoặc một đánh giá cụ thể về tác phẩm văn học. Các em cần xác định được nó để có thể đi sâu vào phân tích và hiểu rõ bài viết.

Chúc các em thực hành thật tốt và luôn có những giờ học Ngữ văn thú vị nhé!