Chào các em học sinh thân mến! Cô là giáo viên Lịch sử lớp 8 của các em đây. Hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau ôn lại một phần kiến thức quan trọng trong chương trình Lịch sử Việt Nam thời kỳ cận đại: các hiệp ước mà triều đình nhà Nguyễn đã ký với thực dân Pháp, trong giai đoạn từ năm 1862 đến 1884.

Đây là một giai đoạn lịch sử đầy biến động, đánh dấu sự suy yếu và xâm lược của nước ta. Việc hiểu rõ nội dung của các hiệp ước này sẽ giúp các em thấy rõ hơn quá trình Pháp từng bước thôn tính Việt Nam.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào giải bài tập này một cách chi tiết nhé.

Bước 1: Xác định các hiệp ước cần phân tích.
Đề bài yêu cầu chúng ta nêu nội dung ngắn gọn của các hiệp ước nhà Nguyễn ký với Pháp từ năm 1862 đến 1884. Dựa trên kiến thức đã học trong sách giáo khoa (bộ Kết nối tri thức/Chân trời sáng tạo/Cánh diều), chúng ta cần xác định các hiệp ước chính trong giai đoạn này. Đó là:

• Hiệp ước Nhâm Tuất (1862)
• Hiệp ước Giáp Tuất (1874)
• Hiệp ước Quý Mùi (1883)
• Hiệp ước Hác-măng (1883)
• Hiệp ước Pa-tơ-nốt (1884)

Lý do chúng ta chọn những hiệp ước này là vì chúng là những văn bản pháp lý quan trọng nhất, thể hiện sự nhượng bộ và chịu khuất phục của triều đình nhà Nguyễn trước sức ép quân sự của Pháp, dẫn đến việc mất chủ quyền đất nước.

Bước 2: Phân tích nội dung ngắn gọn của từng hiệp ước.

Sau khi đã xác định được các hiệp ước, chúng ta sẽ lần lượt đi vào phân tích nội dung của từng hiệp ước. Với mỗi hiệp ước, chúng ta sẽ tập trung vào những điểm chính mà Pháp đạt được và triều đình nhà Nguyễn phải nhượng bộ.

• Hiệp ước Nhâm Tuất (1862):

Đây là hiệp ước đầu tiên, được ký sau khi Pháp chiếm ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ.

Nội dung chính:

• Triều đình nhà Nguyễn nhượng hẳn ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ (Biên Hòa, Gia Định, Định Tường) cho Pháp.
• Mở cửa ba cảng Đà Nẵng, Ba Lăng, Quảng Yên cho thương nhân Pháp ra vào tự do.
• Cho phép người Pháp và Tây Ban Nha tự do truyền đạo Gia Tô.
• Bãi bỏ các quy định hạn chế thương nhân Pháp buôn bán ở Việt Nam.

Lý do áp dụng phương pháp này: Chúng ta cần tóm tắt những điểm cốt lõi nhất của hiệp ước để dễ nhớ và hiểu. Việc liệt kê các điều khoản chính giúp chúng ta thấy rõ sự nhượng bộ ban đầu của triều đình.

• Hiệp ước Giáp Tuất (1874):

Hiệp ước này được ký sau khi Pháp đánh chiếm Hà Nội lần thứ hai.

Nội dung chính:

• Triều đình nhà Nguyễn thừa nhận sự thống trị của Pháp trên toàn cõi Việt Nam.
• Chính thức nhượng hẳn ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho Pháp.
• Triều đình phải bồi thường chiến phí cho Pháp.
• Cho phép Pháp tự do đi lại, buôn bán, kiểm soát an ninh trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam.
• Pháp rút quân khỏi các tỉnh miền Bắc, nhưng vẫn giữ quyền kiểm soát các cửa biển.

Lý do áp dụng phương pháp này: Tương tự như hiệp ước Nhâm Tuất, chúng ta tiếp tục liệt kê các nội dung chính để thấy sự leo thang trong các yêu sách của Pháp và sự suy yếu rõ rệt hơn của triều đình.

• Hiệp ước Quý Mùi (1883):

Đây là một hiệp ước do Pháp áp đặt sau khi đánh chiếm thành Hà Nội lần thứ ba.

Nội dung chính:

• Triều đình nhà Nguyễn thừa nhận Pháp bảo hộ toàn bộ xứ Bắc Kỳ và Trung Kỳ.
• Pháp nắm quyền chỉ đạo mọi việc trong nước, từ ngoại giao, tài chính, quân sự đến nội trị.
• Cắt một phần đất thuộc tỉnh Quảng Nam, Bình Thuận của Trung Kỳ để giao cho Pháp.
• Triều đình phải bồi thường một khoản chiến phí lớn.

Lý do áp dụng phương pháp này: Chúng ta tập trung vào các điều khoản thể hiện rõ sự mất chủ quyền và quyền tự quyết của Việt Nam. Từ “bảo hộ” đã bắt đầu xuất hiện, báo hiệu một hình thức cai trị mới.

• Hiệp ước Hác-măng (1883):

Hiệp ước này được ký sau khi Pháp chiếm được cả Bắc Kỳ và Trung Kỳ.

Nội dung chính:

• Triều đình thừa nhận sự “bảo hộ” của Pháp trên toàn bộ Việt Nam.
• Pháp kiểm soát chặt chẽ mọi mặt của đất nước, từ an ninh, tài chính, đối ngoại đến pháp luật.
• Triều đình chỉ còn giữ vai trò bù nhìn, thực hiện lệnh của Pháp.
• Đổi lại, Pháp hứa sẽ giúp triều đình “bảo toàn tính mạng và tài sản”.

Lý do áp dụng phương pháp này: Điểm nhấn của hiệp ước này là sự “bảo hộ” toàn diện, thể hiện việc Việt Nam chính thức trở thành thuộc địa của Pháp dưới một hình thức mới.

• Hiệp ước Pa-tơ-nốt (1884):

Đây là hiệp ước điều chỉnh lại hiệp ước Hác-măng, được ký sau khi triều đình và quân Pháp có những bất đồng.

Nội dung chính:

• Về cơ bản, vẫn giữ nguyên các điều khoản của hiệp ước Hác-măng, Pháp vẫn nắm quyền bảo hộ trên toàn Việt Nam.
• Điểm khác biệt là Pháp tuyên bố “giữ nguyên các sự việc để triều đình và quan lại Việt Nam tiếp tục trông coi”. Tuy nhiên, đây chỉ là lời hứa suông, trên thực tế Pháp vẫn nắm quyền lực tối cao.
• Pháp cũng công nhận sự tồn tại của triều đình nhà Nguyễn nhưng quyền lực chỉ còn trên danh nghĩa.

Lý do áp dụng phương pháp này: Chúng ta làm nổi bật sự tương đồng với hiệp ước trước đó và chỉ ra điểm khác biệt mang tính hình thức để thấy Pháp đã hoàn tất quá trình xâm lược.

Bước 3: Tổng hợp và trình bày lại.

Sau khi đã phân tích chi tiết từng hiệp ước, chúng ta sẽ tổng hợp lại để đưa ra câu trả lời cuối cùng cho đề bài.

Nội dung ngắn gọn các hiệp ước nhà Nguyễn ký với Pháp (1862-1884):


• Hiệp ước Nhâm Tuất (1862): Nhượng 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ, mở cửa 3 cảng, cho tự do truyền đạo.
• Hiệp ước Giáp Tuất (1874): Thừa nhận Pháp thống trị Việt Nam, nhượng hẳn 3 tỉnh miền Đông, bồi thường chiến phí.
• Hiệp ước Quý Mùi (1883): Thừa nhận Pháp bảo hộ Bắc Kỳ và Trung Kỳ, Pháp nắm quyền chỉ đạo mọi việc.
• Hiệp ước Hác-măng (1883): Thừa nhận Pháp bảo hộ toàn bộ Việt Nam, Pháp kiểm soát mọi mặt, triều đình là bù nhìn.
• Hiệp ước Pa-tơ-nốt (1884): Về cơ bản giữ nguyên nội dung hiệp ước Hác-măng, Pháp tiếp tục bảo hộ toàn diện Việt Nam.

Cô hy vọng với cách trình bày chi tiết và từng bước như vậy, các em đã nắm vững được nội dung chính của các hiệp ước lịch sử này. Việc học sử không chỉ là ghi nhớ sự kiện mà còn là hiểu được bản chất và ý nghĩa của nó. Chúc các em học tốt!

Trả lời bởi: Giáo viên Chuyên Môn