cách nhận xét cái tôi trữ tình của tác giả thể hiện trong văn bản tùy bút bất kì…
chỉ mình cách làm mấy câu dạng này diii
Chúng ta sẽ đi từng bước một, dựa trên Sách giáo khoa và những kiến thức đã học.
Bước 1: Đọc kỹ đề bài và xác định yêu cầu
Trước hết, các em cần đọc thật kỹ đề bài. Đề bài yêu cầu chúng ta “nhận xét cái tôi trữ tình của tác giả thể hiện trong văn bản tùy bút bất kì”.
* “Cái tôi trữ tình”: Đây là khái niệm trung tâm của câu hỏi. Cái tôi trữ tình chính là hình ảnh chủ thể trữ tình, là tiếng nói, tâm tư, tình cảm, suy nghĩ, cảm xúc của tác giả được bộc lộ trực tiếp hoặc gián tiếp qua tác phẩm. Nó bao gồm cả con người thật của tác giả và phần nào được hư cấu, sáng tạo trong tác phẩm.
* “Thể hiện trong văn bản tùy bút”: Chúng ta cần tập trung vào văn bản tùy bút mà đề bài cho hoặc cho phép chúng ta lựa chọn. Văn tùy bút là một thể loại văn xuôi giàu chất thơ, thể hiện những suy tư, rung động, cảm xúc của tác giả trước cuộc đời, cuộc sống, con người, sự vật, sự việc. Nó thường mang tính cá nhân cao, không bị ràng buộc bởi cốt truyện hay nhân vật theo nghĩa truyền thống.
* “Nhận xét”: Yêu cầu này đòi hỏi chúng ta không chỉ liệt kê mà còn phải phân tích, đánh giá, làm rõ những đặc điểm, sắc thái của cái tôi trữ tình đó.
Bước 2: Xác định văn bản tùy bút cụ thể (nếu đề bài cho phép lựa chọn)
Nếu đề bài cho phép chúng ta tự chọn một văn bản tùy bút, các em hãy chọn những văn bản mà mình đã học, hiểu rõ và có nhiều ấn tượng. Một số văn bản tùy bút tiêu biểu trong chương trình lớp 11 mà các em có thể cân nhắc là:
* “Người lái đò sông Đà” (của Nguyễn Tuân) – tùy bút về thiên nhiên, con người.
* “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” (của Hoàng Phủ Ngọc Tường) – tùy bút về quê hương, đất nước.
* Và các văn bản tùy bút khác mà các em đã được học.
Nếu đề bài đã chỉ định rõ văn bản, chúng ta sẽ tập trung vào văn bản đó.
Bước 3: Đọc lại văn bản tùy bút, gạch chân, ghi chú những chi tiết quan trọng
Sau khi đã xác định văn bản, các em hãy đọc lại thật kỹ. Trong quá trình đọc, hãy chủ động gạch chân hoặc ghi chú lại những yếu tố sau, đây là những “manh mối” giúp chúng ta nhận diện cái tôi trữ tình:
* Các từ ngữ xưng hô: Tác giả dùng “tôi”, “ta”, hay cách xưng hô nào khác? Điều này thể hiện thái độ, mối quan hệ của tác giả với đối tượng được nói đến.
* Lời văn, giọng điệu: Giọng văn lúc trầm lắng, suy tư, lúc bay bổng, say sưa, lúc lại hóm hỉnh, tinh nghịch, hay mạnh mẽ, khẳng khái?
* Những cảm xúc, suy nghĩ trực tiếp của tác giả: Tác giả trực tiếp bộc lộ những rung động gì (yêu, ghét, buồn, vui, tự hào, day dứt, suy ngẫm…)?
* Cách miêu tả, biểu đạt: Tác giả chọn lọc những chi tiết nào để miêu tả? Cách sử dụng biện pháp tu từ (ẩn dụ, so sánh, nhân hóa, hoán dụ, điệp ngữ, câu hỏi tu từ…) có ý nghĩa gì? Nó nói lên điều gì về tâm trạng, góc nhìn của tác giả?
* Quan điểm, thái độ của tác giả trước sự vật, hiện tượng được nói đến: Tác giả nhìn nhận, đánh giá vấn đề đó như thế nào? Yêu mến, trân trọng, phê phán, hay suy tư về một điều gì đó?
* Hình ảnh mang tính biểu tượng, ẩn dụ: Có những hình ảnh nào mà tác giả dùng để gửi gắm tâm tư, tình cảm, suy nghĩ của mình không?
* Nhịp điệu câu văn, cách ngắt nhịp: Có tạo nên hiệu quả diễn đạt cảm xúc nào không?
Bước 4: Phân tích và nhận xét cái tôi trữ tình dựa trên các yếu tố đã ghi chú
Đây là bước quan trọng nhất. Từ những ghi chú ở Bước 3, chúng ta sẽ tiến hành phân tích và nhận xét cái tôi trữ tình.
* Xác định những nét tính cách, phẩm chất nổi bật của cái tôi trữ tình: Dựa vào những gì đã phân tích, hãy khái quát những nét tính cách, phẩm chất đó. Ví dụ:
* Một cái tôi giàu lòng yêu nước, tự hào về quê hương, đất nước.
* Một cái tôi sâu sắc, tinh tế, nhạy cảm trước vẻ đẹp của thiên nhiên, cuộc sống.
* Một cái tôi phóng khoáng, lãng mạn, có khát vọng tự do.
* Một cái tôi giàu suy tư, trăn trở về lẽ đời, về thân phận con người.
* Một cái tôi mạnh mẽ, cá tính, dám khẳng định bản thân.
* Và có thể là sự kết hợp của nhiều phẩm chất.
* Làm rõ những sắc thái tình cảm, cảm xúc chủ đạo: Tình cảm gì là chủ đạo? Sự rung động ấy có chiều sâu, sắc độ ra sao? Nó được thể hiện qua những yếu tố nào của văn bản?
* Chỉ ra vai trò và ý nghĩa của cái tôi trữ tình trong văn bản:
* Cái tôi trữ tình giúp tác phẩm có sức sống, lay động lòng người như thế nào?
* Nó góp phần khắc họa thành công hình tượng thiên nhiên, con người hay chủ đề của tác phẩm ra sao?
* Nó cho thấy sự độc đáo, nét riêng của phong cách nghệ thuật tác giả như thế nào?
Bước 5: Viết bài nhận xét (Lưu ý cấu trúc và cách diễn đạt)
Khi viết bài, các em cần tuân thủ cấu trúc bài văn nghị luận thông thường:
* Mở bài:
* Giới thiệu chung về tác giả, tác phẩm (tùy bút).
* Nêu định hướng nhận xét về cái tôi trữ tình của tác giả trong văn bản.
* Ví dụ: “Văn bản tùy bút ‘Ai đã đặt tên cho dòng sông?’ của Hoàng Phủ Ngọc Tường đã khắc họa thành công một cái tôi trữ tình sâu lắng, tinh tế, thể hiện tình yêu quê hương đất nước tha thiết.”
* Thân bài:
* Dựa vào các ý đã phân tích ở Bước 4, triển khai thành các luận điểm, luận cứ rõ ràng.
* Mỗi luận điểm cần có dẫn chứng cụ thể từ văn bản (trích dẫn lời văn, hình ảnh, chi tiết).
* Phân tích, giải thích dẫn chứng để làm sáng tỏ luận điểm.
* Sử dụng các từ ngữ, cấu trúc câu linh hoạt, thể hiện sự mạch lạc, logic.
* Liên kết các luận điểm chặt chẽ bằng các từ nối, câu chuyển ý.
* Lưu ý: Khi phân tích, hãy tập trung vào việc “cái tôi ấy thể hiện qua đâu” và “thể hiện điều gì”.
* Ví dụ về cách trình bày một luận điểm: “Cái tôi trữ tình trong văn bản thể hiện rõ nét sự gắn bó, yêu mến sâu sắc với quê hương qua cách tác giả gọi tên và miêu tả dòng sông. Thay vì chỉ gọi tên một cách thông thường, tác giả đã dồn cả tâm tình, tình cảm của mình vào đó, như khi gọi ‘con sông’ mà không xưng hô với một người bạn văn chương nào cả. Điều này cho thấy sự thân mật, gần gũi, như đang trò chuyện với một người bạn tri âm, tri kỷ.”
* Kết bài:
* Khái quát lại những nét chính về cái tôi trữ tình của tác giả.
* Nêu ý nghĩa, giá trị của cái tôi trữ tình đó trong tác phẩm và đối với người đọc.
* Có thể mở rộng, liên hệ.
* Ví dụ: “Như vậy, cái tôi trữ tình của Hoàng Phủ Ngọc Tường trong ‘Ai đã đặt tên cho dòng sông?’ là một cái tôi đầy tâm huyết, sâu sắc, có một tình yêu quê hương mãnh liệt và một góc nhìn đầy chiêm nghiệm về vẻ đẹp độc đáo của đất nước.”
Tổng kết lại, các bước làm dạng bài nhận xét cái tôi trữ tình trong tùy bút là:
1. Đọc kỹ đề, xác định yêu cầu.
2. Chọn văn bản (nếu được phép) và đọc lại thật kỹ.
3. Gạch chân, ghi chú các yếu tố biểu hiện cái tôi (xưng hô, giọng điệu, cảm xúc, miêu tả, quan điểm…).
4. Phân tích các yếu tố đó, khái quát các phẩm chất, tình cảm của cái tôi.
5. Viết bài theo cấu trúc mở – thân – kết, có dẫn chứng và lập luận chặt chẽ.
Quan trọng nhất là các em phải đọc kỹ văn bản, đặt mình vào vị trí của tác giả để cảm nhận và thấu hiểu những gì họ muốn truyền tải. Đừng ngại bày tỏ suy nghĩ, cảm nhận cá nhân của mình, nhưng phải dựa trên cơ sở của văn bản.
Chúc các em làm bài thật tốt! Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại hỏi cô nhé!
\(-\) Cách nhận xét cái tôi trữ tình của tác giả :
\(+\) Đọc kĩ đề, xác định được cái “tôi” của tác giả.
\(+\) Nhận xét về hình thức nghệ thuật :
\(***\) : Cái “tôi” trữ tình ấy giúp tác phẩm trở nên chủ quan hơn,… \((\) dễ bộc lộ được những tình cảm cảm xúc của tác giả \()\)
\(***\) : Cái “tôi” ấy có thể giúp tác phẩm thêm sinh động hấp dẫn,…
\(+\) Nhận xé về nội dung, tư tưởng :
\(***\) : Cái “tôi” ấy góp phần thể hiện tình cảm của tác giả \((\) Vì là cái “tôi” \(->\) nên tác giả dễ dàng bộc lộ được quan điểm riêng của tác giả, bộc lộ tình cảm của mình \()\). Ví dụ : thể hiện niềm tự hào, tình yêu thương của tác giả,…
\(***\) : Cái “tôi” ấy còn thể hiện được tư tưởng, tác phẩm của tác giả \((\) Bài học được rút ra từ những quan điểm, những lời bình bàn, nhận xét của tác giả đã khắc sâu vào trái tim người đọc \()\).
\(+\) Đánh giá tài năng của tác giả. \((\) Ví dụ : Tác giả đã khéo léo sử dụng \(/\) khéo léo thể hiện cái “tôi” đậm nét trữ tình cảu mình để bộc lộ… \()\)