cách phân biệt ngôi kể thứ nhất và ba cho vd
Chúng ta sẽ đi từng bước một, thật chậm rãi và kỹ lưỡng nhé.
Bước 1: Hiểu rõ khái niệm “ngôi kể”
Ngôi kể chính là điểm nhìn mà tác giả lựa chọn để kể câu chuyện. Tức là, ai đang là người thuật lại các sự kiện, suy nghĩ, cảm xúc trong tác phẩm.
Bước 2: Phân biệt hai loại ngôi kể chính
Trong chương trình Ngữ Văn lớp 9, chúng ta chủ yếu tập trung vào hai loại ngôi kể sau:
1. Ngôi kể thứ nhất:
* Đặc điểm nhận biết chính: Người kể chuyện xưng “tôi” (hoặc “ta”, “chúng tôi”, “chúng ta”, hoặc một đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất khác).
* Vai trò của người kể chuyện: Người kể chuyện chính là một nhân vật trong câu chuyện, trực tiếp tham gia vào các sự kiện hoặc chứng kiến các sự kiện đó.
* Ưu điểm: Tạo cảm giác chân thực, gần gũi, độc giả dễ đồng cảm với nhân vật bởi được nghe trực tiếp suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật đó.
* Hạn chế: Góc nhìn bị giới hạn trong hiểu biết và trải nghiệm của nhân vật “tôi”.
2. Ngôi kể thứ ba:
* Đặc điểm nhận biết chính: Người kể chuyện không xưng “tôi” mà kể về các nhân vật bằng cách dùng các đại từ nhân xưng ngôi thứ ba như “hắn”, “cô ấy”, “anh ta”, “ông ấy”, “bà ấy”, “chúng nó”, hoặc gọi tên nhân vật.
* Vai trò của người kể chuyện: Người kể chuyện có thể là một người ngoài cuộc, không trực tiếp tham gia vào câu chuyện, nhưng biết hết mọi chuyện, mọi suy nghĩ, cảm xúc của các nhân vật (ngôi kể toàn tri). Hoặc, người kể chuyện có thể giới hạn góc nhìn của mình ở một nhân vật nào đó, nhưng vẫn dùng ngôi thứ ba để gọi nhân vật ấy (ít phổ biến hơn trong chương trình lớp 9).
* Ưu điểm: Cho phép tác giả bao quát được nhiều tình tiết, nhiều góc nhìn, diễn biến tâm lý của nhiều nhân vật khác nhau. Câu chuyện có thể trở nên khách quan hơn.
* Hạn chế: Đôi khi có thể tạo ra khoảng cách nhất định giữa độc giả và nhân vật.
Bước 3: Áp dụng vào ví dụ cụ thể
Để hiểu rõ hơn, chúng ta cùng xem xét một vài ví dụ nhé. Cô sẽ lấy những ví dụ quen thuộc trong Sách giáo khoa hoặc những ví dụ minh họa dễ hiểu.
Ví dụ 1:
* Đoạn văn: “Tôi bước vào căn phòng. Ánh nắng chiều hắt qua cửa sổ, phủ một màu vàng nhạt lên những món đồ cũ kỹ. Một cảm giác bồi hồi dâng lên trong lòng tôi.”
* Phân tích: Các em thấy nhân vật xưng hô là gì? (Chính xác là “tôi”). “Tôi” có đang tham gia vào câu chuyện không? (Có, “tôi” đang bước vào phòng). Vậy đây là ngôi kể gì? (Ngôi kể thứ nhất).
Ví dụ 2:
* Đoạn văn: “An ngồi bên cạnh mẹ, đôi mắt nhìn xa xăm ra cánh đồng lúa chín vàng. Em thầm nghĩ về tương lai của mình, về những dự định ấp ủ bấy lâu nay. Mẹ dịu dàng đặt tay lên vai An, khẽ mỉm cười.”
* Phân tích: Trong đoạn này, người kể chuyện có xưng “tôi” không? (Không). Người kể chuyện đang nói về ai? (Về An, về mẹ). Các em có cảm nhận được người kể chuyện có biết suy nghĩ của An không? (Có, “Em thầm nghĩ về tương lai…”). Vậy đây là ngôi kể gì? (Ngôi kể thứ ba, với yếu tố toàn tri – biết cả suy nghĩ của nhân vật).
Ví dụ 3:
* Đoạn văn (Trích từ “Truyện Kiều” – Nguyễn Du, một ví dụ minh họa cho sự đa dạng trong cách gọi): “Bằng Kiều từ trước vốn nhà danh giá, / Tiếng là thư lại giữ quan nha. / Dòng dòng con cháu nước nhà, / Mấy đời giáp một lời qua tiếng người.”
* Phân tích: Ở đây, người kể chuyện không dùng “tôi” hay “hắn”. Người kể chuyện đang giới thiệu về Bằng Kiều và gia đình ông ta. Các em thấy cách xưng hô và gọi tên là gì? (Gọi tên nhân vật là “Bằng Kiều”, dùng các từ chỉ quan hệ như “nhà”, “con cháu”). Đây là loại ngôi kể nào? (Ngôi kể thứ ba).
Bước 4: Tổng kết và lưu ý
* Dấu hiệu nhận biết quan trọng nhất vẫn là cách xưng hô của người kể chuyện.
* Xưng “tôi” (hoặc đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất khác) => Ngôi kể thứ nhất.
* Không xưng “tôi”, gọi tên nhân vật hoặc dùng đại từ nhân xưng ngôi thứ ba (“anh”, “cô”, “ông”, “họ”, “chúng”,…) => Ngôi kể thứ ba.
* Tuyệt đối không nhầm lẫn giữa người kể chuyện và nhân vật trong tác phẩm. Một tác phẩm có thể có nhiều nhân vật, nhưng thường chỉ có một người kể chuyện.
* Trong Sách giáo khoa và các đề thi, đôi khi các em sẽ gặp những đoạn văn ngắn, chỉ cần chú ý thật kỹ vào các đại từ nhân xưng hoặc cách gọi tên là có thể xác định được ngôi kể.
Các em có câu hỏi nào không? Nếu không, chúng ta sẽ cùng nhau luyện tập với một vài bài tập nhỏ nhé. Việc nắm vững ngôi kể sẽ giúp các em phân tích tác phẩm một cách chính xác và sâu sắc hơn rất nhiều. Chúc các em học tốt!
ngôi kể thứ nhất:
là ngôi kể mà \(người\) \(kể\) \(là\) \(1\) \(nhân\) \(vật\) \(trong\) \(truyện\) \(trực\) tiếp truyền tải qua góc nhìn của NV
đặc điểm: gọi bản thân bằng các từ như: \(tôi\), \(ta\), \(tớ\), …
ví dụ:
\(tôi\) sắp phải chuẩn bị cho kì thi cấp ba (có từ tôi)
\(tớ\) là học sinh lớp 9 (có từ tớ)
\(chúng\) \(ta\) sẽ cố gắng đỗ nguyện vọng một (có từ chúng ta)
ngôi kể thứ ba:
là ngôi kể của một người đúng ngoài, ko tham gia vào truyện, truyền tải câu chuyện qua lời dẫn và điểm nhìn khách quan
đặc điểm:gọi nhân vật chính bằng tên hoặc tính cách, phẩm chất, ngoại hình nhân vật
ví dụ:
\(lan\) đang đi học
\(bọn\) \(họ\) là học sinh lớp 9
\(ông\) \(lão\) \(ấy\) là cựu chiến binh (ở đây liệt kê ra tính chất của nhân vật)
lưu ý:trong một số trường hợp các dấu hiệu này là không chuẩn cần linh hoạt, đặc biệt dấu hiệu ngôi kể ko áp dụng trong câu trần thuật
. Ngôi kể thứ nhất
-
Người kể chuyện là nhân vật trong truyện, xưng “tôi”, “ta”, “mình”…
-
Câu chuyện được kể từ góc nhìn của chính nhân vật đó, nên có cảm xúc, suy nghĩ chủ quan của người kể.
Dấu hiệu nhận biết:
Có các từ: tôi, mình, tao, ta, chúng tôi, chúng tao…
Ví dụ:
Tôi vẫn nhớ như in buổi chiều hôm đó, khi tôi và Lan cùng ngồi dưới gốc phượng già nơi sân trường. Lòng tôi bỗng thấy bâng khuâng một cách lạ thường.
Ở đây, “tôi” là người kể, đang trực tiếp tham gia vào câu chuyện.
2. Ngôi kể thứ ba
-
Người kể chuyện đứng bên ngoài câu chuyện, kể lại chuyện của nhân vật khác.
-
Dùng đại từ như nó, hắn, cô ấy, cậu bé, ông, bà…
Dấu hiệu nhận biết:
-
Dùng tên nhân vật hoặc từ chỉ người thứ ba như: nó, anh ta, cô bé, ông lão…
Ví dụ:
Lan lặng lẽ bước ra khỏi lớp. Ánh mắt cô nhìn xa xăm, như muốn níu giữ những khoảnh khắc cuối cùng của thời học sinh.
Ở đây, người kể không phải là Lan, mà đang kể về Lan – đó là ngôi thứ ba.
cách phân biệt nhanh:
Có “tôi” hay “chúng tôi” → ngôi thứ nhất
Không có người kể xưng “tôi”, chỉ kể về nhân vật khác → ngôi thứ ba