Cách trả lời câu hỏi đầy đủ ý tác dụng của biện pháp tu từ trong chương trình mớ…
Cô biết, nhiều bạn khi gặp câu hỏi về tác dụng của biện pháp tu từ, các em thường lúng túng, chỉ nêu được tên biện pháp hoặc nêu tác dụng chung chung. Để khắc phục điều này, cô sẽ hướng dẫn các em một quy trình từng bước, bám sát theo tinh thần của chương trình Ngữ Văn lớp 9 mới 2018.
Chúng ta hãy bắt đầu nhé!
Bước 1: Nhận diện đúng biện pháp tu từ.
Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Nếu các em không nhận diện được biện pháp tu từ là gì, thì việc phân tích tác dụng sẽ trở nên vô nghĩa.
* Cách làm:
* Đọc kỹ câu văn, đoạn văn được trích dẫn.
* So sánh với kiến thức về các biện pháp tu từ đã học trong chương trình lớp 9. Các biện pháp thường gặp bao gồm: so sánh, ẩn dụ, hoán dụ, nhân hóa, điệp ngữ, nói quá, nói giảm nói tránh, câu hỏi tu từ, liệt kê, chơi chữ, đảo ngữ, đối, cường điệu…
* Xác định chính xác tên gọi của biện pháp tu từ có trong văn bản. Đôi khi, một câu văn có thể sử dụng nhiều biện pháp tu từ, các em cần khéo léo nhận diện tất cả.
* Ví dụ:
* Nếu câu văn là “Sông nước Cà Mau một màu xanh đen, rợn ngợp, giăng mắc như một mớ bòng bong.”
* Chúng ta nhận thấy có sự so sánh “sông nước Cà Mau” với “một mớ bòng bong” bằng từ “như”. Vậy biện pháp tu từ ở đây là so sánh.
* Hoặc câu: “Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi, mặt trời của tôi thì nằm trên trang sách.”
* Ta thấy sự lặp lại cấu trúc “Mặt trời của… thì nằm trên…” – đây là điệp ngữ. Đồng thời, “mặt trời của bắp” và “mặt trời của tôi” không phải nghĩa đen, đây là ẩn dụ. Vậy trong trường hợp này, các em cần nhận diện cả điệp ngữ và ẩn dụ.
Bước 2: Phân tích ý nghĩa của biện pháp tu từ tại vị trí cụ thể.
Sau khi đã nhận diện được biện pháp tu từ, các em cần đi sâu vào ý nghĩa mà nó mang lại, không chỉ là ý nghĩa chung chung mà là ý nghĩa trong ngữ cảnh cụ thể của câu văn, đoạn văn.
* Cách làm:
* Với so sánh:
* Xác định cái gì được so sánh với cái gì (yếu tố so sánh và yếu tố được so sánh).
* Nêu sự giống nhau về đặc điểm nào giữa hai yếu tố đó.
* Từ đó, rút ra ý nghĩa mà sự so sánh này muốn thể hiện. Ví dụ: so sánh để làm rõ đặc điểm ngoại hình, tính cách, cảm xúc, mức độ…
* Với ẩn dụ/hoán dụ:
* Xác định từ ngữ nào đang được dùng theo nghĩa ẩn dụ/hoán dụ.
* Giải thích ý nghĩa thực sự của từ ngữ đó (đó là sự thay thế dựa trên mối quan hệ nào: tương đồng trong ẩn dụ, hoặc tương cận trong hoán dụ).
* Nêu tác dụng của việc dùng từ ngữ đó theo nghĩa chuyển.
* Với nhân hóa:
* Chỉ ra sự vật, con vật nào được gán cho những đặc điểm, hành động, suy nghĩ của con người.
* Nêu ý nghĩa của việc nhân hóa: làm cho sự vật trở nên sống động, gần gũi, thân thiết hơn với con người.
* Với điệp ngữ:
* Chỉ ra từ ngữ, cụm từ, câu nào được lặp lại.
* Xác định mục đích của sự lặp lại: nhấn mạnh ý gì, bộc lộ tình cảm gì, tạo nhịp điệu, gây ấn tượng mạnh mẽ…
* Với nói quá/nói giảm nói tránh:
* Xác định nội dung được nói quá hoặc nói giảm đi.
* Giải thích lí do nói quá (nhấn mạnh, phóng đại để gây ấn tượng mạnh) hoặc nói giảm (tế nhị, tránh gây sốc, thể hiện sự tôn trọng).
* Với câu hỏi tu từ:
* Xác định câu hỏi có cần trả lời không (thường là không).
* Nêu mục đích của câu hỏi: khẳng định, phủ định, bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ, gợi suy ngẫm…
* Với đảo ngữ:
* Chỉ ra trật tự từ khác với thông thường.
* Nêu tác dụng của việc đảo ngữ: nhấn mạnh yếu tố đứng đầu câu, tạo nhịp điệu mới lạ, gợi cảm xúc…
* Ví dụ tiếp nối:
* Câu “Sông nước Cà Mau một màu xanh đen, rợn ngợp, giăng mắc như một mớ bòng bong.”
* Biện pháp tu từ: So sánh.
* Phân tích: Sông nước Cà Mau (cái được so sánh) được ví với “một mớ bòng bong” (cái để so sánh) qua từ “như”. Sự so sánh này gợi lên hình ảnh sông nước Cà Mau vô cùng rộng lớn, chằng chịt với nhiều nhánh sông, rạch phức tạp, đan xen vào nhau tạo thành một cảnh tượng choáng ngợp, có phần khó định hình, khó phân biệt.
Bước 3: Khái quát tác dụng tổng thể của biện pháp tu từ đối với ý nghĩa của văn bản.
Đây là lúc các em tổng hợp lại những phân tích ở Bước 2 để rút ra tác dụng chung nhất mà biện pháp tu từ này mang lại cho cả câu, đoạn hoặc bài văn.
* Cách làm:
* Sau khi phân tích ý nghĩa cụ thể, các em cần trả lời câu hỏi: Biện pháp tu từ này giúp tác giả làm gì cho người đọc? Nó góp phần thể hiện chủ đề, tư tưởng hay tình cảm gì của bài?
* Các tác dụng tổng thể thường xoay quanh các ý chính sau:
* Làm cho lời văn thêm sinh động, gợi hình, gợi cảm: Giúp người đọc dễ dàng hình dung, cảm nhận được sự vật, hiện tượng được miêu tả.
* Tăng sức biểu cảm, thể hiện tình cảm, cảm xúc của tác giả: Giúp tình cảm, suy nghĩ của tác giả được bộc lộ một cách sâu sắc, chân thành hơn.
* Nhấn mạnh, tô đậm một ý, một đặc điểm nào đó: Làm cho ý quan trọng trở nên nổi bật, dễ đi vào lòng người.
* Làm cho lời văn trau chuốt, có nhạc điệu, nhịp điệu: Tạo ấn tượng thẩm mỹ cho người đọc.
* Khơi gợi suy nghĩ, liên tưởng cho người đọc: Giúp người đọc suy ngẫm sâu sắc hơn về vấn đề được đặt ra.
* Góp phần thể hiện tư tưởng, chủ đề của tác phẩm.
* Ví dụ tiếp nối:
* Biện pháp tu từ so sánh trong câu “Sông nước Cà Mau một màu xanh đen, rợn ngợp, giăng mắc như một mớ bòng bong.”
* Tác dụng tổng thể: Biện pháp so sánh này không chỉ miêu tả vẻ đẹp và sự rộng lớn, phức tạp của sông nước Cà Mau mà còn gợi lên cảm xúc choáng ngợp, ấn tượng mạnh mẽ về một vùng đất đầy sức sống, hoang sơ và kỳ vĩ của đất nước. Nó góp phần quan trọng trong việc khắc họa thành công bức tranh thiên nhiên độc đáo của vùng đất cực Nam Tổ quốc.
Tổng kết lại, một câu trả lời đầy đủ ý tác dụng của biện pháp tu từ thường có cấu trúc như sau:
1. Nhận diện biện pháp tu từ: Tên biện pháp tu từ là gì? (Ví dụ: Biện pháp tu từ được sử dụng ở đây là so sánh).
2. Phân tích ý nghĩa cụ thể: Biện pháp tu từ này được thể hiện qua đâu? Nó có ý nghĩa như thế nào tại vị trí đó? (Ví dụ: Cái gì được so sánh với cái gì? Sự so sánh này gợi lên điều gì cụ thể về sự vật, hiện tượng?).
3. Khái quát tác dụng tổng thể: Biện pháp tu từ này có tác dụng chung gì đối với câu, đoạn hoặc toàn bộ văn bản? (Ví dụ: Nó làm cho lời văn sinh động, gợi hình, gợi cảm, nhấn mạnh ý gì, thể hiện tình cảm gì của tác giả…).
Lưu ý quan trọng dành cho các em:
* Không trả lời chung chung: Tránh những câu như “Biện pháp tu từ làm cho câu văn hay hơn.” Hãy cụ thể hóa “hay hơn” ở điểm nào.
* Luôn bám sát văn bản: Tác dụng của biện pháp tu từ phải được phân tích dựa trên chính câu văn, đoạn văn được trích dẫn.
* Sử dụng ngôn ngữ văn học: Dùng từ ngữ giàu hình ảnh, gợi cảm để miêu tả tác dụng.
* Luyện tập thường xuyên: Đây là một kỹ năng, các em cần luyện tập với nhiều dạng bài tập khác nhau để thành thạo.
Cô hy vọng với hướng dẫn chi tiết này, các em đã nắm vững cách trả lời câu hỏi về tác dụng của biện pháp tu từ. Hãy áp dụng vào các bài tập tiếp theo và đừng ngần ngại hỏi cô nếu có bất kỳ thắc mắc nào nhé! Chúc các em học tốt!
B1: Xác định biện pháp tu từ được sử dụng:
– Nêu rõ biện pháp tu từ mà đoạn văn/bài thơ đang sử dụng và chỉ ra chi tiết hình ảnh đó. (Ví dụ: so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, điệp từ, điệp ngữ, đảo ngữ,…)
B2: Phân tích tác dụng cụ thể của biện pháp tu từ đó:
+ Giúp hình ảnh, ý tưởng trở nên sinh động, cụ thể hơn, tạo cảm xúc mạnh mẽ cho người đọc.
+ Làm tăng sức biểu cảm, làm nổi bật chủ đề, ý nghĩa của đoạn văn/bài thơ.
+ Gây ấn tượng sâu sắc, giúp người đọc dễ nhớ và hiểu rõ hơn nội dung.
+ Tạo nhịp điệu, âm hưởng, giúp câu văn/bài thơ uyển chuyển, mềm mại hoặc mạnh mẽ tùy mục đích.
+ Thể hiện cảm xúc, thái độ của người viết một cách tinh tế, sâu sắc.
B3: Kết luận, khẳng định lại tác dụng tổng thể:
– Tóm lại, bằng việc sử dụng biện pháp tu từ không chỉ làm đẹp cho câu văn, bài thơ mà còn giúp truyền đạt nội dung, cảm xúc một cách hiệu quả và thuyết phục hơn.
Bước 1: Chỉ ra biện pháp tu từ như là (biện pháp tu từ: nhân hóa,so sánh,điệp ngữ,…)
Bước 2: Giair thích cách sử dụng bptt của tg như ( biện pháp tu từ đc thể hiện qua từ ngữ,câu…)
Bước 3 chỉ ra tác dụng của bptt: Gạch đầu dòng thứ nhất chỉ ra tác dụng riêng, gạch đầu dòng thứ 2 chỉ ra tác dụng riêng. VD: Tác dụng chung: Tăng sức gợi hình gợi cảm tạo sự sinh động và hấp dẫn cho câu thơ.
Còn tác dụng riêng thì nêu giá trị nội dung trước rồi nêu giá trị nghệ thuật.
Chúc bn học tốt!