Cảm nhận bài thơ ngắm trăng:
Trong tù không rượu, cũng không ho…
Trong tù không rượu, cũng không hoa
Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ
Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ
Cô tin rằng, sau buổi học hôm nay, các em sẽ thêm yêu quý và hiểu hơn về tâm hồn cao đẹp của Bác Hồ, ngay cả trong hoàn cảnh khó khăn nhất.
Chúng ta sẽ cùng nhau đi qua các bước sau để cảm nhận bài thơ:
Bước 1: Tìm hiểu chung về bài thơ và tác giả
Trước hết, chúng ta cần nắm được một vài thông tin cơ bản để hiểu rõ hơn về “Ngắm trăng”.
* Tác giả: Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam. Người không chỉ là một nhà cách mạng lỗi lạc mà còn là một nhà thơ lớn, với tâm hồn tinh tế, giàu cảm xúc.
* Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ “Ngắm trăng” được sáng tác trong thời gian Bác bị địch bắt và giam giữ trong nhà tù của Tưởng Giới Thạch ở Quảng Tây, Trung Quốc. Đây là một thời điểm vô cùng khắc nghiệt, thiếu thốn về vật chất, bị đày đọa về tinh thần.
* Vị trí bài thơ: “Ngắm trăng” là một bài thơ tiêu biểu trong chùm thơ “Ngắm trăng” của Hồ Chí Minh, nằm trong tập Nhật ký trong tù. Tập thơ này ghi lại những suy nghĩ, tình cảm và khí phách của Bác trong những ngày bị tù đày.
* Thể thơ: Bài thơ được viết theo thể Thất ngôn tứ tuyệt, một thể thơ Đường luật có bố cục chặt chẽ, mỗi bài gồm 4 câu, mỗi câu 7 chữ.
Bây giờ, chúng ta hãy cùng đọc lại bài thơ và cảm nhận từng câu, từng chữ nhé:
“Trong tù không rượu, cũng không hoa
Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ
Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ”
Bước 2: Phân tích từng câu thơ
Chúng ta sẽ đi lần lượt từng câu thơ để hiểu rõ hơn ý nghĩa của chúng.
* Câu thơ thứ nhất: “Trong tù không rượu, cũng không hoa”
* “Trong tù”: Ngay từ đầu, câu thơ đã gợi lên một không gian tù túng, chật hẹp, ngột ngạt.
* “không rượu, cũng không hoa”: Hai hình ảnh “rượu” và “hoa” thường gắn liền với những thú vui tao nhã, những buổi thưởng ngoạn thi vị trong cuộc sống thường nhật, đặc biệt là trong thi ca cổ điển. Việc thiếu vắng “rượu” và “hoa” trong hoàn cảnh này nhấn mạnh sự thiếu thốn, khắc nghiệt của chốn lao tù. Nó gợi lên một không gian buồn tẻ, thiếu vắng những yếu tố làm say đắm lòng người.
* Tuy nhiên, đằng sau lời thơ tưởng chừng như than thở ấy lại là một thái độ sống rất ung dung, lạc quan của Bác. Dù thiếu thốn, Bác vẫn tìm thấy niềm vui và vẻ đẹp riêng.
* Câu thơ thứ hai: “Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ”
* “Cảnh đẹp đêm nay”: Dù hoàn cảnh có khó khăn, nhưng đêm nay lại là một đêm có cảnh đẹp. Câu thơ hé mở về một yếu tố ngoại cảnh có sức lay động tâm hồn Bác.
* “khó hững hờ”: Từ “hững hờ” thường chỉ sự thờ ơ, lãnh đạm, không để tâm. Nhưng ở đây, Bác dùng từ “khó hững hờ”, có nghĩa là không thể làm ngơ, không thể thờ ơ trước vẻ đẹp của đêm nay. Điều này cho thấy sức hấp dẫn mãnh liệt của cảnh đẹp, và quan trọng hơn là tâm hồn nhạy cảm, yêu thiên nhiên, yêu cái đẹp của Bác. Dù trong cảnh tù đày, tâm hồn Bác vẫn hướng về vẻ đẹp.
* Câu thơ thứ ba: “Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ”
* “Người ngắm trăng”: Đại từ “Người” ở đây chính là Bác. Bác đang chủ động thực hiện hành động “ngắm trăng”.
* “soi ngoài cửa sổ”: Bác ngắm trăng qua “cửa sổ”. Cửa sổ là biểu tượng của sự ngăn cách giữa không gian bên trong tù và thế giới bên ngoài. Nó cũng là giới hạn vật chất mà Bác phải đối mặt. Ánh trăng từ bên ngoài chiếu vào, gợi lên một chút ánh sáng, một chút sự sống, một chút gì đó rất thơ. Hành động “ngắm trăng” cho thấy tâm hồn thi sĩ, luôn tìm thấy vẻ đẹp ngay cả trong hoàn cảnh tù đày.
* Câu thơ thứ tư: “Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ”
* Đây là câu thơ độc đáo và giàu sức gợi nhất. Bác đã nhân hóa vầng trăng, biến vầng trăng thành một sinh thể có tri giác, biết “nhòm” và “ngắm”.
* “Trăng nhòm”: “Nhòm” là một động từ chỉ hành động nhìn trộm, nhìn nghiêng, có chút tò mò, có chút thích thú. Vầng trăng như cũng bị thu hút bởi hình ảnh Bác.
* “khe cửa”: “Khe cửa” là một chi tiết nhỏ, cho thấy sự hạn chế của không gian, nhưng qua đó, tình cảm giữa người và trăng lại được kết nối.
* “ngắm nhà thơ”: Vầng trăng không chỉ đơn thuần là đối tượng để Bác ngắm, mà vầng trăng còn “ngắm” lại Bác. Điều này cho thấy sự tương giao, sự đồng điệu giữa tâm hồn Bác và vầng trăng. Vầng trăng như thấu hiểu, sẻ chia và ngưỡng mộ tâm hồn của người chiến sĩ cách mạng đang bị giam cầm.
* Sự đối ứng “Người ngắm trăng” và “Trăng ngắm nhà thơ” tạo nên một bức tranh giao hòa tuyệt đẹp giữa con người và thiên nhiên. Nó thể hiện một tình yêu thiên nhiên mãnh liệt, một tâm hồn lạc quan, vượt lên hoàn cảnh.
Bước 3: Cảm nhận chung về bài thơ
Sau khi phân tích từng câu thơ, chúng ta có thể rút ra những cảm nhận chung về bài thơ “Ngắm trăng”:
* Vẻ đẹp tâm hồn Bác Hồ: Bài thơ là minh chứng rõ nét cho tâm hồn cao đẹp, lạc quan, yêu thiên nhiên, yêu cái đẹp của Bác Hồ ngay cả trong hoàn cảnh khó khăn nhất của chốn lao tù. Dù thiếu thốn về vật chất, Bác vẫn tìm thấy sự phong phú trong tâm hồn, vẫn có những giây phút thư thái, ung dung để thưởng ngoạn vẻ đẹp của thiên nhiên.
* Nghệ thuật nhân hóa độc đáo: Câu thơ thứ tư với nghệ thuật nhân hóa “Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ” là đỉnh cao của bài thơ, thể hiện sự sáng tạo và tài hoa của Bác. Nó tạo nên một hình ảnh thơ mộng, giao hòa giữa con người và thiên nhiên, thể hiện sự đồng cảm sâu sắc.
* Ý nghĩa vượt thời gian: Bài thơ không chỉ nói lên tâm trạng của Bác trong hoàn cảnh cụ thể mà còn mang ý nghĩa triết lý về cách đối diện với khó khăn. Đó là thái độ sống tích cực, tìm thấy niềm vui và vẻ đẹp ngay trong nghịch cảnh. Bài thơ ca ngợi vẻ đẹp của tâm hồn con người, khả năng tìm thấy sự tự do tinh thần ngay cả khi bị giam cầm về thể xác.
Kết luận:
Bài thơ “Ngắm trăng” tuy ngắn gọn nhưng chứa đựng biết bao ý nghĩa sâu sắc. Nó là một bức tranh tuyệt đẹp về tâm hồn Bác Hồ, về tình yêu thiên nhiên, về ý chí kiên cường và tinh thần lạc quan. Cô mong rằng qua buổi học hôm nay, các em đã cảm nhận được trọn vẹn vẻ đẹp của bài thơ và thêm yêu quý, kính trọng vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc ta.
Các em có câu hỏi nào không? Nếu có, hãy mạnh dạn đặt câu hỏi để cô và các bạn cùng trao đổi nhé.
Bài tập về nhà của các em là chép lại phần cảm nhận bài thơ này vào vở và chuẩn bị cho bài học tiếp theo.
Chúc các em học tốt!
Bài làm
Mỗi một tác phẩm văn học như là một thước phim tái hiện lại một thời kì lịch sử của dân tộc,những thước phim ấy đã giúp bạn đọc nhận ra những giá trị chân – thiện – mĩ. “Ngắm Trăng” của chủ tịch “Hồ Chí Minh” là một trong những tác phẩm như thế.Bài thơ ra đời để thể hiện phong thái ung dung,tinh thần lạc quan và tình yêu thiên nhiên của Bác trong cảnh tù đày.
“Trong tù không rượu, cũng không hoa
Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ
Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ”
Mở đầu bài thơ là hoàn cảnh ngắm trăng của Bác được thể hiện qua hai câu thơ đầu:
“Trong tù không rượu,cũng không hoa
Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ”
Trong hai câu thơ trên,tác giả đã sử dùng thành công biện pháp tu từ liệt kê,điệp ngữ.Liệt kê ở hình ảnh: “rượu,hoa,…”;điệp ngữ ở từ “không” được điệp lại hai lần. Với việc sử dụng thành công biện pháp tu từ liệt kê kết hợp với biện pháp tu từ điệp ngữ,tác giả đã nhấn mạnh và làm nổi bật sự thiếu thốn về mọi mặt của Bác,không có “rượu” cũng chẳng có “hoa”.Bởi vậy mà cảnh trăng đẹp đã làm cho Bác cảm thấy bối rối,áy náy.Chính cái bối rối vô cùng nghệ sẽ ấy cho ta thấy được tâm hồn nghệ sĩ đích thực của Người.Quên đi cảnh thiếu thốn đọa đày nơi tù ngục để khao khát được thưởng thức trọn vẹn cảnh trăng đẹp.Qua đó cho chúng ta thấy được tình yêu của Bác đối với thiên nhiên quả là mãnh liệt.
Nổi bật nhất trong bài là tâm trạng của Bác được thể hiện qua hai câu thơ cuối:
“Người ngăm trăng soi ngoài cửa sổ
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ”
Trong hai câu thơ trên,tác giả sử dụng thành công biện pháp tu tự điệp ngữ,nhân hóa.Điệp ngữ ở từ “ngắm” được điệp lại hai lần,nhân hóa ở hình ảnh: “Trăng” biết “nhòn,ngắm”.Với việc sử dụng thành công biện pháp tu từ nhân hóa,tác giả đã khiến cho vầng trăng trở lên gần gũi,sinh động,có hồn,có tình cảm giống như con người.Bác đã thả tâm hồn vượt ra ngoài song sắt nhà tù để tìm đến ngắm vầng trăng giữa bầu trời cao rộng. Và vầng trăng cũng vượt qua song sắt nhà tù để tìm đến “ngắm nhà thơ”. Kết hợp với biện pháp tu từ điệp ngữ,tác giả đã tạo nên một mối quan hệ tri âm,tri kỉ giữa người và trăng.Cả hai đã tự chủ động tìm đến nhau,lặng lẽ ngắm nhau say đắm,bất chấp song sắt nhà tù.Nhà tù là hiện thực tàn bạo và đen tối,vầng trăng trên bầu trời là thế giới là thế giới của cái đẹp,của tự do và ánh sáng.Chính bởi vậy mà song sắt nhà tù không thể nào ngăn cản nổi tâm hồn của người nghệ sĩ tìm đến với cái đẹp,với tự do và ánh sáng.Qua đó thể hiện một phong thái ung dung,tinh thần lạc quan của Bác trong cảnh tù đày.
Bài thơ hay là do bàn tay tài hoa và khối óc sáng tạo của người nghệ sĩ và chủ tịch Hồ Chí Minh là một nghệ sĩ ngôn từ điêu luyện bởi Bác đã sử dụng thành công thể thơ thât ngôn tứ tuyệt,ngôn ngữ thơ: giàu hình ảnh, kết hợp với biện pháp tu từ: liệt kê,nhân hóa,điệp ngữ,… để tạo lên sự thành công cho tác phẩm.Chính vì thế mà “bài thơ hay là hay cả hồn lẫn xác”.
Bài thơ như là một sợi chỉ đỏ xuyên suốt hành trình thơ cả của chủ tịch Hồ Chí Minh bởi trong đó ta bắt gặp được một phong thái ung dung,tinh thần lạc quan và một tình yêu thiên nhiên mãnh liệt của Bác.Để từ đó gợi nhắc bạn đọc bài học về tình yêu quê hương,đất nước và lối sống hòa hợp với thiên nhiên.Đồng thời nhắc nhở chúng ta cần phải sống có trách nhiệm với quê hương,đất nước.
Một cốt truyện khô khan,một hồn thơ tẻ nhạt liệu có thể vượt qua được mọi sự băng hoại của thời gian?Bởi thời gian làm biến tan đi mọi thứ nhưng những gì gọi là nghệ thuật đích thức sẽ trường tồn cùng thời gian.”Ngắm Trăng” của chủ tịch Hồ Chí Minh là một tác phẩm giàu giá trị nghệ thuật.Bài thơ ra đời để thể hiện phong thái ung dung,tinh thần lạc quan và tình yêu thiên nhiên của Bác trong cảnh tù đày. Chính bởi vậy mà bài thơ (nói riêng) và sự nghiệp sáng tác của chủ tịch Hồ Chí Minh (nói chung) đã vượt qua được mọi sự băng hoại của thời gian và trường tồn cùng năm tháng.
\(#nhuy1382006\)
Hồ Chủ tịch được biết đến là vị lãnh tụ vĩ đại của người dân Việt Nam ta. Bên cạnh đó, Người cũng là một nhà văn, nhà thơ có khối lượng tác phẩm đồ sộ và nhiều bài nổi tiếng, có giá trị to lớn. Một trong số đó phải kể đến chính là bài thơ Ngắm trăng được trích từ tập Nhật kí trong tù.
Bài thơ Ngắm trăng được trích trong tập “Nhật kí trong tù” được Bác sáng tác trong thời gian Người bị bắt giam và giải qua hơn 30 nhà lao của 13 huyện thuộc tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc. Bài thơ ghi lại cảm xúc người vị lãnh tụ trong khoảng thời gian đầy khó khăn, thử thách nhưng vẫn làm toát lên tâm hồn, tinh thần lạc quan. Mở đầu bài thơ là hoàn cảnh sống của Bác:
Trong tù không rượu cũng không hoa
Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ
Hai câu thơ đầu ẩn chứa một nụ cười thoáng hiện. Trăng, hoa, rượu là ba thú vui tao nhã của khách tài tử văn chương. Đêm nay trong tù, Bác thiếu hẳn rượu và hoa, nhưng tâm hồn Bác vẫn dạt dào trước vẻ đẹp hữu tình của thiên nhiên. Chỉ có người có tâm hồn lạc quan, mơ mộng với lối suy nghĩ tích cực mới có thể nhìn thấy vẻ đẹp của cuộc sống, của thiên nhiên sau song sắt. Tâm hồn người thi sĩ như được tưới mát bởi cảnh đẹp đêm khuya. Dù lòng còn nhiều bộn bề nhưng không thể hững hờ trước cảnh đẹp ngay trước mắt mình.
Trong khung cảnh đó, người thi sĩ như thả hồn mơ mộng, hòa hợp theo cảnh đẹp trước mắt:
Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ
Từ phòng giam tăm tối, Bác hướng tới vầng trăng, nhìn về ánh sáng, tâm hồn thêm thư thái. Trăng được nhân hóa như một người bạn tri âm, tri kỉ từ viễn xứ đến chốn ngục tù tăm tối thăm người. Trong mối tương giao tri kỉ tri âm giữa con người và vầng trăng, cái song sắt hiện lên thật thô bạo và bất lực. Người xưa ngắm trăng thấy trăng đẹp trăng trong càng ngậm ngùi cho cõi đời trầm luân cát bụi. Với Hồ Chí Minh, người ngắm trăng, mê trăng thì trăng cũng mê người. Đây không chỉ là cái hay của bút pháp mà chính là vẻ đẹp của một nhân sinh quan. Hai câu thơ được cấu trúc đăng đối tạo nên sự cân xứng hài hòa giữa người và trăng, giữa ngôn từ, hình ảnh và ý thơ.
Bài thơ Ngắm trăng đã thể hiện tình cảm song phương đều mãnh liệt của cả người và trăng, cả hai đều chủ động tìm đến giao hòa cùng nhau. Bài thơ cũng thể hiện tình yêu thiên nhiên say mê và phong thái ung dung của Bác ngay cả trong cảnh tù đày. Nhiều năm tháng qua đi nhưng câu chuyện vẫn giữ nguyên vẹn giá trị của nó và góp phần không nhỏ vào việc làm phong phú cho nền văn học Việt