Cảm nhận về hai khổ thơ cuối bài thơ: “Tiểu đội xe không kính”
Trước hết, để cảm nhận trọn vẹn hai khổ thơ này, chúng ta cần nhớ lại nội dung và cảm xúc của những khổ thơ trước. Bài thơ khắc họa hình ảnh những chiếc xe không kính trên tuyến đường Trường Sơn, những người lính lái xe trẻ trung, dũng cảm, bất chấp gian khổ, hiểm nguy, ngày đêm vận chuyển hàng hóa ra tiền tuyến.
Bây giờ, chúng ta sẽ tập trung vào hai khổ thơ cuối. Các em hãy mở sách giáo khoa và đọc lại hai khổ thơ này.
Khổ 5:
“Những chiếc xe từ xa
Về lại đây
Gầm máy reo
Như là không có
Chuyện gì.”
Khổ 6:
“Bếp lửa nhà sàn
Thôn xóm yên bình
Và em, em có ở đấy không?”
Chúng ta sẽ đi từng bước một để cảm nhận sâu sắc hai khổ thơ này nhé.
Bước 1: Đọc kỹ và xác định nội dung chính của từng khổ thơ.
Với khổ thơ thứ 5, các em thấy hình ảnh gì hiện lên? Đó là những chiếc xe “từ xa Về lại đây”. Đây là những chiếc xe đã hoàn thành nhiệm vụ, đang trên đường trở về. “Gầm máy reo / Như là không có / Chuyện gì.” Câu thơ này gợi lên điều gì? Dù đã trải qua bom đạn, dù những chiếc xe có thể hư hỏng, nhưng tiếng gầm máy vẫn vang lên, vẫn hoạt động, như thể chưa có gì xảy ra, vẫn sẵn sàng cho những nhiệm vụ tiếp theo. Điều này thể hiện sự kiên cường, ý chí bất khuất của những người lính lái xe và sự bền bỉ của những cỗ xe.
Chuyển sang khổ thơ thứ 6. Các em thấy những hình ảnh nào được nhắc đến? “Bếp lửa nhà sàn / Thôn xóm yên bình”. Đây là những hình ảnh quen thuộc, gần gũi của hậu phương, của quê nhà. Chúng gợi lên sự ấm áp, thanh bình, là nơi mà những người lính luôn hướng về. Và câu hỏi cuối cùng: “Và em, em có ở đấy không?”. Đây là một câu hỏi mang nhiều ý nghĩa. “Em” ở đây có thể là người yêu, là người thân, là cả quê hương. Câu hỏi này thể hiện nỗi nhớ, niềm mong mỏi được trở về, được sum họp với những người thân yêu, được hòa mình vào cuộc sống yên bình của quê nhà sau những ngày chiến đấu gian khổ.
Bước 2: Phân tích các yếu tố nghệ thuật đặc sắc trong hai khổ thơ.
Ở khổ thơ thứ 5, chúng ta thấy biện pháp tu từ nào nổi bật? “Gầm máy reo / Như là không có / Chuyện gì.” Đây là một hình ảnh so sánh độc đáo. Tiếng gầm máy của những chiếc xe trở về được so sánh với sự bình thường, như chưa hề có chiến tranh, bom đạn. Điều này làm nổi bật sự hy sinh, sự quên mình của những người lính. Họ đã vượt qua tất cả để hoàn thành nhiệm vụ, và khi trở về, họ mang theo cả sự bình tĩnh, phảng phất đâu đó một chút ngây thơ của tuổi trẻ.
Khổ thơ thứ 6 lại mang đậm chất trữ tình. Những hình ảnh “bếp lửa nhà sàn”, “thôn xóm yên bình” là những hình ảnh mang tính biểu tượng cao, đại diện cho những gì đẹp đẽ, thân thương nhất của cuộc sống. Câu hỏi tu từ “Và em, em có ở đấy không?” mang một nỗi niềm da diết, một khát vọng mãnh liệt. Nó không chỉ là một câu hỏi, mà còn là lời tâm tình, là tiếng lòng của người lính gửi về hậu phương.
Bước 3: Cảm nhận chung về hai khổ thơ.
Qua hai khổ thơ cuối, chúng ta thấy sự chuyển biến trong cảm xúc của bài thơ. Từ những gian khổ, ác liệt của chiến trường ở những khổ thơ đầu, hai khổ thơ cuối lại đưa ta về với những suy tư, nỗi nhớ về hậu phương, về cuộc sống bình yên.
Khổ thơ thứ 5 thể hiện tinh thần lạc quan, kiên cường của người lính ngay cả trong hoàn cảnh khó khăn nhất. Tiếng gầm máy không chỉ là âm thanh của cỗ xe, mà còn là âm thanh của ý chí, của sức sống mãnh liệt.
Khổ thơ thứ 6 lại khắc họa nỗi nhớ quê hương, nhớ người thân da diết. Đó là sự khắc khoải, mong chờ của những người con xa xứ, sẵn sàng chiến đấu vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Nỗi nhớ ấy càng làm tô đậm thêm tình yêu quê hương đất nước, tình yêu con người của thế hệ trẻ Việt Nam thời chống Mỹ.
Hai khổ thơ này đã khép lại bài thơ một cách đầy ý nghĩa, để lại trong lòng người đọc nhiều suy ngẫm. Đó là sự trân trọng đối với những cống hiến thầm lặng của người lính lái xe trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại.
Các em thấy không, chỉ hai khổ thơ ngắn thôi nhưng đã chứa đựng biết bao tình cảm, biết bao ý nghĩa sâu sắc. Để cảm nhận được điều đó, chúng ta cần đọc kỹ, suy ngẫm và liên hệ với hoàn cảnh lịch sử, với những gì đã được học.
Bài học hôm nay của chúng ta đến đây là kết thúc. Về nhà, các em hãy tập viết cảm nhận của riêng mình về hai khổ thơ này nhé. Chúc các em học tốt!
DÀN Ý:
1 Mở bài:
– Giới thiệu tác giả, tác phẩm
– Giới thiệu nội dung 2 khổ cuối
2 Thân bài:
* Hoàn cảnh sáng tác:
* Khổ thơ thứ 6: Tình đồng chí, đồng đội gắn bó, yêu thương.
– Lúc cắm trại, các anh trò chuyện, ăn uống, nghỉ ngơi thoải mái, nhường nhịn nhau như anh em ruột thịt: chung bát,chung đũa, mắc võng chông chênh…
– Điệp từ “lại đi”: gợi tả nhịp sống chiến đấu và hành quân của tiểu đội xe không kính mà không một sức mạnh đạn bom nào có thể ngăn cản nổi.
* Khổ thơ cuối: Ý chí chiến đấu vì miền Nam, thống nhất đất nước
– thể hiện ý chí sắt đá của những người lính
– Hai câu đầu dồn dập những mất mát, khó khăn do quân địch gieo xuống
– hai câu cuối là vẻ đẹp của người lính trong cuộc kháng chiến chống Mĩ gian khổ: trẻ trung, lạc quan, dù hiểm nguy nhưng vẫn sẵn lòng
– trái tim: một chân lí của thời đại chúng ta: sức mạnh quyết định, chiến thắng không phải là vũ khí, là công cụ… mà là con người- con người mang trái tim nồng nàn yêu thương, ý chí kiên cường dũng cảm
* Liên tưởng với lý tưởng sống hiện nay của thanh niên
3. Kết bài:
– Tổng kết lại vấn đề
BÀI LÀM:
Việt Nam ta đã trải qua bao nhiêu khó khăn, gian khổ, bom đạn, chết chóc. Ngày nay ta được sống trong thời kỳ hòa bình là do công lao to lớn của những người lính. Đã có rất nhiều bài thơ nói về họ – nhưng con người như những vì sao sáng lóa của dân tộc. Tiêu biểu cho thời kì chống Mĩ cứu nước là Bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật. Qua hình ảnh những chiếc xe không kính, Bài thơ đã ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn của con người Việt nam. Hai khổ thơ cuối lại càng khắc họa được những vẻ đẹp tiêu biểu của họ: những con người đoàn kết, lạc quan và giàu lòng yêu nước.
Bài thơ được viết năm 1969, in trong tập “Vầng trăng – Quầng lửa“. Được viết khi cuộc kháng chiến chống Mỹ đang diễn ra ác liệt, khắc họa hình ảnh độc đáo của những chiếc xe không kính, qua đó để làm nổi bật hình ảnh những người lính lái xe ở Trường Sơn trong thời kì chống Mỹ với tư thế, tinh thần hiên ngang mà bất khuất.
Ở 2 khổ thơ cuối ,chân dung tâm hồn của người lính lái xe được gợi ra trên những phẩm chất tốt đẹp. Họ -những con người từ nhiều phương trời, nhiều miền quê, nhưng trong thử thách, họ gắn với nhau thành ruột thịt:
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi lại đi trời xanh thêm
Sau mỗi trận mưa bom bão đạn cùng với những chiếc xe bị tàn phá nặng nề hơn, họ lại gặp nhau trong những phút dừng chân ngắn ngủi. Lúc đấy họ thật đẹp về tâm hồn và tình cảm. Chữ “bếp”, hình ảnh “bát đũa”,”chiếc võng”…đều là những gì thân thiết trong ngôi nhà của ông bà, cha mẹ ở hậu phương, làm cho hai chữ “gia đình” ẩm cả khổ thơ tiền tuyến. Trong tâm hồn họ, trời như xanh thêm chứa chan hi vọng lạc quan dào dạt. Điệp từ “lại đi” được lặp lại hai lần gợi tả nhịp sống chiến đấu và hành quân của tiểu đội xe không kính mà không một sức mạnh đạn bom nào có thể ngăn cản nổi. Sự sống không chỉ tồn tại mà còn tồn tại trong một tư thế kiêu hãnh, hiên ngang – tư thế của người chiến thắng. Ta lại nhớ đến truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê cũng kể về tình đồng đội mà thắm thiết hơn cả tình chị em của ba cô thanh niên xung phong. Có thể nói trong “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”, Phạm Tiến Duật đã có sự phát hiện thật mới mẻ về tình cảm của người lính, của một thế hệ người Việt Nam, với đời sống tình cảm biết bao mới lạ và sâu sắc.
Cuối bài thơ, tác giả đưa ra một ý tưởng thật bất ngờ – đó là “trái tim cầm lái”
Không có kính rồi xe không có đèn
Không có mui xe thùng xe có xước
Xe vẫn chạy vì Miền Nam phía trước
Chỉ cần trong xe có một trái tim
Điệp ngữ “không có” lặp lại ba lần như nhân lên hết những cái khó khăn, khốc liệt của chiến tranh. Không có kính, không đèn, không có cả mui. Thế nhưng, xe vẫn bon bon lăn bánh trên con đường ấy, bất chấp tất cả mọi hiểm nguy. “Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước“, câu thơ đã phần nào lột tả ý chí chiến đấu vì miền Nam, vì Tổ quốc của những người lính lái xe quả cảm. Chữ “Vẫn chạy” sao mà gan góc, mà ý chí, mà bướng bỉnh và ngoan cường! Tất cả những khó khăn, gian khổ không hề gì, chỉ cần có những trái tim nồng cháy của những con người hóa vĩ đại trong tim dân tộc
Thế hệ ngày nay cũng có những trách nhiệm, những xứ mệnh, những vinh quang và thách thức của mình. Bước chân sang thế kỉ XXI, mỗi người trẻ tuổi chúng ta cần nâng cao tinh thần học tập, rèn luyện, luôn mang trong mình một trái tim tự hào về dân tộc ta.
Tóm lại hình ảnh những chiếc xe không kính với trái tim nồng nàn tình yêu quê hương đất nước bon bon làm nhiệm vụ sẽ luôn là một hình ảnh đẹp trong lòng độc giả nhiều thế hệ. Đọc xong bài thơ, ta càng hiểu hơn về các chiến sĩ lái xe, về lòng dũng cảm, tư thế hiên ngang bất khuất của họ. Chiến tranh đã qua đi nhưng họ sẽ sống mãi với dân tộc.
Phạm Tiến Duật là một trong những gương mặt xuất sắc của thơ ca Việt Nam thời chống Mĩ cứu nước. Ông được gọi là “Viên ngọc Trường Sơn của thơ ca” bởi thi sĩ đã mang cả hào khí thời đại cùng dãy Trường Sơn vào thơ. Đặc biệt mảng thơ về người lính lái xe của ông đã để lại ấn tượng thật thú vị, đó là “Vết xe lăn” nóng bỏng trong những bài thơ Trường Sơn thời chống Mĩ.
Trong số những vần thơ thông minh, dí dỏm về người lính lái xe Trường Sơn của Phạm Tiến Duật, phải kể đến Bài thơ về tiểu đội xe không kính.
Bài thơ được viết năm 1969, in trong tập “Vầng trăng – Quầng lửa“. Hình tượng thơ hết sức độc đáo: những chiếc xe không kính băng băng ra trận bất chấp hoàn cảnh khắc nghiệt của chiến tranh. Để cuối bài thơ, tác giả đưa ra một ý tưởng thật bất ngờ – đó là “trái tim cầm lái”
Không có kính rồi xe không có đèn
Không có mui xe thùng xe có xước
Xe vẫn chạy vì Miền Nam phía trước
Chỉ cần trong xe có một trái tim
Ở phần đầu bài thơ, Phạm Tiến Duật đã giải thích rất đơn giản mà sắc sảo “Không có kính không phải vì xe không có kính” bởi vì: “Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi”. Thật là đơn giản ! Chiến tranh bom đạn tàn phá. Xe không kính chắn gió vẫn ra trận thanh thản mà ung dung. Hai câu đầu khi kết, tác giả một lần nữa tả hình dáng của chiếc xe quân sự thời chống Mĩ:
Không có kính rồi xe không có đèn
Không có mui xe thùng xe có xước
Đã không kính – gió, bụi, mưa tuôn vào buồng lái, khó khăn chồng chất hơn khi xe lại không có đèn, rồi không có mui xe thùng xe có xước. Một hình ảnh trần trụi do chiến tranh gây nên. Người lái xe phải huy động mọi giác quan, năng lực để lái xe trong mạo hiểm, phiêu lưu. Tất cả đều vượt qua bởi:
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước
Chỉ cần trong xe có một trái tim
Đây là chủ đề sâu thẳm của bài thơ. Đây mới là điều hệ trọng và thiêng liêng mà cả bài thơ vui nhộn chưa hé lộ. Nhà thơ đã nói đúng tinh thần thời đại Xẻ dọc Trường sơn đi cứu nước – Mà lòng phơi phới dậy tương lai (Tố Hữu). Cả nước lên đường đánh Mĩ vì Miền Nam ruột thịt. Vậy là trái tim đã giúp những người lính vượt qua gian khổ trên những chiếc xekhông kính, không đèn, không mui xe… Trái tim rực lửa căm thù giặc Mĩ và nóng bỏng yêu thương đồng bào miền Nam ấy chính là vẻ đẹp sâu thẳm của tâm hồn Việt Nam thời đánh Mĩ, là trái tim nhân hậu, thủy chung của cả dân tộc .
Thơ là thể hiện con người và thời đại một cách cao đẹp. Phạm Tiến Duật đã thể hiện thành công tâm hồn thế hệ trẻ Việt Nam yêu nước trong những năm tháng đánh Mĩ hi sinh gian khổ mà vĩ đại của dân tộc ta