Cân bằng các phản ứng oxi hóa –khử sau theo phương pháp thăng bằng electron (ghi…
a. KMnO4 + Na2SO3 + H2SO4 → MnSO4 + K2SO4 + Na2SO4 + H2O
b. KMnO4 + H2SO4 + FeSO4 → MnSO4 + Fe2(SO4)3 + K2SO4 + H2O
c. KMnO4 + H2SO4 + C2H5OH → MnSO4 + CH3COOH + K2SO4 + H2O
a. KMnO4 + Na2SO3 + H2SO4 → MnSO4 + K2SO4 + Na2SO4 + H2O
Trước hết, chúng ta cần xác định các nguyên tố có sự thay đổi số oxi hóa trong phản ứng này.
Bước 1: Xác định số oxi hóa của các nguyên tử
* Trong KMnO4: K có số oxi hóa +1, Mn có số oxi hóa +7, O có số oxi hóa -2.
* Trong Na2SO3: Na có số oxi hóa +1, S có số oxi hóa +4, O có số oxi hóa -2.
* Trong H2SO4: H có số oxi hóa +1, S có số oxi hóa +6, O có số oxi hóa -2.
* Trong MnSO4: Mn có số oxi hóa +2, SO4 có điện tích -2.
* Trong K2SO4: K có số oxi hóa +1, SO4 có điện tích -2.
* Trong Na2SO4: Na có số oxi hóa +1, SO4 có điện tích -2.
* Trong H2O: H có số oxi hóa +1, O có số oxi hóa -2.
Ta thấy, số oxi hóa của Mn thay đổi từ +7 trong KMnO4 xuống +2 trong MnSO4. Số oxi hóa của S thay đổi từ +4 trong Na2SO3 lên +6 trong Na2SO4.
Bước 2: Viết các quá trình oxi hóa và quá trình khử
* Quá trình khử (Sự giảm số oxi hóa): Mn nhận electron.
Mn+7 + 7e– → Mn+2
* Quá trình oxi hóa (Sự tăng số oxi hóa): S nhường electron.
S+4 → S+6 + 2e–
Bước 3: Cân bằng số electron cho và nhận
Để số electron nhường bằng số electron nhận, ta tìm bội số chung nhỏ nhất của 7 và 2, là 14.
Nhân quá trình khử với 2:
2 x (Mn+7 + 7e– → Mn+2) ⇒ 2Mn+7 + 14e– → 2Mn+2
Nhân quá trình oxi hóa với 7:
7 x (S+4 → S+6 + 2e–) ⇒ 7S+4 → 7S+6 + 14e–
Vậy, hệ số của KMnO4 là 2 và hệ số của Na2SO3 là 7.
Bước 4: Điền hệ số vào phương trình hóa học ban đầu
Ta có:
2KMnO4 + 7Na2SO3 + H2SO4 → 2MnSO4 + K2SO4 + 7Na2SO4 + H2O
Bước 5: Cân bằng các nguyên tố còn lại (k, Na, S, O, H)
* K: Bên trái có 2 nguyên tử K (trong 2KMnO4), bên phải đã có 2 nguyên tử K (trong K2SO4). Đã cân bằng.
* Na: Bên trái có 14 nguyên tử Na (trong 7Na2SO3), bên phải đã có 14 nguyên tử Na (trong 7Na2SO4). Đã cân bằng.
* Mn: Bên trái có 2 nguyên tử Mn (trong 2KMnO4), bên phải đã có 2 nguyên tử Mn (trong 2MnSO4). Đã cân bằng.
* S: Bên trái có 7 nguyên tử S (trong 7Na2SO3) + số S trong H2SO4. Bên phải có 2 nguyên tử S (trong 2MnSO4) + 1 nguyên tử S (trong K2SO4) + 7 nguyên tử S (trong 7Na2SO4).
Tổng S bên phải = 2 + 1 + 7 = 10 nguyên tử S.
Vậy, ta cần có 10 nguyên tử S ở bên trái. Đã có 7S trong Na2SO3, nên ta cần thêm 3S nữa. Số S còn lại sẽ nằm trong H2SO4. Do đó, ta cần 3 phân tử H2SO4.
Phương trình tạm thời: 2KMnO4 + 7Na2SO3 + 3H2SO4 → 2MnSO4 + K2SO4 + 7Na2SO4 + H2O
* O: Kiểm tra số nguyên tử O để đảm bảo sự cân bằng.
Bên trái: (2 x 4) + (7 x 3) + (3 x 4) = 8 + 21 + 12 = 41 nguyên tử O.
Bên phải: (2 x 4) + 1 x 4 + (7 x 4) + số O trong H2O = 8 + 4 + 28 + số O trong H2O = 40 + số O trong H2O.
Để cân bằng, ta cần 1 nguyên tử O từ H2O. Vậy, ta cần 1 phân tử H2O.
Phương trình tạm thời: 2KMnO4 + 7Na2SO3 + 3H2SO4 → 2MnSO4 + K2SO4 + 7Na2SO4 + 1H2O
* H: Kiểm tra số nguyên tử H.
Bên trái: 3 x 2 = 6 nguyên tử H (trong 3H2SO4).
Bên phải: 1 x 2 = 2 nguyên tử H (trong 1H2O).
Số nguyên tử H ở hai vế chưa bằng nhau. Điều này cho thấy ta đã sai ở đâu đó trong quá trình cân bằng S hoặc O. Hãy quay lại kiểm tra lại.
Xem lại bước cân bằng S:
Bên trái: 7S (trong 7Na2SO3) + số S trong H2SO4.
Bên phải: 2S (trong 2MnSO4) + 1S (trong K2SO4) + 7S (trong 7Na2SO4) = 10S.
Vậy, ta cần 10S ở bên trái. Đã có 7S trong 7Na2SO3. Vậy cần thêm 3S từ H2SO4. Suy ra hệ số của H2SO4 là 3. Điều này là đúng.
Xem lại bước cân bằng O:
Bên trái: (2 x 4) (KMnO4) + (7 x 3) (Na2SO3) + (3 x 4) (H2SO4) = 8 + 21 + 12 = 41 nguyên tử O.
Bên phải: (2 x 4) (MnSO4) + (1 x 4) (K2SO4) + (7 x 4) (Na2SO4) + số O trong H2O = 8 + 4 + 28 + số O trong H2O = 40 + số O trong H2O.
Để số O cân bằng, ta cần 1 nguyên tử O từ H2O, nghĩa là 1 phân tử H2O.
Kiểm tra lại H:
Bên trái: 3 x 2 = 6 nguyên tử H.
Bên phải: 1 x 2 = 2 nguyên tử H.
Có vẻ có sự nhầm lẫn trong việc đếm nhóm SO4. Trong sản phẩm, các nhóm SO4 (từ H2SO4 ban đầu) đã đi vào các muối MNSO4, K2SO4, Na2SO4.
Ta hãy cân bằng theo cách khác, tập trung vào các ion đã thay đổi số oxi hóa và các ion khác.
Quay lại bước 4:
2KMnO4 + 7Na2SO3 + H2SO4 → 2MnSO4 + K2SO4 + 7Na2SO4 + H2O
Bây giờ ta cân bằng theo nguyên tố.
* K: 2 bên trái, 2 bên phải. (OK)
* Mn: 2 bên trái, 2 bên phải. (OK)
* Na: 14 bên trái, 14 bên phải. (OK)
* S: Bên trái có 7S (trong Na2SO3) + S trong H2SO4. Bên phải có 2S (MnSO4) + 1S (K2SO4) + 7S (Na2SO4) = 10S.
Vậy ta cần 10S ở bên trái. Đã có 7S trong Na2SO3, vậy cần 3S từ H2SO4. Hệ số của H2SO4 là 3.
Phương trình: 2KMnO4 + 7Na2SO3 + 3H2SO4 → 2MnSO4 + K2SO4 + 7Na2SO4 + H2O
* O:
Bên trái: (2 4) + (7 3) + (3 * 4) = 8 + 21 + 12 = 41
Bên phải: (2 4) + (1 4) + (7 * 4) + số O trong H2O = 8 + 4 + 28 + số O trong H2O = 40 + số O trong H2O
Ta cần 1 nguyên tử O từ H2O, vậy hệ số H2O là 1.
Phương trình: 2KMnO4 + 7Na2SO3 + 3H2SO4 → 2MnSO4 + K2SO4 + 7Na2SO4 + H2O
* H:
Bên trái: 3 * 2 = 6
Bên phải: 1 * 2 = 2
Số H chưa bằng. Có điều gì đó không đúng.
Hãy xem lại quá trình thay đổi số oxi hóa:
Mn+7 trong KMnO4 → Mn+2 trong MnSO4 (nhận 5e, nhưng ta đã tính đúng là nhận 7e cho Mn nguyên tử. Số 7 là số oxi hóa).
S+4 trong Na2SO3 → S+6 trong Na2SO4 (nhường 2e)
Quá trình khử: Mn+7 + 7e– → Mn+2 (đúng)
Quá trình oxi hóa: S+4 → S+6 + 2e– (đúng)
Cân bằng electron:
2 x (Mn+7 + 7e– → Mn+2) => 2Mn+7 + 14e– → 2Mn+2
7 x (S+4 → S+6 + 2e–) => 7S+4 → 7S+6 + 14e–
Vậy hệ số của KMnO4 là 2 và hệ số của Na2SO3 là 7.
2KMnO4 + 7Na2SO3 + H2SO4 → 2MnSO4 + K2SO4 + 7Na2SO4 + H2O
Bây giờ, ta xem xét các ion sulfat (SO42-).
Bên trái, H2SO4 cung cấp các ion SO42-.
Bên phải, MnSO4, K2SO4, Na2SO4 chứa các ion SO42-.
Ta có:
2 Mn+2 cần 2 SO42-
2 K+ cần 1 SO42-
14 Na+ cần 7 SO42-
Tổng cộng cần 2 + 1 + 7 = 10 ion SO42- ở bên phải.
Do đó, ở bên trái, ta cần cung cấp đủ 10 ion SO42-.
Trong 7Na2SO3, ta có 7 ion SO32-. Sau phản ứng, chúng trở thành 7 ion SO42-.
Vậy, ta cần thêm 10 – 7 = 3 ion SO42- nữa từ H2SO4.
Điều này có nghĩa là hệ số của H2SO4 phải là 3.
Phương trình: 2KMnO4 + 7Na2SO3 + 3H2SO4 → 2MnSO4 + K2SO4 + 7Na2SO4 + H2O
Bây giờ ta kiểm tra lại nguyên tố O và H.
* O:
Bên trái: (2 4) + (7 3) + (3 * 4) = 8 + 21 + 12 = 41.
Bên phải: (2 4) + (1 4) + (7 * 4) + số O trong H2O = 8 + 4 + 28 + số O trong H2O = 40 + số O trong H2O.
Để cân bằng, ta cần 1 nguyên tử O từ H2O. Vậy hệ số H2O là 1.
* H:
Bên trái: 3 * 2 = 6.
Bên phải: 1 * 2 = 2.
Vẫn chưa cân bằng.
Có một sai sót ở đây. Khi cân bằng SO42-, ta đã xem Na2SO3 ban đầu là chỉ chứa SO32-. Tuy nhiên, trong dung dịch, Na2SO3 phân ly thành 2Na+ và SO32-. Sau phản ứng, SO32- chuyển thành SO42-.
Ta hãy xem lại phương trình ion rút gọn:
2MnO4– + 5SO32- + 6H+ → 2Mn2+ + 5SO42- + 3H2O (Đây là ví dụ điển hình cho phản ứng này, nhưng ta đang cân bằng phương trình đầy đủ)
Trở lại với phương trình đầy đủ:
2KMnO4 + 7Na2SO3 + 3H2SO4 → 2MnSO4 + K2SO4 + 7Na2SO4 + H2O
Ta sẽ cân bằng H và O lại một lần nữa, có thể đã có nhầm lẫn nhỏ.
* H: Bên trái có 3 x 2 = 6 nguyên tử H. Bên phải có trong H2O.
* O: Bên trái: 8 (KMnO4) + 21 (Na2SO3) + 12 (H2SO4) = 41.
Bên phải: 8 (MnSO4) + 4 (K2SO4) + 28 (Na2SO4) = 40.
Để cân bằng O, ta cần thêm 1 nguyên tử O, tức là cần 1 phân tử H2O. Nếu có 1 phân tử H2O, thì ta có 2 nguyên tử H. Nhưng bên trái lại có 6 nguyên tử H.
Có lẽ sai lầm nằm ở số mol của H2SO4.
Xem lại cách tính số mol SO42- cần thiết:
Sản phẩm: 2MnSO4 (cần 2 SO42-) + 1K2SO4 (cần 1 SO42-) + 7Na2SO4 (cần 7 SO42-) = tổng cộng 10 SO42-.
Các SO42- này đến từ đâu?
Một phần từ H2SO4.
Một phần từ SO32- của Na2SO3 chuyển thành SO42-.
Trong 7Na2SO3, có 7 ion SO32-, sau phản ứng trở thành 7 ion SO42-.
Như vậy, ta cần thêm 10 – 7 = 3 ion SO42- từ H2SO4.
Vậy hệ số của H2SO4 là 3.
Phương trình: 2KMnO4 + 7Na2SO3 + 3H2SO4 → 2MnSO4 + K2SO4 + 7Na2SO4 + H2O
Bây giờ, chúng ta kiểm tra lại sự cân bằng của Hydro và Oxy.
Số nguyên tử Hydro bên trái là \(3 \times 2 = 6\).
Số nguyên tử Hydro bên phải là trong H2O. Để có 6 nguyên tử Hydro, ta cần 3 phân tử H2O.
Vậy, ta tạm đặt hệ số của H2O là 3.
Phương trình: 2KMnO4 + 7Na2SO3 + 3H2SO4 → 2MnSO4 + K2SO4 + 7Na2SO4 + 3H2O
Bây giờ ta kiểm tra lại số nguyên tử Oxy:
Bên trái: \((2 \times 4) + (7 \times 3) + (3 \times 4) = 8 + 21 + 12 = 41\).
Bên phải: \((2 \times 4) + (1 \times 4) + (7 \times 4) + (3 \times 1) = 8 + 4 + 28 + 3 = 43\).
Số nguyên tử Oxy vẫn chưa cân bằng. Có sự nhầm lẫn ở đâu đó.
Hãy quay lại bước cân bằng electron.
Mn+7 + 7e– → Mn+2 (hệ số 2)
S+4 → S+6 + 2e– (hệ số 7)
2KMnO4 + 7Na2SO3 + H2SO4 → 2MnSO4 + K2SO4 + 7Na2SO4 + H2O
Chúng ta đã xác định đúng hệ số của KMnO4 là 2 và Na2SO3 là 7.
Bây giờ, ta hãy tính tổng điện tích dương và âm ở hai vế, hoặc cân bằng các nguyên tố còn lại một cách cẩn thận.
Cân bằng các kim loại: K, Mn, Na. Đã cân bằng với hệ số 2, 7.
2KMnO4 + 7Na2SO3 + x H2SO4 → 2MnSO4 + y K2SO4 + 7 Na2SO4 + z H2O
* K: 2 (trái) = 2y (phải) => y = 1.
* Mn: 2 (trái) = 2 (phải). (OK)
* Na: 14 (trái) = 14 (phải). (OK)
Vậy ta có: 2KMnO4 + 7Na2SO3 + x H2SO4 → 2MnSO4 + 1 K2SO4 + 7 Na2SO4 + z H2O
Bây giờ cân bằng S:
Bên trái: 7S (Na2SO3) + xS (H2SO4).
Bên phải: 2S (MnSO4) + 1S (K2SO4) + 7S (Na2SO4) = 10S.
Vậy 7 + x = 10 => x = 3.
Hệ số của H2SO4 là 3.
Phương trình: 2KMnO4 + 7Na2SO3 + 3H2SO4 → 2MnSO4 + 1 K2SO4 + 7 Na2SO4 + z H2O
Bây giờ cân bằng O:
Bên trái: (2 4) + (7 3) + (3 * 4) = 8 + 21 + 12 = 41.
Bên phải: (2 4) + (1 4) + (7 4) + z 1 = 8 + 4 + 28 + z = 40 + z.
41 = 40 + z => z = 1.
Hệ số của H2O là 1.
Phương trình: 2KMnO4 + 7Na2SO3 + 3H2SO4 → 2MnSO4 + K2SO4 + 7Na2SO4 + H2O
Kiểm tra lại H:
Bên trái: 3 * 2 = 6.
Bên phải: 1 * 2 = 2.
Vẫn có sự không khớp. Điều này cho thấy có thể có sai sót trong việc hiểu đề bài hoặc trong các bước suy luận ban đầu.
ĐIỀU CHỈNH VÀ LÀM LẠI CÂU a:
Ta quay lại bước xác định quá trình oxi hóa-khử và cân bằng electron.
Mn trong KMnO4 (số oxi hóa +7) bị khử thành Mn trong MnSO4 (số oxi hóa +2).
S trong Na2SO3 (số oxi hóa +4) bị oxi hóa thành S trong Na2SO4 (số oxi hóa +6).
Quá trình khử: Mn+7 + 7e → Mn+2
Quá trình oxi hóa: S+4 → S+6 + 2e
Cân bằng electron:
Nhân quá trình khử với 2: 2Mn+7 + 14e → 2Mn+2
Nhân quá trình oxi hóa với 7: 7S+4 → 7S+6 + 14e
Vậy, hệ số của KMnO4 là 2 và hệ số của gốc SO32- (từ Na2SO3) là 7.
2KMnO4 + 7Na2SO3 + H2SO4 → 2MnSO4 + K2SO4 + 7Na2SO4 + H2O
Bây giờ ta cân bằng các ion và nguyên tử còn lại.
* K: 2 (trái) = 2 (phải) => hệ số K2SO4 là 1.
* Na: 14 (trái) = 14 (phải) => hệ số Na2SO4 là 7.
* Mn: 2 (trái) = 2 (phải). (OK)
Phương trình bây giờ là:
2KMnO4 + 7Na2SO3 + x H2SO4 → 2MnSO4 + 1 K2SO4 + 7 Na2SO4 + z H2O
Cân bằng gốc SO42-:
Bên trái, H2SO4 cung cấp SO42-.
Bên phải, có 2 SO42- trong 2MnSO4, 1 SO42- trong K2SO4, 7 SO42- trong 7Na2SO4. Tổng cộng là 10 SO42-.
Các ion SO32- trong Na2SO3 (7 gốc) đã biến thành SO42-.
Vậy, số SO42- cần có ở vế phải là 10.
Số SO42- từ Na2SO3 chuyển hóa là 7.
Vậy, số SO42- cần cung cấp từ H2SO4 là \(10 – 7 = 3\).
Do đó, hệ số của H2SO4 là 3.
Phương trình trở thành:
2KMnO4 + 7Na2SO3 + 3 H2SO4 → 2MnSO4 + 1 K2SO4 + 7 Na2SO4 + z H2O
Cuối cùng, cân bằng nguyên tử Hydro (H) và Oxy (O).
* Hydro (H):
Bên trái: \(3 \times 2 = 6\) nguyên tử H.
Bên phải: z * 2 nguyên tử H (trong H2O).
Vậy, \(6 = 2z \implies z = 3\).
Hệ số của H2O là 3.
Phương trình cuối cùng:
2KMnO4 + 7Na2SO3 + 3H2SO4 → 2MnSO4 + K2SO4 + 7Na2SO4 + 3H2O
Bây giờ, ta kiểm tra lại số nguyên tử Oxy để chắc chắn:
Bên trái: \((2 \times 4) + (7 \times 3) + (3 \times 4) = 8 + 21 + 12 = 41\).
Bên phải: \((2 \times 4) + (1 \times 4) + (7 \times 4) + (3 \times 1) = 8 + 4 + 28 + 3 = 43\).
Vẫn chưa cân bằng Oxy. Có sai sót ở đâu đó.
Thường thì khi cân bằng bằng phương pháp thăng bằng electron, nếu cân bằng đúng electron thì các nguyên tố còn lại sẽ tự cân bằng nếu ta cẩn thận.
CÙNG THỬ LẠI CÂU a MỘT LẦN NỮA VỚI SỰ CẨN THẬN TỐI ĐA:
a. KMnO4 + Na2SO3 + H2SO4 → MnSO4 + K2SO4 + Na2SO4 + H2O
Bước 1: Xác định số oxi hóa và sự thay đổi.
* KMnO4: Mn có số oxi hóa +7.
* Na2SO3: S có số oxi hóa +4.
* MnSO4: Mn có số oxi hóa +2.
* Na2SO4: S có số oxi hóa +6.
Bước 2: Viết các quá trình oxi hóa và khử.
* Quá trình khử: Mn+7 + 7e– → Mn+2
* Quá trình oxi hóa: S+4 → S+6 + 2e–
Bước 3: Cân bằng số electron cho và nhận.
* Nhân quá trình khử với 2: 2Mn+7 + 14e– → 2Mn+2
* Nhân quá trình oxi hóa với 7: 7S+4 → 7S+6 + 14e–
Hệ số của KMnO4 là 2. Hệ số của gốc SO3 trong Na2SO3 là 7.
Bước 4: Điền hệ số vào phương trình.
2KMnO4 + 7Na2SO3 + x H2SO4 → 2MnSO4 + y K2SO4 + 7Na2SO4 + z H2O
Bước 5: Cân bằng các nguyên tố kim loại.
* K: 2 (trái) = 2y (phải) => y = 1.
* Na: 14 (trái) = 14 (phải). (OK)
* Mn: 2 (trái) = 2 (phải). (OK)
Vậy, phương trình tạm thời:
2KMnO4 + 7Na2SO3 + x H2SO4 → 2MnSO4 + 1 K2SO4 + 7Na2SO4 + z H2O
Bước 6: Cân bằng nguyên tố S.
* Bên trái: 7S (từ 7Na2SO3) + xS (từ xH2SO4).
* Bên phải: 2S (từ 2MnSO4) + 1S (từ K2SO4) + 7S (từ 7Na2SO4) = 10S.
* Vậy: \(7 + x = 10 \implies x = 3\).
Phương trình tạm thời:
2KMnO4 + 7Na2SO3 + 3 H2SO4 → 2MnSO4 + 1 K2SO4 + 7Na2SO4 + z H2O
Bước 7: Cân bằng nguyên tố H.
* Bên trái: \(3 \times 2 = 6\) nguyên tử H.
* Bên phải: \(z \times 2\) nguyên tử H (từ zH2O).
* Vậy: \(6 = 2z \implies z = 3\).
Phương trình tạm thời:
2KMnO4 + 7Na2SO3 + 3 H2SO4 → 2MnSO4 + 1 K2SO4 + 7Na2SO4 + 3 H2O
Bước 8: Kiểm tra lại số nguyên tử O.
* Bên trái: \((2 \times 4) + (7 \times 3) + (3 \times 4) = 8 + 21 + 12 = 41\).
* Bên phải: \((2 \times 4) + (1 \times 4) + (7 \times 4) + (3 \times 1) = 8 + 4 + 28 + 3 = 43\).
Vẫn còn sự chênh lệch Oxy. Có thể một nguyên tố nào đó đã bị bỏ sót trong quá trình xác định số oxi hóa hoặc cân bằng.
Hay là số oxi hóa của S trong SO32- là +4, và khi thành SO42- là +6.
Ta xem lại phản ứng dưới dạng ion.
MnO4– (Mn +7) + SO32- (S +4) + H+ → Mn2+ (Mn +2) + SO42- (S +6) + H2O
2MnO4– + 5SO32- + 6H+ → 2Mn2+ + 5SO42- + 3H2O
Đây là một phản ứng tương tự. Số oxi hóa của S tăng từ +4 lên +6, nhường 2e.
Mn từ +7 xuống +2, nhận 5e.
Trong bài của chúng ta:
Mn+7 → Mn+2 (nhận 5e cho nguyên tử Mn, nhưng số oxi hóa là +7 và +2. Vậy 7-2=5e)
S+4 → S+6 (nhường 2e)
Vậy là ở bước 2, ta đã sai khi tính số electron của Mn.
Mn+7 nhận 5 electron để trở thành Mn+2.
S+4 nhường 2 electron để trở thành S+6.
LÀM LẠI CÂU a VỚI SỐ ELECTRON ĐÚNG:
Bước 1: Xác định số oxi hóa và sự thay đổi.
* KMnO4: Mn có số oxi hóa +7.
* Na2SO3: S có số oxi hóa +4.
* MnSO4: Mn có số oxi hóa +2.
* Na2SO4: S có số oxi hóa +6.
Bước 2: Viết các quá trình oxi hóa và khử.
* Quá trình khử: Mn+7 + 5e– → Mn+2
* Quá trình oxi hóa: S+4 → S+6 + 2e–
Bước 3: Cân bằng số electron cho và nhận.
* Bội số chung nhỏ nhất của 5 và 2 là 10.
* Nhân quá trình khử với 2: 2 x (Mn+7 + 5e– → Mn+2) => 2Mn+7 + 10e– → 2Mn+2
* Nhân quá trình oxi hóa với 5: 5 x (S+4 → S+6 + 2e–) => 5S+4 → 5S+6 + 10e–
Vậy, hệ số của KMnO4 là 2. Hệ số của gốc SO3 trong Na2SO3 là 5.
Bước 4: Điền hệ số vào phương trình.
2KMnO4 + 5Na2SO3 + x H2SO4 → 2MnSO4 + y K2SO4 + 5Na2SO4 + z H2O
Bước 5: Cân bằng các nguyên tố kim loại.
* K: 2 (trái) = 2y (phải) => y = 1.
Na: 10 (trái) = 5 2 (phải) => 5Na2SO4. Hệ số của Na2SO4 là 5.
* Mn: 2 (trái) = 2 (phải). (OK)
Phương trình tạm thời:
2KMnO4 + 5Na2SO3 + x H2SO4 → 2MnSO4 + 1 K2SO4 + 5Na2SO4 + z H2O
Bước 6: Cân bằng nguyên tố S.
* Bên trái: 5S (từ 5Na2SO3) + xS (từ xH2SO4).
* Bên phải: 2S (từ 2MnSO4) + 1S (từ K2SO4) + 5S (từ 5Na2SO4) = 8S.
* Vậy: \(5 + x = 8 \implies x = 3\).
Phương trình tạm thời:
2KMnO4 + 5Na2SO3 + 3 H2SO4 → 2MnSO4 + 1 K2SO4 + 5Na2SO4 + z H2O
Bước 7: Cân bằng nguyên tố H.
* Bên trái: \(3 \times 2 = 6\) nguyên tử H.
* Bên phải: \(z \times 2\) nguyên tử H (từ zH2O).
* Vậy: \(6 = 2z \implies z = 3\).
Phương trình tạm thời:
2KMnO4 + 5Na2SO3 + 3 H2SO4 → 2MnSO4 + 1 K2SO4 + 5Na2SO4 + 3 H2O
Bước 8: Kiểm tra lại số nguyên tử O.
* Bên trái: \((2 \times 4) + (5 \times 3) + (3 \times 4) = 8 + 15 + 12 = 35\).
* Bên phải: \((2 \times 4) + (1 \times 4) + (5 \times 4) + (3 \times 1) = 8 + 4 + 20 + 3 = 35\).
Oxy đã cân bằng. Vậy phương trình đúng là:
2KMnO4 + 5Na2SO3 + 3H2SO4 → 2MnSO4 + K2SO4 + 5Na2SO4 + 3H2O
b. KMnO4 + H2SO4 + FeSO4 → MnSO4 + Fe2(SO4)3 + K2SO4 + H2O
Bước 1: Xác định số oxi hóa và sự thay đổi.
* KMnO4: Mn có số oxi hóa +7.
* FeSO4: Fe có số oxi hóa +2.
* MnSO4: Mn có số oxi hóa +2.
* Fe2(SO4)3: Fe có số oxi hóa +3.
Bước 2: Viết các quá trình oxi hóa và khử.
* Quá trình khử: Mn+7 + 5e– → Mn+2 (Số electron nhận là \(7-2=5\))
* Quá trình oxi hóa: Fe+2 → Fe+3 + 1e– (Số electron nhường là \(3-2=1\))
Bước 3: Cân bằng số electron cho và nhận.
* Bội số chung nhỏ nhất của 5 và 1 là 5.
* Nhân quá trình khử với 1: 1 x (Mn+7 + 5e– → Mn+2) => Mn+7 + 5e– → Mn+2
* Nhân quá trình oxi hóa với 5: 5 x (Fe+2 → Fe+3 + 1e–) => 5Fe+2 → 5Fe+3 + 5e–
Vậy, hệ số của KMnO4 là 1. Hệ số của FeSO4 là 5.
Bước 4: Điền hệ số vào phương trình.
1KMnO4 + x H2SO4 + 5FeSO4 → 1MnSO4 + y Fe2(SO4)3 + 1K2SO4 + z H2O
Bước 5: Cân bằng các nguyên tố kim loại.
* K: 1 (trái) = 1 x 2 (phải) => hệ số K2SO4 là 1/2. Ta sẽ nhân toàn bộ phương trình sau với 2 để có hệ số nguyên. Tuy nhiên, để tiện, ta cứ làm với hệ số 1 trước và quy đồng sau.
* Mn: 1 (trái) = 1 (phải). (OK)
* Fe: 5 (trái) = 2y (phải) => \(y = 5/2\).
Phương trình tạm thời (chưa nguyên):
KMnO4 + x H2SO4 + 5FeSO4 → MnSO4 + 5/2 Fe2(SO4)3 + 1/2 K2SO4 + z H2O
Bước 6: Cân bằng nguyên tố S (từ các gốc SO4).
Ta có các gốc SO4 ở các sản phẩm: MnSO4 (1), Fe2(SO4)3 (5/2 x 3 = 15/2), K2SO4 (1/2).
Tổng số gốc SO4 ở bên phải là: \(1 + 15/2 + 1/2 = 1 + 16/2 = 1 + 8 = 9\).
Số gốc SO4 ở bên trái đến từ H2SO4. Vậy \(x = 9\).
Phương trình tạm thời (chưa nguyên):
KMnO4 + 9 H2SO4 + 5FeSO4 → MnSO4 + 5/2 Fe2(SO4)3 + 1/2 K2SO4 + z H2O
Bước 7: Cân bằng nguyên tố H.
* Bên trái: \(9 \times 2 = 18\) nguyên tử H.
* Bên phải: \(z \times 2\) nguyên tử H (từ zH2O).
* Vậy: \(18 = 2z \implies z = 9\).
Phương trình tạm thời (chưa nguyên):
KMnO4 + 9 H2SO4 + 5FeSO4 → MnSO4 + 5/2 Fe2(SO4)3 + 1/2 K2SO4 + 9 H2O
Bước 8: Kiểm tra lại số nguyên tử O.
* Bên trái: \((1 \times 4) + (9 \times 4) + (5 \times 4) = 4 + 36 + 20 = 60\).
* Bên phải: \((1 \times 4) + (5/2 \times 3 \times 4) + (1/2 \times 4) + (9 \times 1) = 4 + (15/2 \times 4) + 2 + 9 = 4 + 30 + 2 + 9 = 45\).
Oxy chưa cân bằng. Có vẻ việc dùng hệ số phân số làm phức tạp. Ta sẽ nhân toàn bộ phương trình với 2 để có hệ số nguyên.
QUAY LẠI BƯỚC 5 VÀ NHÂN TOÀN BỘ VỚI 2:
Hệ số của KMnO4 là 2, FeSO4 là 10.
2KMnO4 + x H2SO4 + 10FeSO4 → 2MnSO4 + y Fe2(SO4)3 + 2K2SO4 + z H2O
Bước 5 (cân bằng kim loại sau khi nhân với 2):
* K: 2 (trái) = 2y (phải) => y = 1. (Nhưng y là hệ số của Fe2(SO4)3, cần tính lại)
* Ta có hệ số của Fe là 10 ở bên trái. Sản phẩm là Fe2(SO4)3. Vậy ta cần \(10/2 = 5\) phân tử Fe2(SO4)3. Hệ số của Fe2(SO4)3 là 5.
* K: 2 (trái) = 2 (phải) => hệ số K2SO4 là 1.
* Mn: 2 (trái) = 2 (phải). (OK)
Phương trình tạm thời:
2KMnO4 + x H2SO4 + 10FeSO4 → 2MnSO4 + 5 Fe2(SO4)3 + 1 K2SO4 + z H2O
Bước 6: Cân bằng nguyên tố S (từ các gốc SO4).
* Bên phải: 2S (MnSO4) + 5 x 3 = 15S (Fe2(SO4)3) + 1S (K2SO4) = 2 + 15 + 1 = 18S.
* Bên trái, số nguyên tử S là 10 (từ 10FeSO4) + xS (từ xH2SO4).
* Ta cần xem xét lại. SO42- là một nhóm ion.
* Bên phải, có: 2 gốc SO42- (trong 2MnSO4) + 15 gốc SO42- (trong 5Fe2(SO4)3) + 1 gốc SO42- (trong K2SO4) = 18 gốc SO42-.
* Các gốc SO42- này đến từ H2SO4 và FeSO4 ban đầu.
* Trong 10FeSO4 ban đầu, có 10 gốc SO42-.
* Vậy, số gốc SO42- cần có từ H2SO4 là \(18 – 10 = 8\).
* Do đó, hệ số của H2SO4 là 8.
Phương trình tạm thời:
2KMnO4 + 8 H2SO4 + 10FeSO4 → 2MnSO4 + 5 Fe2(SO4)3 + 1 K2SO4 + z H2O
Bước 7: Cân bằng nguyên tố H.
* Bên trái: \(8 \times 2 = 16\) nguyên tử H.
* Bên phải: \(z \times 2\) nguyên tử H (từ zH2O).
* Vậy: \(16 = 2z \implies z = 8\).
Phương trình tạm thời:
2KMnO4 + 8 H2SO4 + 10FeSO4 → 2MnSO4 + 5 Fe2(SO4)3 + 1 K2SO4 + 8 H2O
Bước 8: Kiểm tra lại số nguyên tử O.
* Bên trái: \((2 \times 4) + (8 \times 4) + (10 \times 4) = 8 + 32 + 40 = 80\).
* Bên phải: \((2 \times 4) + (5 \times 3 \times 4) + (1 \times 4) + (8 \times 1) = 8 + 60 + 4 + 8 = 80\).
Oxy đã cân bằng. Vậy phương trình đúng là:
2KMnO4 + 8H2SO4 + 10FeSO4 → 2MnSO4 + 5Fe2(SO4)3 + K2SO4 + 8H2O
c. KMnO4 + H2SO4 + C2H5OH → MnSO4 + CH3COOH + K2SO4 + H2O
Bước 1: Xác định số oxi hóa và sự thay đổi.
* KMnO4: Mn có số oxi hóa +7.
* C2H5OH (etanol):
* Trong nhóm CH3-: C có số oxi hóa -3.
* Trong nhóm CH2OH-: C có số oxi hóa -1. (Trung bình là -2)
* MnSO4: Mn có số oxi hóa +2.
* CH3COOH (axit axetic):
* Trong nhóm CH3-: C có số oxi hóa -3.
* Trong nhóm COOH-: C có số oxi hóa +3. (Trung bình là 0)
Ta thấy Mn bị khử từ +7 xuống +2.
Carbon trong nhóm CH2OH- có số oxi hóa -1, bị oxi hóa lên carbon trong nhóm COOH- có số oxi hóa +3.
Tuy nhiên, ta nên cân bằng theo nguyên tố Carbon.
Trong C2H5OH có 2 nguyên tử C. Một nguyên tử C (trong CH3-) giữ nguyên số oxi hóa (-3). Một nguyên tử C (trong CH2OH-) có số oxi hóa -1, bị oxi hóa thành C có số oxi hóa +3.
Sự thay đổi số oxi hóa của C là từ -1 lên +3, tức là nhường \(3 – (-1) = 4\) electron.
Do có 2 nguyên tử C, ta cần xác định tổng số electron nhường cho sự biến đổi này.
Nếu xem xét nguyên tử C trong nhóm CH2OH- là thay đổi số oxi hóa:
C-1 → C+3 + 4e–.
* Quá trình khử: Mn+7 + 5e– → Mn+2
* Quá trình oxi hóa: C-1 → C+3 + 4e–
Bước 3: Cân bằng số electron cho và nhận.
* Bội số chung nhỏ nhất của 5 và 4 là 20.
* Nhân quá trình khử với 4: 4 x (Mn+7 + 5e– → Mn+2) => 4Mn+7 + 20e– → 4Mn+2
* Nhân quá trình oxi hóa với 5: 5 x (C-1 → C+3 + 4e–) => 5C-1 → 5C+3 + 20e–
Vậy, hệ số của KMnO4 là 4.
Hệ số của C2H5OH là 5. Tuy nhiên, cần cẩn thận vì trong C2H5OH có 2 nguyên tử C, một nguyên tử C không đổi số oxi hóa.
Do đó, hệ số 5 sẽ áp dụng cho toàn bộ phân tử C2H5OH.
Bước 4: Điền hệ số vào phương trình.
4KMnO4 + x H2SO4 + 5C2H5OH → 4MnSO4 + y CH3COOH + 4K2SO4 + z H2O
Bước 5: Cân bằng các nguyên tố kim loại và nguyên tố có sự thay đổi số oxi hóa.
* K: 4 (trái) = 4 (phải) => hệ số K2SO4 là 4/2 = 2. (Kiểm tra lại, hệ số K2SO4 là 2)
* Mn: 4 (trái) = 4 (phải). (OK)
* C: Bên trái có \(5 \times 2 = 10\) nguyên tử C. Bên phải có trong CH3COOH. Số nguyên tử C trong CH3COOH là 2. Vậy ta cần \(10/2 = 5\) phân tử CH3COOH. Hệ số của CH3COOH là 5.
Phương trình tạm thời:
4KMnO4 + x H2SO4 + 5C2H5OH → 4MnSO4 + 5 CH3COOH + 2 K2SO4 + z H2O
Bước 6: Cân bằng nguyên tố S (từ các gốc SO4).
* Bên phải, có: 4 gốc SO42- (trong 4MnSO4) + 2 gốc SO42- (trong 2K2SO4) + 5 gốc SO42- (trong 5CH3COOH – CH3COOH không chứa SO4).
Ta cần xem xét lại. CH3COOH không chứa gốc SO4.
* Bên phải, có: 4 gốc SO42- (trong 4MnSO4) + 2 gốc SO42- (trong 2K2SO4) = 6 gốc SO42-.
* Bên trái, các gốc SO42- đến từ H2SO4 và C2H5OH. C2H5OH không có SO4. Vậy số gốc SO42- là từ H2SO4.
* Do đó, hệ số của H2SO4 là 6. \(x = 6\).
Phương trình tạm thời:
4KMnO4 + 6 H2SO4 + 5C2H5OH → 4MnSO4 + 5 CH3COOH + 2 K2SO4 + z H2O
Bước 7: Cân bằng nguyên tố H.
* Bên trái: \((6 \times 2)\) (từ H2SO4) + \((5 \times 6)\) (từ C2H5OH) = \(12 + 30 = 42\) nguyên tử H.
* Bên phải: \((5 \times 4)\) (từ CH3COOH) + \((z \times 2)\) (từ zH2O) = \(20 + 2z\) nguyên tử H.
* Vậy: \(42 = 20 + 2z \implies 2z = 22 \implies z = 11\).
Phương trình tạm thời:
4KMnO4 + 6 H2SO4 + 5C2H5OH → 4MnSO4 + 5 CH3COOH + 2 K2SO4 + 11 H2O
Bước 8: Kiểm tra lại số nguyên tử O.
* Bên trái: \((4 \times 4) + (6 \times 4) + (5 \times 1) = 16 + 24 + 5 = 45\).
* Bên phải: \((4 \times 4) + (5 \times 2) + (2 \times 4) + (11 \times 1) = 16 + 10 + 8 + 11 = 45\).
Oxy đã cân bằng. Vậy phương trình đúng là:
4KMnO4 + 6H2SO4 + 5C2H5OH → 4MnSO4 + 5CH3COOH + 2K2SO4 + 11H2O
Các em thấy đó, việc cân bằng phản ứng oxi hóa – khử đòi hỏi sự cẩn thận và tỉ mỉ trong từng bước. Nếu có sai sót ở bước nào, kết quả cuối cùng sẽ không đúng. Các em hãy luyện tập thật nhiều để thành thạo phương pháp này nhé!
Đáp án:
Bạn tham khảo lời giải ở dưới nhé!!!
Giải thích các bước giải:
\(\begin{array}{l}
a,\\
2KMn{O_4} + 5N{a_2}S{O_3} + 3{H_2}S{O_4} \to {K_2}S{O_4} + 2Mn{\rm{S}}{O_4} + 5N{a_2}S{O_4} + 3{H_2}O\\
M{n^{7 + }} + 5{\rm{e}} \to M{n^{2 + }}\\
{S^{4 + }} \to {S^{6 + }} + 2{\rm{e}}\\
b,\\
2KMn{O_4} + 8{H_2}S{O_4} + 10FeS{O_4} \to 5F{e_2}{(S{O_4})_3} + {K_2}S{O_4} + 2MnS{O_4} + 8{H_2}O\\
M{n^{7 + }} + 5{\rm{e}} \to M{n^{2 + }}\\
F{e^{2 + }} \to F{e^{3 + }} + 1e\\
c,\\
4KMn{O_4} + 5{C_2}{H_5}OH + 6{H_2}S{O_4} \to 5C{H_3}COOH + 2{K_2}S{O_4} + 4MnS{O_4} + 11{H_2}O\\
M{n^{7 + }} + 5{\rm{e}} \to M{n^{2 + }}\\
2{C^{2 – }} \to 2{C^{4 – }} + 4e
\end{array}\)