***

Câu 1: Cho biết đoạn ngữ liệu trên thuộc thể loại văn bản nào ? (Biết)
A. Tuỳ bút
B. Hồi kí
C. Truyện
D. Tản văn

Lời giải:
Đoạn trích “Cánh diều tuổi thơ” là những dòng tâm sự, chia sẻ chân thành về những kỷ niệm đẹp đẽ của tuổi thơ, gắn liền với hình ảnh cánh diều và những suy ngẫm, cảm xúc của tác giả. Các yếu tố này rất đặc trưng cho thể loại Tản văn.

* Phân tích các lựa chọn:
* A. Tuỳ bút: Tuỳ bút thường thiên về miêu tả cảnh vật, con người, với cảm xúc cá nhân của người viết, nhưng thường có phạm vi rộng hơn và không nhất thiết phải gắn với một kỷ niệm cụ thể, sâu sắc như hồi kí.
* B. Hồi kí: Hồi kí là ghi chép lại những sự việc đã xảy ra với bản thân, có tính tự sự rõ nét, có nhân vật, diễn biến sự việc. Đoạn trích này tập trung vào cảm xúc và suy ngẫm hơn là kể lại một chuỗi sự kiện.
* C. Truyện: Truyện thường có cốt truyện, nhân vật, diễn biến và kết thúc rõ ràng. Đoạn trích này không có yếu tố cốt truyện như một câu chuyện hoàn chỉnh.
* D. Tản văn: Tản văn là thể văn xuôi, thường ghi lại những suy nghĩ, cảm xúc, rung động của tác giả về một hiện tượng đời sống, một kỷ niệm, một cảnh vật… bằng giọng văn nhẹ nhàng, giàu chất trữ tình. “Cánh diều tuổi thơ” hoàn toàn phù hợp với đặc điểm này.

Đáp án: D

***

Câu 2: Nối cột A tương ứng với cột B về đặc điểm thể loại của văn bản (Biết)
A B
1. Tùy bút A. Các tác phẩm tự sự nói chung có nhân vật, cốt truyện và lời kể.
2. Tản văn B. Là ghi chép lại bằng trí nhớ những sự việc đã xảy ra đối với bản thân trong quá khứ đã để lại ấn tượng mạnh.
3. Truyện C. Là thể loại thuộc loại hình kí, trong đó tác giả ghi chép lại các sự việc được quan sát và suy ngẫm về cảnh vật, con người xung quanh.
4. Hồi kí D. Bộc lộ trực tiếp suy nghĩ, cảm xúc của người viết qua các hiện tượng, đời sống thường nhật.

Lời giải:
Chúng ta sẽ tìm đặc điểm phù hợp nhất với từng thể loại:

* 1. Tùy bút: Có đặc điểm gần với tản văn, nhưng thường có phạm vi quan sát và suy ngẫm rộng hơn, đôi khi có yếu tố hư cấu nhẹ. Tuy nhiên, trong các lựa chọn đưa ra, ta cần chọn cái phù hợp nhất với những gì đã học. Trong chương trình lớp 7, ta thường phân biệt tản văn và tuỳ bút là hai thể loại gần nhau, cùng thiên về bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ. Tuy nhiên, nếu phải chọn một, ta xem xét các đáp án còn lại.
* 2. Tản văn: Đặc điểm nổi bật của tản văn là sự bộc lộ trực tiếp suy nghĩ, cảm xúc của người viết về những điều nhỏ nhặt trong cuộc sống, mang tính chất “tản mạn”, không câu nệ về bố cục. Lựa chọn D rất sát với đặc điểm này: “Bộc lộ trực tiếp suy nghĩ, cảm xúc của người viết qua các hiện tượng, đời sống thường nhật.”
* 3. Truyện: Đây là thể loại tự sự cơ bản nhất, có đầy đủ các yếu tố: nhân vật, cốt truyện, lời kể. Lựa chọn A mô tả đúng: “Các tác phẩm tự sự nói chung có nhân vật, cốt truyện và lời kể.”
* 4. Hồi kí: Đặc trưng của hồi kí là ghi chép lại những sự kiện quan trọng, đáng nhớ trong cuộc đời của chính người viết, dựa trên trí nhớ. Lựa chọn B mô tả chính xác: “Là ghi chép lại bằng trí nhớ những sự việc đã xảy ra đối với bản thân trong quá khứ đã để lại ấn tượng mạnh.”
* Còn lại lựa chọn C: “Là thể loại thuộc loại hình kí, trong đó tác giả ghi chép lại các sự việc được quan sát và suy ngẫm về cảnh vật, con người xung quanh.” Lựa chọn này có thể mô tả một phần của tùy bút hoặc một thể loại ký khác, nhưng không phải là định nghĩa bao quát và rõ ràng nhất cho các thể loại đã cho. Tuy nhiên, dựa vào sự phân loại phổ biến trong chương trình, ta sẽ ghép các cặp còn lại.

Ghép lại ta có:
1. Tùy bút – C (Tuy nhiên, cần lưu ý đây là cách phân loại có thể gây nhầm lẫn nhẹ với Tản văn, tùy thuộc vào cách định nghĩa cụ thể của sách giáo khoa). Nếu xét theo cách hiểu thông thường, Tản văn là thể loại mà đoạn trích này thuộc về, và Tản văn thường bộc lộ trực tiếp cảm xúc. Tùy bút có thể có yếu tố quan sát và suy ngẫm nhiều hơn về cảnh vật, con người. Tuy nhiên, trong các lựa chọn, A và C là hai lựa chọn mô tả chung chung. B và D là hai lựa chọn khá cụ thể.
Để tránh nhầm lẫn, ta hãy tập trung vào các định nghĩa rõ ràng nhất.
– Truyện là A.
– Hồi kí là B.
– Tản văn là D.
Khi đó, Tùy bút sẽ là C. Mặc dù C có thể mô tả chung chung, nhưng nó phù hợp nhất với các đáp án còn lại.

Vậy ta có:
1 – C
2 – D
3 – A
4 – B

Đáp án:
1 – C
2 – D
3 – A
4 – B

***

Câu 3: Tuổi thơ của tác giả gắn với hình ảnh nào? (Biết)
A. Dòng sông
B. Cánh diều
C. Cánh đồng
D. Cánh cò

Lời giải:
Ngay từ câu đầu tiên của đoạn trích đã khẳng định rất rõ ràng: “Tuổi thơ của tôi được nâng lên từ những cánh diều.”

Đáp án: B

***

Câu 4: Trong câu “Bầu trời tự do đẹp như một thảm nhung khổng lồ” có cụm từ “một thảm nhung khổng lồ” thuộc cụm từ nào sau đây? (Biết)
A. Cụm danh từ
B. Cụm động từ
C. Cụm tính từ
D. Không phải là cụm từ loại

Lời giải:
Trong câu “Bầu trời tự do đẹp như một thảm nhung khổng lồ”, ta phân tích cụm từ “một thảm nhung khổng lồ”:
* “Thảm nhung” là danh từ trung tâm.
* “Một” là yếu tố phụ chỉ số lượng, đứng trước danh từ.
* “Khổng lồ” là tính từ, bổ sung ý nghĩa cho danh từ “thảm nhung”.
Một cụm từ có danh từ làm trung tâm, được bổ sung bởi các từ khác (như số từ, tính từ, cụm tính từ, v.v.) thì đó là Cụm danh từ.
Cụm từ “một thảm nhung khổng lồ” này thay thế cho một danh từ, ví dụ: “Bầu trời tự do đẹp như __________”. Nếu ta điền “một vật”, thì “một vật” là cụm danh từ. Ở đây, “một thảm nhung khổng lồ” đóng vai trò tương tự.

Đáp án: A

***

Câu 5: Trong các câu sau, câu nào có chứa trạng ngữ? (Biết)
A. Cánh diều mềm mại như cánh bướm
B. Tiếng sáo diều vi vu trầm bổng.
C. Chiều chiều, trên bãi thả, đám trẻ mục đồng chúng tôi hò hét nhau thả diều thi.
D. Cánh diều tuổi ngọc ngà bay đi, mang theo nỗi khát khao của tôi.

Lời giải:
Trạng ngữ là thành phần phụ của câu, bổ sung ý nghĩa về thời gian, địa điểm, nguyên nhân, mục đích, cách thức, phương tiện… cho sự việc, hành động được nêu trong câu. Trạng ngữ thường đứng đầu câu hoặc đứng giữa câu, cách với chủ ngữ, vị ngữ bằng dấu phẩy.

* A. “Cánh diều mềm mại như cánh bướm”: Không có trạng ngữ. “mềm mại như cánh bướm” là vị ngữ.
* B. “Tiếng sáo diều vi vu trầm bổng.”: Không có trạng ngữ. “vi vu trầm bổng” là vị ngữ.
* C. “Chiều chiều, trên bãi thả, đám trẻ mục đồng chúng tôi hò hét nhau thả diều thi.”:
* “Chiều chiều” là trạng ngữ chỉ thời gian.
* “Trên bãi thả” là trạng ngữ chỉ địa điểm.
Câu này có đầy đủ trạng ngữ.
* D. “Cánh diều tuổi ngọc ngà bay đi, mang theo nỗi khát khao của tôi.”: Không có trạng ngữ. “bay đi” là vị ngữ, “mang theo nỗi khát khao của tôi” là vị ngữ phụ hoặc thành phần khác.

Đáp án: C

***

Câu 6: Chọn từ thích hợp điền vào chỗ trống: (Hiểu)
Thông qua Cánh diều tuổi thơ, tác giả Tạ Duy Anh muốn nói đến .. sống của con người như những cánh diều bay trên bầu trời rộng lớn, thỏa sức mình, nỗ lực chiến đấu cho cuộc đời.
A. Khát vọng
B. Nghị lực
C. Niềm vui
D. Sức mạnh

Lời giải:
Đoạn văn có câu: “Có cái gì cứ cháy lên, cháy mãi trong tâm hồn chúng tôi. Sau này tôi mới hiểu đấy là khát vọng.” Từ “khát vọng” được nhắc đến trực tiếp trong đoạn trích và nó hoàn toàn phù hợp với ý nghĩa của việc bay cao, bay xa, thỏa sức mình như cánh diều. “Nghị lực”, “niềm vui”, “sức mạnh” cũng có thể đi kèm, nhưng “khát vọng” là từ bao quát nhất, thể hiện ước mơ vươn lên, vươn tới những điều tốt đẹp.

Đáp án: A

***

Câu 7: Câu “Tôi đã ngửa cổ suốt một thời mới lớn để chờ đợi một nàng tiên áo xanh bay xuống từ trời…” cho thấy tâm hồn đứa trẻ như thế nào? (Hiểu)
A. Trẻ em sẽ có tâm hồn yếu đuối.
B. Trẻ em hay dễ ảo tưởng.
C. Trẻ em thấy bản thân luôn nhỏ bé.
D. Trẻ em có tâm hồn mộng mơ.

Lời giải:
Hình ảnh “ngửa cổ suốt một thời mới lớn để chờ đợi một nàng tiên áo xanh bay xuống từ trời” thể hiện một thế giới nội tâm phong phú, giàu tưởng tượng, mong ước những điều đẹp đẽ, kỳ diệu. Đây là biểu hiện rõ nét của một tâm hồn mộng mơ. Các đáp án khác chưa phản ánh đầy đủ và chính xác nhất ý nghĩa của câu văn. Mộng mơ không có nghĩa là yếu đuối hay ảo tưởng, mà là có trí tưởng tượng bay bổng.

Đáp án: D

***

Câu 8: Nhan đề văn bản nêu lên nội dung gì? (Hiểu)
A. Nêu vấn đề cần phải giữ gìn trò chơi dân gian
B. Nêu lên ý nghĩa của cánh diều đối với tuổi thơ
C. Nêu hình ảnh xuyên suốt văn bản
D. Nêu lên ước mơ của con người lúc tuổi thơ.

Lời giải:
Nhan đề “Cánh diều tuổi thơ” có ý nghĩa bao quát toàn bộ nội dung đoạn trích.
* Nó nêu lên hình ảnh trung tâm, xuyên suốt đoạn văn chính là “cánh diều”.
* Nó liên kết hình ảnh đó với “tuổi thơ”, cho thấy sự gắn bó mật thiết và ý nghĩa đặc biệt của cánh diều đối với quãng đời tươi đẹp này.
* Từ hình ảnh cánh diều, tác giả khơi gợi những cảm xúc, suy ngẫm về ước mơ, khát vọng của tuổi thơ.

Phân tích các lựa chọn:
* A. Đoạn văn không trực tiếp nói về việc giữ gìn trò chơi dân gian.
* B. Đúng, cánh diều mang ý nghĩa lớn lao đối với tuổi thơ tác giả.
* C. Đúng, cánh diều là hình ảnh xuyên suốt.
* D. Đúng, qua cánh diều, tác giả nói về ước mơ.

Tuy nhiên, chúng ta cần chọn đáp án bao quát và khái quát nhất. Nhan đề không chỉ nêu lên hình ảnh xuyên suốt (C) hay ước mơ (D), mà nó còn gợi lên ý nghĩa của cánh diều đối với tuổi thơ (B). B bao hàm cả C và D, bởi vì ý nghĩa của cánh diều đối với tuổi thơ chính là ở chỗ nó gợi lên những ước mơ và là hình ảnh gắn bó với tuổi thơ.

Đáp án: B

***

Câu 9: Tuổi thơ của mỗi đứa trẻ thường gắn với những trò chơi thú vị? Hãy trình bày cảm nhận về một trò chơi đã gắn bó với tuổi thơ em?
(Vận dụng)

Gợi ý trả lời:
Tuổi thơ là khoảng thời gian đẹp đẽ nhất, được tô điểm bởi biết bao trò chơi dân dã mà hồn nhiên. Mỗi trò chơi đều mang trong mình những câu chuyện, những kỷ niệm khó quên. Đối với em, trò chơi gắn bó sâu sắc nhất với tuổi thơ có lẽ là trò “bịt mắt bắt dê”.

Em còn nhớ, mỗi buổi chiều tan trường, sân trường hay khoảng sân nhà đều vang lên tiếng cười nói rộn rã của lũ bạn. Khi thì chơi nhảy dây, khi thì rải thóc chơi chăn vịt, nhưng có lẽ “bịt mắt bắt dê” là trò khiến em nhớ nhất. Chỉ cần một mảnh vải, một người tình nguyện làm “thợ săn” là cả đám đã có thể vui vẻ cả buổi.

Khi trò chơi bắt đầu, em luôn cảm thấy hồi hộp xen lẫn thích thú. Đôi mắt được che lại, thế giới xung quanh bỗng chốc trở nên lạ lẫm, mọi âm thanh đều trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết. Em phải dựa hoàn toàn vào thính giác và cảm giác để di chuyển, để lắng nghe tiếng gọi, tiếng bước chân của các bạn. Mỗi lần nghe tiếng ai đó gần mình, tim em lại đập thình thịch, vừa mong bắt được, vừa sợ bị trêu chọc. Những lần vấp ngã, những tiếng cười vang lên khi “thợ săn” chạm nhầm vào cột, vào bức tường hay thậm chí là… con chó nhà hàng xóm, tất cả đều tạo nên những khoảnh khắc vô cùng hài hước và đáng nhớ.

“Bịt mắt bắt dê” không chỉ là một trò chơi giải trí đơn thuần. Nó giúp em rèn luyện sự lắng nghe, sự nhạy bén với môi trường xung quanh. Quan trọng hơn cả, nó là cơ hội để chúng em gắn kết với nhau, cùng chia sẻ những giây phút vui vẻ, vô tư. Dù lớn lên, có nhiều trò chơi hiện đại hơn, nhưng những ký ức về trò “bịt mắt bắt dê” vẫn còn nguyên vẹn trong tâm trí em, là một phần không thể thiếu làm nên tuổi thơ tươi đẹp của mình.

***

Câu 10: Em có đồng ý với ý kiến sau không: Cánh diều có thể khơi dậy niềm vui sướng và ước mơ của tuổi thơ? Hãy nêu vai trò của ước mơ trong đời sống con người.
(Vận dụng)

Gợi ý trả lời:
Em hoàn toàn đồng ý với ý kiến: “Cánh diều có thể khơi dậy niềm vui sướng và ước mơ của tuổi thơ”.

Đúng vậy, cánh diều không chỉ là một món đồ chơi. Trong tuổi thơ của nhiều thế hệ người Việt Nam, cánh diều còn là biểu tượng của sự tự do, của khát vọng vươn cao, vươn xa. Khi nhìn cánh diều chao liệng trên bầu trời xanh thẳm, tâm hồn trẻ thơ như được bay bổng theo cánh diều. Niềm vui sướng khi thấy cánh diều bay cao, tiếng sáo diều vi vu trầm bổng đã mang đến những cảm xúc tươi đẹp, trong trẻo. Hơn thế nữa, qua hình ảnh cánh diều bay cao ấy, tâm hồn non nớt của trẻ thơ đã bắt đầu nhen nhóm những ước mơ, những hoài bão về một tương lai tươi sáng, về những điều kỳ diệu sẽ đến. Như trong đoạn trích “Cánh diều tuổi thơ”, tác giả đã nói: “Có cái gì cứ cháy lên, cháy mãi trong tâm hồn chúng tôi. Sau này tôi mới hiểu đấy là khát vọng.”

Ước mơ đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống con người, nó là động lực để chúng ta phấn đấu và trưởng thành:

Thứ nhất, ước mơ là động lực để con người hành động và vươn lên. Không có ước mơ, con người dễ rơi vào trạng thái trì trệ, nhàm chán, thiếu mục đích sống. Chính những ước mơ, dù nhỏ bé hay lớn lao, đã thôi thúc chúng ta vượt qua khó khăn, thử thách để đạt được mục tiêu của mình. Một học sinh ước mơ trở thành bác sĩ sẽ cố gắng học tập chăm chỉ, vượt qua những môn học khó khăn. Một nhà khoa học ước mơ khám phá ra những điều mới mẻ sẽ dành cả đời để nghiên cứu.

Thứ hai, ước mơ mang lại niềm hy vọng và sự lạc quan cho con người. Trong cuộc sống, ai cũng có thể gặp phải những biến cố, những thất bại. Chính ước mơ sẽ là điểm tựa tinh thần, giúp con người giữ vững niềm tin vào tương lai, không nản lòng trước nghịch cảnh. Khi có ước mơ, ta nhìn cuộc sống với con mắt tích cực hơn, tin rằng mọi nỗ lực rồi sẽ được đền đáp.

Thứ ba, ước mơ giúp định hình nhân cách và con đường phát triển của mỗi người. Ước mơ phản ánh những giá trị mà con người hướng tới, nó giúp ta xác định được mình muốn trở thành người như thế nào, muốn đóng góp gì cho xã hội. Từ đó, ta có thể lựa chọn những hành động, những con đường phù hợp để biến ước mơ đó thành hiện thực, góp phần làm cho cuộc sống của bản thân và cộng đồng trở nên tốt đẹp hơn.

Vì vậy, cánh diều, với vẻ đẹp và ý nghĩa biểu tượng của nó, chính là một phần quan trọng khơi dậy những ước mơ đẹp đẽ, chắp cánh cho tuổi thơ bay cao, bay xa. Và ước mơ chính là ngọn lửa soi đường, là động lực giúp con người vững bước trên hành trình cuộc đời.