Chào em, cô rất vui khi nhận được câu hỏi của em. Đây là một câu hỏi rất hay, tổng hợp được kiến thức trọng tâm của bài học về khí hậu Việt Nam. Để giúp em hiểu rõ và ghi nhớ bài tốt hơn, cô sẽ hướng dẫn em giải chi tiết từng câu nhé.

Câu 1: Chứng minh khí hậu nước ta phân hoá đa dạng và giải thích nguyên nhân

Để chứng minh khí hậu nước ta phân hóa đa dạng, chúng ta sẽ đi theo từng ý mà đề bài đã gợi ý: theo chiều bắc-nam, đông-tây và theo độ cao.

a. Chứng minh sự phân hoá đa dạng của khí hậu:

1. Phân hoá theo chiều Bắc – Nam:

Sự phân hoá này rất rõ rệt, lấy dãy núi Bạch Mã (vĩ tuyến \(16^{\circ}\)B) làm ranh giới tự nhiên.

* Miền khí hậu phía Bắc (từ dãy Bạch Mã trở ra):
* Có một mùa đông lạnh, ít mưa và một mùa hè nóng, mưa nhiều.
* Nhiệt độ trung bình năm dưới \(20^{\circ}C\).
* Có sự chênh lệch nhiệt độ lớn giữa mùa đông và mùa hè.
* Mùa đông có 2-3 tháng nhiệt độ trung bình dưới \(18^{\circ}C\) do chịu ảnh hưởng mạnh của gió mùa Đông Bắc.

* Miền khí hậu phía Nam (từ dãy Bạch Mã trở vào):
* Khí hậu mang tính chất cận xích đạo, nóng quanh năm.
* Nhiệt độ trung bình năm luôn trên \(25^{\circ}C\).
* Không có mùa đông lạnh, biên độ nhiệt trong năm rất nhỏ.
* Phân hóa thành hai mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa khô.

2. Phân hoá theo chiều Đông – Tây:

Sự phân hoá này thể hiện rõ rệt ở các vùng có địa hình núi (đặc biệt là dãy Trường Sơn) và vùng ven biển.

* Vùng ven biển (phía Đông): Do ảnh hưởng của biển, khí hậu mang tính chất hải dương, điều hòa hơn, độ ẩm cao và mưa nhiều. Ví dụ: Sườn đông của dãy Trường Sơn là nơi đón gió từ biển thổi vào nên có lượng mưa rất lớn.

* Vùng khuất gió (phía Tây):
* Tại vùng Bắc Trung Bộ: Vào đầu mùa hạ, gió mùa Tây Nam thổi tới, sau khi vượt qua dãy Trường Sơn sẽ bị biến tính, trở nên khô và nóng (hiện tượng gió phơn Tây Nam hay còn gọi là gió Lào), gây ra một mùa khô nóng khắc nghiệt cho sườn Tây.
* Tại vùng Tây Nguyên và Nam Bộ: Vào mùa mưa, sườn Tây Nguyên là sườn đón gió mùa Tây Nam nên mưa rất nhiều, trong khi đó vùng duyên hải Nam Trung Bộ (phía Đông) lại là mùa khô.

3. Phân hoá theo độ cao:

Địa hình nước ta chủ yếu là đồi núi, vì vậy khí hậu cũng thay đổi theo độ cao. Quy luật chung là: Càng lên cao, nhiệt độ không khí càng giảm. Trung bình cứ lên cao 100m, nhiệt độ giảm \(0,6^{\circ}C\).

* Đai nhiệt đới gió mùa (dưới 600 – 700m): Khí hậu nóng, nhiệt độ trung bình năm trên \(25^{\circ}C\), mùa hè nóng. Đây là kiểu khí hậu phổ biến ở các vùng đồng bằng và đồi núi thấp.
* Đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi (từ 600 – 700m đến 2600m): Khí hậu mát mẻ quanh năm, không có tháng nào nhiệt độ trên \(25^{\circ}C\). Ví dụ điển hình là khí hậu ở Sa Pa (Lào Cai), Đà Lạt (Lâm Đồng).
* Đai ôn đới gió mùa trên núi (trên 2600m): Chỉ có ở đỉnh núi cao Hoàng Liên Sơn. Khí hậu lạnh quanh năm, mùa đông có thể có tuyết rơi.

b. Giải thích vì sao khí hậu nước ta có sự phân hoá đa dạng:

Khí hậu nước ta phân hóa đa dạng do tác động đồng thời của các nhân tố chính sau:

* Vị trí địa lý và hình dạng lãnh thổ: Nước ta trải dài trên nhiều vĩ độ (từ khoảng \(8^{\circ}34’\)B đến \(23^{\circ}23’\)B), khiến cho lượng bức xạ mặt trời nhận được có sự chênh lệch rõ rệt giữa miền Bắc và miền Nam. Lãnh thổ hẹp ngang, kéo dài theo chiều Bắc – Nam cũng làm tăng cường sự phân hoá đó.
* Hoàn lưu gió mùa: Nước ta nằm trong khu vực hoạt động của gió mùa châu Á, với hai mùa gió chính có tính chất và hướng gió trái ngược nhau: gió mùa Đông Bắc (lạnh, khô) và gió mùa Tây Nam (nóng, ẩm). Đây là nguyên nhân chính tạo ra mùa đông lạnh ở miền Bắc và sự phân hóa mùa mưa-khô ở miền Nam.
* Địa hình: Địa hình đa dạng (núi, cao nguyên, đồng bằng) và hướng của các dãy núi (đặc biệt là dãy Hoàng Liên Sơn hướng Tây Bắc – Đông Nam và dãy Trường Sơn) đã tạo ra sự ngăn cách, làm biến tính các khối khí, gây ra sự phân hóa khí hậu theo độ cao và theo chiều Đông – Tây.
* Ảnh hưởng của Biển Đông: Biển Đông rộng lớn cung cấp lượng ẩm dồi dào, làm cho khí hậu nước ta bớt khắc nghiệt so với các nước cùng vĩ độ ở châu Phi hay Tây Á, đồng thời gây mưa lớn cho các vùng ven biển.

---

Câu 2: Những câu ca dao, tục ngữ về khí hậu và thời tiết

Ông cha ta từ xưa đã đúc kết được rất nhiều kinh nghiệm dự báo thời tiết, khí hậu qua việc quan sát các hiện tượng tự nhiên và thể hiện chúng qua những câu ca dao, tục ngữ vô cùng độc đáo. Dưới đây là một số câu tiêu biểu:

* Các câu dự báo mưa, nắng, bão:

1. Chuồn chuồn bay thấp thì mưa,

Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm.
2. Kiến đen tha trứng lên cao,

Thế nào cũng có mưa rào rất to.
3. Ếch kêu uôm uôm, ao chuôm đầy nước.
4. Mây kéo xuống biển thì nắng chang chang,

Mây kéo lên ngàn thì mưa như trút.
5. Tháng bảy heo may, chuồn chuồn bay thì bão.
(Heo may là gió se lạnh và khô vào đầu mùa thu ở miền Bắc)
6. Chớp đông nhay nháy, gà gáy thì mưa.

* Các câu về đặc điểm gió, mùa:

7. Gió bấc hiu hiu, sếu kêu thì rét.
(Gió bấc là gió mùa Đông Bắc)
8. Cơn đàng Đông vừa trông vừa chạy,

Cơn đàng Nam vừa làm vừa chơi,

Cơn đàng Bắc đổ thóc ra phơi.
(Kinh nghiệm về hướng gió và khả năng gây mưa)
9. Đầu năm sương muối, cuối năm gió nồm.
(Gió nồm là gió ẩm từ biển thổi vào)
10. Mồng bốn cá đi ăn thề, mồng tám cá về cá vượt vũ môn.
(Ám chỉ những trận lụt lớn thường xảy ra vào tháng 4 và tháng 8 âm lịch)

Cô hy vọng phần giải đáp chi tiết này sẽ giúp em hiểu bài sâu hơn và tự tin hơn khi làm bài tập. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào khác, đừng ngần ngại hỏi cô nhé. Chúc em học tốt