Các em hãy mở sách giáo khoa trang … (giả sử là trang 25) và chúng ta sẽ cùng nhau thực hiện bài tập này.

Bước 1: Đọc kỹ yêu cầu của đề bài
Yêu cầu của đề bài là chúng ta cần thực hiện hai việc:
1. Dùng dấu gạch chéo ( / ) để tách các từ trong hai câu văn đã cho.
2. Ghi lại các từ đơn và từ phức có trong mỗi câu.

Bước 2: Phân tích câu văn thứ nhất
Câu văn thứ nhất là: “Bởi tôi ăn uống điều độ và làm việc chừng mực nên tôi chóng lớn lắm”

Bây giờ, cô trò mình sẽ cùng nhau tách từng từ ra nhé. Chúng ta sẽ dùng dấu gạch chéo để ngăn cách các từ.

Bởi / tôi / ăn / uống / điều / độ / và / làm / việc / chừng / mực / nên / tôi / chóng / lớn / lắm

Bây giờ, chúng ta sẽ phân loại từng từ là từ đơn hay từ phức.
Các em còn nhớ thế nào là từ đơn và từ phức không?
– Từ đơn là những từ chỉ có một tiếng và mang nghĩa hoàn chỉnh.
– Từ phức là những từ có hai tiếng trở lên và có nghĩa phức tạp hơn. Từ phức có thể được tạo ra bằng cách ghép các tiếng lại với nhau (từ ghép) hoặc láy âm, láy vần (từ láy).

Chúng ta cùng xét từng từ đã tách:
– Bởi: Từ đơn
– tôi: Từ đơn
– ăn: Từ đơn
– uống: Từ đơn
– điều: Từ đơn
– độ: Từ đơn
– và: Từ đơn
– làm: Từ đơn
– việc: Từ đơn
– chừng: Từ đơn
– mực: Từ đơn
– nên: Từ đơn
– tôi: Từ đơn
– chóng: Từ đơn
– lớn: Từ đơn
– lắm: Từ đơn

Cô nhận thấy trong câu này, tất cả các từ đều là từ đơn. Tuy nhiên, có một số từ chúng ta có thể xem xét sâu hơn một chút. Ví dụ như “ăn uống” hay “làm việc”. Đây là những từ được tạo ra từ việc kết hợp hai tiếng có nghĩa để tạo thành một từ mới, mang một nghĩa rộng hơn. Tuy nhiên, theo quy ước chung và cách phân loại đơn giản nhất cho các em lớp 4, chúng ta sẽ coi các tiếng “ăn”, “uống”, “làm”, “việc” là từ đơn khi đứng riêng. Nhưng để phân tích rõ hơn, cô muốn các em chú ý đến những từ có hai tiếng trở lên mà mang nghĩa mới.

Nhưng với yêu cầu của bài tập này, chúng ta sẽ phân tích từng tiếng một.

Vậy, trong câu “Bởi tôi ăn uống điều độ và làm việc chừng mực nên tôi chóng lớn lắm”:
– Từ đơn: Bởi, tôi, ăn, uống, điều, độ, và, làm, việc, chừng, mực, nên, tôi, chóng, lớn, lắm.

Còn từ phức thì sao? Trong câu này, không có từ phức rõ ràng theo kiểu từ ghép hoặc từ láy mà chúng ta đã học ở cấp độ cao hơn.

Bước 3: Phân tích câu văn thứ hai
Câu văn thứ hai là: “Cứ chốc chốc, tôi lại trình trọng và khoan thai đưa hai chân lên vuốt râu.”

Chúng ta lại tiếp tục dùng dấu gạch chéo để tách các từ:
Cứ / chốc / chốc , / tôi / lại / trình / trọng / và / khoan / thai / đưa / hai / chân / lên / vuốt / râu.

Bây giờ, chúng ta sẽ phân loại từng từ:
– Cứ: Từ đơn
– chốc: Từ đơn
– chốc: Từ đơn
– tôi: Từ đơn
– lại: Từ đơn
– trình: Từ đơn
– trọng: Từ đơn
– và: Từ đơn
– khoan: Từ đơn
– thai: Từ đơn
– đưa: Từ đơn
– hai: Từ đơn
– chân: Từ đơn
– lên: Từ đơn
– vuốt: Từ đơn
– râu: Từ đơn

À, ở câu này có một điều đặc biệt mà cô muốn các em chú ý. Đó là từ “chốc chốc”. “Chốc chốc” là một từ láy, được lặp lại tiếng “chốc” để tạo ra một nghĩa mới, diễn tả một khoảng thời gian ngắn, không thường xuyên. Trong trường hợp này, “chốc chốc” được coi là một từ láy.

Còn từ “trình trọng”? Đây là một từ ghép, được tạo ra từ hai tiếng “trình” và “trọng” để chỉ thái độ nghiêm túc, đàng hoàng.

Và từ “khoan thai”? Đây cũng là một từ ghép, được tạo ra từ hai tiếng “khoan” và “thai” để chỉ dáng điệu, cử chỉ nhẹ nhàng, từ tốn.

Vậy, trong câu “Cứ chốc chốc, tôi lại trình trọng và khoan thai đưa hai chân lên vuốt râu.”:
– Từ đơn: Cứ, tôi, lại, và, đưa, hai, chân, lên, vuốt, râu.
– Từ phức: chốc chốc (từ láy), trình trọng (từ ghép), khoan thai (từ ghép).

Bước 4: Tổng hợp kết quả
Bây giờ, chúng ta sẽ ghi lại toàn bộ kết quả một cách rõ ràng theo yêu cầu của đề bài.

Câu 1: “Bởi tôi ăn uống điều độ và làm việc chừng mực nên tôi chóng lớn lắm”
Tách từ: Bởi / tôi / ăn / uống / điều / độ / và / làm / việc / chừng / mực / nên / tôi / chóng / lớn / lắm
– Từ đơn: Bởi, tôi, ăn, uống, điều, độ, và, làm, việc, chừng, mực, nên, tôi, chóng, lớn, lắm.
– Từ phức: (Không có từ phức rõ ràng trong cách phân loại đơn giản này).

Câu 2: “Cứ chốc chốc, tôi lại trình trọng và khoan thai đưa hai chân lên vuốt râu.”
Tách từ: Cứ / chốc / chốc , / tôi / lại / trình / trọng / và / khoan / thai / đưa / hai / chân / lên / vuốt / râu.
– Từ đơn: Cứ, tôi, lại, và, đưa, hai, chân, lên, vuốt, râu.
– Từ phức: chốc chốc, trình trọng, khoan thai.

Như vậy là chúng ta đã hoàn thành bài tập này rồi. Cô hy vọng qua bài tập này, các em đã hiểu rõ hơn về cách nhận biết từ đơn và từ phức. Các em hãy nhớ ôn tập kỹ bài nhé.

Hẹn gặp lại các em trong tiết học tiếp theo!