—

Câu 1: Nội dung nào sau đây phản ánh đúng và đầy đủ về khái niệm Lịch sử?

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần xem lại phần khái niệm Lịch sử trong Sách giáo khoa. Lịch sử không chỉ đơn thuần là những gì đã diễn ra trong quá khứ, mà nó còn mang tính dân tộc, quốc gia và bao hàm cả quá trình phát triển của con người. Tuy nhiên, trong các lựa chọn đưa ra, chúng ta cần chọn phương án phản ánh một cách khái quát nhất.

* A. Lịch sử là những gì diễn ra trong quá khứ. Đây là một phần quan trọng của lịch sử, nhưng chưa đủ để định nghĩa đầy đủ.
* B. Lịch sử là những gì diễn ra ở mỗi dân tộc. Điều này đúng, lịch sử dân tộc là một mảng lớn, nhưng lịch sử không chỉ giới hạn ở mỗi dân tộc.
* C. Lịch sử là những gì diễn ra ở mỗi quốc gia. Tương tự như trên, lịch sử quốc gia là một phần, nhưng phạm vi còn rộng hơn.
* D. Lịch sử là quá trình tiến hóa của con người. Khái niệm này nhấn mạnh vào sự phát triển của loài người, nhưng lịch sử còn bao gồm cả các sự kiện, hoạt động của con người trong từng giai đoạn cụ thể, không chỉ là tiến hóa sinh học.

Xem lại định nghĩa trong SGK, Lịch sử là tất cả những gì đã diễn ra trong quá khứ của nhân loại, của dân tộc. Như vậy, Lịch sử là toàn bộ những sự kiện, hiện tượng đã xảy ra trong quá khứ và để lại dấu ấn. Tuy nhiên, trong các lựa chọn này, có lẽ chúng ta cần suy xét kỹ hơn.

Xét kỹ lại, Sách giáo khoa thường định nghĩa Lịch sử theo hai nghĩa:
1. Lịch sử với nghĩa khách quan: Là toàn bộ những sự kiện đã xảy ra trong quá khứ, không phụ thuộc vào con người có biết hay không.
2. Lịch sử với nghĩa chủ quan: Là những hiểu biết của con người về quá khứ.

Nếu xét theo nghĩa rộng nhất, lịch sử là toàn bộ những gì đã diễn ra. Tuy nhiên, các lựa chọn ở đây khá chung chung. Chúng ta cần tìm một đáp án bao quát nhất.

Xem xét lại các lựa chọn và hiểu rõ hơn về phạm vi của “Lịch sử”. Lịch sử là những gì đã diễn ra, nó bao gồm cả quá khứ của loài người, của từng dân tộc, quốc gia. Tuy nhiên, câu hỏi yêu cầu “đúng và đầy đủ”.
Nếu chỉ nói “quá khứ” thì hơi chung chung. Nếu nói “ở mỗi dân tộc”, “ở mỗi quốc gia” thì lại bó hẹp. “Quá trình tiến hóa của con người” cũng là một phần của lịch sử, nhưng không phải toàn bộ.

Cô nghĩ rằng, câu hỏi này có thể đang muốn nhấn mạnh đến khía cạnh “những gì đã diễn ra”. Tuy nhiên, để đầy đủ, nó còn bao gồm cả hoạt động của con người.

Chúng ta hãy nhìn vào câu 2 để có thêm manh mối, câu 2 hỏi về “nghĩa” của lịch sử. Điều đó cho thấy khái niệm lịch sử có thể được hiểu theo nhiều cách.

Trong khuôn khổ Sách giáo khoa lớp 9, khi nói đến “khái niệm Lịch sử” mà không kèm theo “nghĩa”, thường ám chỉ đến toàn bộ những gì đã xảy ra. Tuy nhiên, các lựa chọn lại không có đáp án nào hoàn toàn bao quát.

Cô xin phép làm rõ hơn về khái niệm Lịch sử theo SGK:
Lịch sử có hai nghĩa:
1. Nghĩa gốc: Là tất cả những gì đã xảy ra trong quá khứ (sự kiện, hiện tượng).
2. Nghĩa khoa học: Là những hiểu biết của con người về quá khứ.

Với các lựa chọn ở câu 1, có vẻ như câu hỏi đang thiên về nghĩa gốc. Tuy nhiên, các lựa chọn chưa thực sự hoàn hảo.
Trong trường hợp này, chúng ta cần chọn đáp án gần đúng và bao quát nhất.
Phương án A: “Lịch sử là những gì diễn ra trong quá khứ.” Đây là nền tảng, là cốt lõi của lịch sử.
Các phương án B, C, D là những khía cạnh cụ thể hoặc một phần của lịch sử.

Tuy nhiên, nếu để “đầy đủ”, thì nó còn bao gồm cả hoạt động của con người trong quá khứ.

Cô nhận thấy có một sự không rõ ràng trong các lựa chọn của câu 1.
Tuy nhiên, theo cách hiểu thông thường và bám sát tinh thần ban đầu khi giới thiệu về Lịch sử, “Lịch sử là những gì diễn ra trong quá khứ” là phát biểu cốt lõi nhất.

Nếu chúng ta nhìn vào các câu hỏi tiếp theo, đặc biệt là câu 2 và câu 4 về đối tượng nghiên cứu của Sử học, chúng ta sẽ có cái nhìn rõ hơn.

Cô tạm đưa ra phương án gần nhất với khái niệm cốt lõi:
Đáp án đúng cho Câu 1 là: A. Lịch sử là những gì diễn ra trong quá khứ.
Tuy nhiên, cô lưu ý rằng đây là một câu hỏi có thể gây tranh cãi và cần được diễn đạt rõ ràng hơn.

—

Câu 2: Lịch sử được hiểu theo những nghĩa nào sau đây?

Như cô đã giải thích ở câu 1, Lịch sử được hiểu theo hai nghĩa cơ bản trong chương trình Lịch sử lớp 9:
1. Hiện thực lịch sử (Sự thật lịch sử): Là toàn bộ những gì đã thực sự diễn ra trong quá khứ, dù con người có biết hay không. Đây là cái “đã xảy ra”.
2. Tri thức lịch sử (Sử học, Lịch sử được nhận thức): Là những hiểu biết, những tái hiện của con người về quá khứ, dựa trên việc tìm hiểu, phân tích các nguồn sử liệu. Đây là cái “chúng ta biết” về quá khứ.

Bây giờ, chúng ta cùng xem các lựa chọn:
* A. Là việc tái hiện lại lịch sử và học tập lịch sử suốt đời. “Tái hiện lại lịch sử” thuộc về nghĩa thứ hai, còn “học tập lịch sử suốt đời” là một hoạt động, không phải là nghĩa của khái niệm lịch sử.
* B. Hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức. “Hiện thực lịch sử” là đúng. “Lịch sử được con người nhận thức” cũng là đúng, nó tương đương với tri thức lịch sử.
* C. Lịch sử được con người nhận thức và hiểu biết lịch sử. “Lịch sử được con người nhận thức” và “hiểu biết lịch sử” đều là hai cách diễn đạt cho cùng một nghĩa thứ hai. Thiếu mất nghĩa thứ nhất.
* D. Hiện thực lịch sử và trí thức của con người về lịch sử. “Hiện thực lịch sử” là nghĩa thứ nhất. “Trí thức của con người về lịch sử” tương đương với lịch sử được con người nhận thức, hay tri thức lịch sử. Đây là nghĩa thứ hai.

Như vậy, phương án D bao gồm cả hai nghĩa cơ bản của lịch sử được đề cập trong chương trình.

Đáp án đúng cho Câu 2 là: D. Hiện thực lịch sử và trí thức của con người về lịch sử.

—

Câu 3: Khái niệm nào sau đây là đúng về Sử học?

Bây giờ chúng ta chuyển sang khái niệm Sử học. Sử học là khoa học nghiên cứu về Lịch sử. Khoa học này có đối tượng và phương pháp nghiên cứu riêng.

Chúng ta cùng phân tích các lựa chọn:
* A. Sử học là khoa học nghiên cứu về hoạt động của con người. Hoạt động của con người là một phần quan trọng, nhưng Sử học không chỉ nghiên cứu hoạt động mà còn nghiên cứu cả những gì đã xảy ra, những kết quả, quá trình,…
* B. Sử học là khoa học nghiên cứu về văn hóa của con người. Văn hóa là một lĩnh vực của lịch sử, nhưng Sử học nghiên cứu rộng hơn văn hóa.
* C. Sử học là khoa học nghiên cứu về quá khứ của con người. Đây là khái niệm bao quát và chính xác nhất về Sử học. Sử học dùng phương pháp khoa học để tìm hiểu, tái hiện, giải thích quá khứ của con người.
* D. Sử học là khoa học nghiên cứu về tiến hóa của con người. Tiến hóa của con người là một phần của lịch sử tự nhiên và lịch sử loài người, nhưng Sử học không chỉ giới hạn ở đó.

Theo Sách giáo khoa, Sử học là khoa học nghiên cứu quá khứ của con người.

Đáp án đúng cho Câu 3 là: C. Sử học là khoa học nghiên cứu về quá khứ của con người.

—

Câu 4: Đối tượng nghiên cứu của Sử học là

Câu này có mối liên hệ chặt chẽ với câu 3. Nếu Sử học nghiên cứu về quá khứ của con người, thì đối tượng nghiên cứu của nó chính là cái gì thuộc về quá khứ của con người.

Chúng ta phân tích các lựa chọn:
* A. quá trình phát triển của loài người. Đây là một phần của đối tượng nghiên cứu, nhưng chưa phải là toàn bộ.
* B. những hoạt động của loài người. Tương tự, hoạt động của con người là một thành phần quan trọng, nhưng không phải là toàn bộ đối tượng.
* C. quá trình tiến hóa của loài người. Đây là một khía cạnh cụ thể và thiên về lịch sử tự nhiên hơn, không phải là toàn bộ đối tượng của Sử học.
* D. toàn bộ quá khứ của loài người. Đây là đáp án bao quát và chính xác nhất. Đối tượng nghiên cứu của Sử học là toàn bộ những gì đã diễn ra trong quá khứ của loài người, bao gồm cả các sự kiện, hiện tượng, quá trình, hoạt động, tư tưởng, văn hóa, xã hội,…

Sách giáo khoa khẳng định, đối tượng nghiên cứu của Sử học là toàn bộ quá khứ của nhân loại.

Đáp án đúng cho Câu 4 là: D. toàn bộ quá khứ của loài người.

—

Câu 5: Sử học có chức năng nào sau đây?

Cuối cùng, chúng ta xem xét chức năng của Sử học. Sử học không chỉ đơn thuần là một ngành khoa học để tìm hiểu quá khứ, mà nó còn mang lại những giá trị, lợi ích cho xã hội.

Theo Sách giáo khoa, Sử học có hai chức năng cơ bản và quan trọng nhất:
1. Chức năng khoa học: Sử học cung cấp những tri thức khoa học về quá khứ, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự vận động và phát triển của xã hội loài người.
2. Chức năng giáo dục: Sử học giáo dục cho con người lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc, tinh thần trách nhiệm, bài học kinh nghiệm từ quá khứ để xây dựng tương lai. Bên cạnh đó, Sử học còn có chức năng nhân văn, bồi dưỡng tâm hồn, tình cảm cho con người.

Bây giờ, chúng ta đối chiếu với các lựa chọn:
* A. Khoa học và nghiên cứu. “Nghiên cứu” là phương pháp hoạt động của khoa học, không phải là chức năng riêng biệt của Sử học.
* B. Khoa học và xã hội. “Xã hội” là lĩnh vực mà Sử học tác động, nhưng “xã hội” không phải là một chức năng.
* C. Khoa học và giáo dục. “Khoa học” là đúng. “Giáo dục” là một chức năng quan trọng của Sử học.
* D. Khoa học và nhân văn. “Khoa học” là đúng. “Nhân văn” cũng là một khía cạnh của chức năng giáo dục, nhưng “giáo dục” là thuật ngữ bao quát hơn và được nhấn mạnh trong SGK.

Trong chương trình lớp 9, hai chức năng chính được đề cập và nhấn mạnh là chức năng khoa học và chức năng giáo dục.

Đáp án đúng cho Câu 5 là: C. Khoa học và giáo dục.

—

Vậy là chúng ta đã cùng nhau hoàn thành việc giải đáp 5 câu hỏi. Các em hãy xem lại bài làm của mình và ghi nhớ những kiến thức quan trọng này nhé. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại hỏi cô. Chúc các em học tốt!