Chúng ta cùng bắt đầu với Câu 1: Thêm một vế câu vào ô trống để tạo thành câu ghép.

Trước hết, các em cần nhớ lại thế nào là câu ghép. Câu ghép là câu do hai hoặc nhiều cụm chủ – vị độc lập nói với nhau, tạo thành một ý nghĩa hoàn chỉnh. Giữa các vế câu ghép thường có những quan hệ từ (như vì, nên, nhưng, còn, và, hoặc, nếu, thì…) hoặc dấu câu (như dấu phẩy, dấu chấm phẩy) nối lại.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào từng ý của câu 1:

a. Vì trời mưa to.

Các em nhìn vào vế câu đã cho: “Vì trời mưa to.” Vế câu này có từ “Vì” đứng đầu, báo hiệu một nguyên nhân. Vậy, để tạo thành câu ghép, chúng ta cần thêm một vế câu chỉ kết quả của việc trời mưa to.

Các em thử nghĩ xem, nếu trời mưa to thì có thể xảy ra những việc gì? Cô gợi ý nhé:

– Trời mưa to, nên sân trường bị ngập nước.
– Vì trời mưa to, nên chúng em phải ở nhà.
– Trời mưa to, nên buổi liên hoan ngoài trời phải hoãn lại.

Các em thấy đó, khi thêm một vế câu chỉ kết quả, chúng ta đã tạo được một câu ghép hoàn chỉnh. Cô chọn một ví dụ để hoàn thành nhé:

Vì trời mưa to, nên buổi đá bóng ngoài sân đã phải dừng lại.

b. Mưa to kéo dài hàng hai ba tiếng đồng hồ.

Vế câu này chưa thể hiện rõ nguyên nhân hay kết quả, nó chỉ là một sự việc. Để tạo thành câu ghép, chúng ta cần thêm một vế câu khác có liên quan. Chúng ta có thể thêm vế chỉ nguyên nhân hoặc kết quả.

Ví dụ, nếu mưa to kéo dài thì có thể dẫn đến điều gì?

– Mưa to kéo dài hàng hai ba tiếng đồng hồ, nên các con mương đều đầy nước.
– Mưa to kéo dài hàng hai ba tiếng đồng hồ, nên không khí trở nên mát mẻ.

Hoặc chúng ta có thể thêm vế chỉ nguyên nhân:

– **Vì mưa to kéo dài hàng hai ba tiếng đồng hồ, nên cuộc sống của người dân vùng lũ gặp nhiều khó khăn.

Cô chọn cách thêm vế chỉ kết quả nhé:

Mưa to kéo dài hàng hai ba tiếng đồng hồ, nên đường phố bắt đầu ngập nước.

c. Nhờ bạn Thu cố gắng hết sức mình.

Vế câu “Nhờ bạn Thu cố gắng hết sức mình” có từ “Nhờ” đứng đầu, báo hiệu một sự việc đạt được kết quả tốt đẹp nhờ một điều kiện thuận lợi. Vậy, chúng ta cần thêm một vế câu chỉ kết quả tốt đẹp đó.

Các em thử suy nghĩ xem, nhờ bạn Thu cố gắng hết sức mình, thì bạn ấy có thể đạt được điều gì?

– Nhờ bạn Thu cố gắng hết sức mình, nên bạn ấy đã đạt điểm 10.
– Nhờ bạn Thu cố gắng hết sức mình, nên đội bóng của lớp đã giành chiến thắng.
– Nhờ bạn Thu cố gắng hết sức mình, nên bài tập khó đã được giải quyết.

Cô sẽ hoàn thành vế này như sau:

Nhờ bạn Thu cố gắng hết sức mình, nên bạn ấy đã đoạt giải nhất trong cuộc thi.

Chúng ta đã hoàn thành xong Câu 1. Các em về nhà ôn lại cách nhận diện và đặt câu ghép nhé.

Bây giờ, chúng ta chuyển sang Câu 2: Dùng gạch chéo (/) để ngăn cách các bộ phận chủ ngữ, vị ngữ và khoanh tròn các quan hệ từ nối các vế của mỗi câu ghép sau.

Trước khi làm bài, các em hãy nhớ lại cách xác định chủ ngữ, vị ngữ trong câu.

– Chủ ngữ là bộ phận chính của câu, trả lời cho câu hỏi Ai? Cái gì? Con gì?
– Vị ngữ là bộ phận chính còn lại của câu, trả lời cho câu hỏi Làm gì? Như thế nào? Là gì?

Quan hệ từ là những từ dùng để nối các vế câu hoặc các từ ngữ trong câu, thể hiện các mối quan hệ ý nghĩa.

Chúng ta cùng nhau đi vào từng câu nhé:

a) Tất cả các cô gái / đều biến thành loài hoa (Vị ngữ 1) còn (Quan hệ từ) tất cả những chàng trai / đều biến thành đại thụ (Vị ngữ 2).
(Chủ ngữ 1) (Chủ ngữ 2)

Trong câu này, hai vế câu đều nói về sự biến đổi của các cô gái và chàng trai, có quan hệ “còn” để nối, thể hiện sự đối lập hoặc bổ sung ý nghĩa.

b) Người mẹ rất mực yêu con / nhưng (Quan hệ từ) vì được nuông chiều, cậu con trai / lớn lên đã trở thành một kẻ vô tâm.
(Chủ ngữ 1) (Vị ngữ 1) (Quan hệ từ) (Chủ ngữ 2) (Vị ngữ 2)

Câu này có hai quan hệ từ: “nhưng” nối hai vế chính, còn “vì” chỉ nguyên nhân cho vế sau.

c) Vì người con đã biến thành sa mạc / nên (Quan hệ từ) người mẹ / mãi mãi làm cây xương rồng mọc trên cát bỏng cho sa mạc đỡ phần quạnh hiu.
(Chủ ngữ 1) (Vị ngữ 1) (Quan hệ từ) (Chủ ngữ 2) (Vị ngữ 2)

Câu này có hai vế, được nối với nhau bằng cặp quan hệ từ “Vì… nên…” để chỉ nguyên nhân – kết quả.

d) Phía cuối chân trời, những cánh cò / chấp chới bay về tổ.
(Chủ ngữ) (Vị ngữ)

Đây là một câu đơn, không phải câu ghép. Nó chỉ có một chủ ngữ và một vị ngữ.

e) Buổi chiều trên các thửa ruộng, các bác nông dân / say mê làm việc (Vị ngữ 1) còn (Quan hệ từ) trẻ em / chăn trâu, thả diều vui vẻ (Vị ngữ 2).
(Chủ ngữ 1) (Chủ ngữ 2)

Câu này có hai chủ ngữ là “các bác nông dân” và “trẻ em”, được nối với nhau bằng quan hệ từ “còn”, thể hiện sự đối lập hoặc song song ý nghĩa về hoạt động của hai nhóm người.

f) Đã mấy hôm nay, Thu Ba và các bạn / không được tới trường (Vị ngữ 1) vì (Quan hệ từ) ngôi trường của các bạn / đã bị bão làm đổ nát (Vị ngữ 2).
(Chủ ngữ 1) (Chủ ngữ 2)

Câu này có hai vế, với vế thứ hai bắt đầu bằng quan hệ từ “vì”, giải thích nguyên nhân cho vế thứ nhất.

Các em đã hoàn thành xong cả hai bài tập rồi đấy! Cô hy vọng qua bài tập này, các em đã nắm vững hơn kiến thức về câu ghép. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, các em đừng ngần ngại hỏi cô nhé. Chúc các em học tốt!