—

Câu 1: Trình bày đặc điểm của rễ cọc và rễ chùm và lấy ví dụ? Kể tên những loại rễ biến dạng và chức năng của chúng?

Các em thân mến, rễ là bộ phận quan trọng giúp cây bám chặt vào đất và hút nước, muối khoáng. Trong tự nhiên, rễ được chia thành hai loại chính dựa vào cách phân nhánh của chúng: rễ cọc và rễ chùm.

I. Đặc điểm của rễ cọc và rễ chùm:

1. Rễ cọc:
* Đặc điểm: Bao gồm một rễ cái to nhất, mọc thẳng xuống đất. Từ rễ cái này, các rễ con mọc ra theo hướng tỏa ngang.
* Ví dụ: Các cây như: cải bắp, cà rốt, su hào, cây mít, cây ổi, cây xoài, cây bưởi…

2. Rễ chùm:
* Đặc điểm: Bao gồm nhiều rễ con mọc ra từ gốc thân, có kích thước gần bằng nhau và tỏa ra nhiều hướng.
* Ví dụ: Các cây như: lúa, ngô (bắp), hành, tỏi, cỏ…

II. Các loại rễ biến dạng và chức năng:

Ngoài chức năng chính là hút nước và muối khoáng, một số loại rễ còn có những biến đổi hình thái để thực hiện các chức năng khác.

1. Rễ củ:
* Đặc điểm biến dạng: Là rễ phình to ra do tích lũy chất dinh dưỡng dự trữ.
* Chức năng: Dự trữ chất dinh dưỡng cho cây.
* Ví dụ: Cà rốt, sắn (khoai mì), củ cải, khoai lang…

2. Rễ khí (rễ phụ, rễ thở):
* Đặc điểm biến dạng: Mọc ngược lên khỏi mặt đất hoặc trồi lên khỏi mặt nước.
* Chức năng: Giúp cây hô hấp khi sống ở nơi đất ngập nước hoặc thiếu không khí.
* Ví dụ: Cây bần, cây mắm, cây bụt mọc…

3. Rễ bám:
* Đặc điểm biến dạng: Mọc ra từ thân hoặc cành, có nhiều lông hút nhỏ, giúp cây leo bám.
* Chức năng: Giúp cây leo lên cao, đón ánh sáng.
* Ví dụ: Cây trầu không, cây hồ tiêu, cây vạn niên thanh…

4. Rễ giác mút (rễ hút):
* Đặc điểm biến dạng: Mọc ra từ thân của cây sống bám, đâm vào thân cây chủ để hút chất dinh dưỡng.
* Chức năng: Hút chất dinh dưỡng từ cây chủ.
* Ví dụ: Cây tơ hồng, cây tầm gửi…

—

Câu 2: Lá có những đặc điểm bên ngoài và cách sắp xếp trên cây như thế nào giúp nó nhận được nhiều ánh sáng?

Các em ạ, lá là “nhà máy” quang hợp của cây xanh. Để thực hiện tốt chức năng này, lá có những đặc điểm và cách sắp xếp rất đặc biệt để đón nhận tối đa ánh sáng mặt trời.

I. Đặc điểm bên ngoài của lá giúp nhận được nhiều ánh sáng:

1. Phiến lá mỏng: Giúp ánh sáng dễ dàng xuyên qua, tác động đến các tế bào quang hợp nằm sâu bên trong.
2. Phiến lá dẹt, có bề mặt rộng: Tăng diện tích tiếp xúc với ánh sáng mặt trời.
3. Màu xanh của lá: Do chứa chất diệp lục (chlorophyll), sắc tố này có khả năng hấp thụ năng lượng ánh sáng mặt trời, đặc biệt là ánh sáng đỏ và xanh tím, để thực hiện quá trình quang hợp.
4. Bề mặt lá có thể có lớp sáp mỏng hoặc lông tơ: Đôi khi có tác dụng điều hòa lượng ánh sáng nhận vào, tránh bị hư hại bởi ánh sáng quá mạnh hoặc phản xạ bớt ánh sáng. Tuy nhiên, về cơ bản, lá được cấu tạo để tối ưu hóa việc hấp thụ ánh sáng.

II. Cách sắp xếp lá trên cây giúp nhận được nhiều ánh sáng:

Cách sắp xếp lá trên thân cây được gọi là mọc lá hay phân bố lá. Có hai kiểu sắp xếp chính giúp cây nhận được nhiều ánh sáng nhất có thể:

1. Mọc cách: Trên thân, mỗi đốt chỉ có một lá và hai lá mọc so le nhau. Cách sắp xếp này giúp lá không che khuất nhau, tạo điều kiện cho lá phía dưới vẫn nhận được ánh sáng.
2. Mọc đối: Trên thân, mỗi đốt có hai lá mọc đối nhau qua thân. Nếu hai lá này nằm cùng một mặt phẳng thì có thể che khuất nhau. Tuy nhiên, nhiều cây có kiểu mọc đối xen kẽ, tức là hai lá ở đốt này nằm vuông góc với hai lá ở đốt trên hoặc dưới, giúp lá nhận được nhiều ánh sáng hơn.
3. Mọc vòng: Trên thân, mỗi đốt có ba lá trở lên mọc vòng quanh thân. Kiểu sắp xếp này cũng cần có sự phân bố hợp lý để tránh che bóng.

Nhìn chung, cách sắp xếp lá trên cây thường theo một trật tự nhất định, tuân theo tỷ lệ lá vàng (golden ratio) hoặc các quy luật khác, nhằm tối ưu hóa việc phân bố lá trên không gian, làm cho lá phía dưới ít bị che bóng bởi lá phía trên, từ đó cây nhận được lượng ánh sáng tối đa cho quá trình quang hợp.

—

Câu 3: Nêu khái niệm quang hợp và hô hấp? Viết sơ đồ tóm tắt quá trình quang hợp và hô hấp?

Đây là hai quá trình sinh học cơ bản và quan trọng nhất diễn ra trong cơ thể thực vật. Chúng ta cùng tìm hiểu nhé!

I. Khái niệm:

1. Quang hợp: Là quá trình cây xanh (và một số sinh vật khác) sử dụng năng lượng ánh sáng mặt trời để tổng hợp chất hữu cơ (chủ yếu là tinh bột) từ các chất vô cơ là khí cacbonic (CO2) và nước (H2O), đồng thời giải phóng khí oxi (O2).
2. Hô hấp: Là quá trình sinh vật (bao gồm cả thực vật) lấy khí oxi (O2) từ môi trường ngoài, phân giải các chất hữu cơ (chủ yếu là đường) để giải phóng năng lượng cho các hoạt động sống, đồng thời thải ra khí cacbonic (CO2) và nước (H2O).

II. Sơ đồ tóm tắt quá trình quang hợp và hô hấp:

1. Sơ đồ tóm tắt quá trình quang hợp:

Quá trình quang hợp diễn ra ở lá cây, chủ yếu tại lục lạp, dưới tác động của ánh sáng mặt trời.

Khí Cacbonic (CO2) + Nước (H2O) –(Ánh sáng, Diệp lục)–> Chất hữu cơ (Tinh bột) + Khí Oxi (O2)

(Đây là phương trình tổng quát, trong thực tế quá trình diễn ra phức tạp hơn nhiều với nhiều phản ứng hóa học trung gian).

2. Sơ đồ tóm tắt quá trình hô hấp:

Quá trình hô hấp diễn ra ở tất cả các bộ phận của cây (rễ, thân, lá, hoa, quả, hạt) và diễn ra liên tục cả ngày lẫn đêm.

Chất hữu cơ (Đường) + Khí Oxi (O2) –(Enzim)–> Khí Cacbonic (CO2) + Nước (H2O) + Năng lượng

(Phương trình tổng quát, thể hiện sự phân giải chất hữu cơ để giải phóng năng lượng).

—

Câu 4: So sánh điểm giống và khác nhau giữa quá trình quang hợp và hô hấp? Ý nghĩa của sự thoát hơi nước qua lá?

Chúng ta vừa tìm hiểu về hai quá trình quang hợp và hô hấp. Bây giờ, hãy cùng xem hai quá trình này giống và khác nhau như thế nào nhé!

I. So sánh điểm giống và khác nhau giữa quang hợp và hô hấp:

| Tiêu chí | Quang hợp | Hô hấp |
| :————— | :——————————————– | :——————————————– |
| Giống nhau: | | |
| | Đều là các quá trình sinh hóa diễn ra trong tế bào. | Đều là các quá trình sinh hóa diễn ra trong tế bào. |
| | Đều cần enzim xúc tác. | Đều cần enzim xúc tác. |
| | Đều có sự trao đổi khí với môi trường. | Đều có sự trao đổi khí với môi trường. |
| Khác nhau: | | |
| Nơi diễn ra | Chủ yếu ở lá (tại lục lạp). | Ở tất cả các bộ phận sống của cây (rễ, thân, lá…). |
| Thời gian | Chỉ xảy ra khi có ánh sáng. | Xảy ra liên tục cả ngày và đêm. |
| Nguyên liệu| Khí CO2, nước. | Chất hữu cơ (đường), khí O2. |
| Sản phẩm | Chất hữu cơ (đường), khí O2. | Khí CO2, nước, năng lượng. |
| Vai trò | Tổng hợp chất hữu cơ, tích lũy năng lượng. | Phân giải chất hữu cơ, giải phóng năng lượng cho hoạt động sống. |

II. Ý nghĩa của sự thoát hơi nước qua lá:

Thoát hơi nước là hiện tượng nước di chuyển từ bề mặt lá ra không khí dưới dạng hơi nước. Quá trình này tuy có vẻ như làm mất nước, nhưng lại mang những ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với cây:

1. Tạo lực hút nước từ rễ lên lá: Hơi nước thoát ra khỏi lá tạo ra một sức hút, kéo dòng nước từ rễ lên thân và đến các bộ phận của cây. Nhờ đó, cây có thể liên tục hút nước và các muối khoáng hòa tan trong đất để nuôi sống cơ thể.
2. Làm mát cho cây: Quá trình bay hơi nước luôn kèm theo sự hấp thụ nhiệt. Khi nước bay hơi qua lá, nó sẽ lấy đi một phần nhiệt lượng từ lá, giúp hạ nhiệt độ của lá, tránh bị “cháy” dưới ánh nắng gay gắt, đặc biệt là vào những ngày nắng nóng.
3. Thúc đẩy quá trình quang hợp và tạo chất hữu cơ: Nước là nguyên liệu trực tiếp cho quá trình quang hợp. Sự thoát hơi nước giúp cây hút được nước từ đất, đảm bảo nguồn nước cần thiết cho quang hợp.
4. Giúp vận chuyển các chất dinh dưỡng: Nước hòa tan các muối khoáng được hút từ đất lên cây. Sự vận chuyển này được thúc đẩy nhờ dòng chảy của nước, vốn được tạo ra từ lực hút do thoát hơi nước.

—

Câu 5: Vì sao ban đêm không nên để nhiều hoa hoặc cây xanh trong phòng ngủ đóng kín cửa?

Đây là một câu hỏi rất thực tế và liên quan trực tiếp đến sức khỏe của chúng ta. Các em hãy lắng nghe thật kỹ nhé!

Lý do ban đêm không nên để nhiều hoa hoặc cây xanh trong phòng ngủ đóng kín cửa là vì:

* Quá trình hô hấp của cây: Ban đêm, khi không có ánh sáng, cây xanh không thể quang hợp để tạo ra chất hữu cơ và thải ra khí oxi. Thay vào đó, cây vẫn thực hiện quá trình hô hấp, đó là quá trình lấy khí oxi (O2) và thải ra khí cacbonic (CO2).
* Sự tích tụ khí cacbonic (CO2): Trong một căn phòng ngủ đóng kín cửa, không khí khó lưu thông. Nếu có nhiều cây xanh, lượng khí CO2 do cây thải ra trong quá trình hô hấp sẽ tích tụ lại trong phòng.
* Giảm lượng oxi (O2): Đồng thời với việc thải ra CO2, cây cũng tiêu thụ khí oxi. Nếu có quá nhiều cây hoặc hoa trong phòng kín, lượng oxi trong không khí sẽ bị giảm đi.
* Ảnh hưởng đến sức khỏe con người: Sự gia tăng nồng độ CO2 và giảm nồng độ O2 trong phòng ngủ kín sẽ làm cho không khí trở nên ngột ngạt, khó thở, gây ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe của người ngủ. Chúng ta có thể cảm thấy mệt mỏi, đau đầu, thậm chí là khó chịu, thiếu oxy.

Kết luận: Chính vì vậy, để đảm bảo không khí trong phòng ngủ luôn trong lành và tốt cho sức khỏe, chúng ta chỉ nên để một vài chậu cây nhỏ, hoặc tốt nhất là không để cây xanh trong phòng ngủ đóng kín cửa vào ban đêm.

—

Bài học của chúng ta hôm nay đến đây là kết thúc. Các em về nhà ôn bài thật kỹ, xem lại các kiến thức và chuẩn bị cho buổi học tiếp theo nhé! Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại hỏi cô vào tiết học sau. Chúc các em học tốt!