Chào các em học sinh yêu quý! Cô rất vui được đồng hành cùng các em trong giờ học Lịch sử hôm nay. Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về một giai đoạn lịch sử đầy biến động của dân tộc ta: quá trình Pháp xâm lược Việt Nam và cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta trong giai đoạn 1858-1884.

Các em mở sách giáo khoa Lịch sử lớp 11, trang 32 để chúng ta cùng bắt đầu nhé.

Câu 1: Trình bày quá trình Pháp xâm lược Việt Nam (1858-1884)

Quá trình Pháp xâm lược Việt Nam là một chuỗi sự kiện kéo dài, thể hiện rõ âm mưu và thủ đoạn ngày càng tinh vi của thực dân Pháp. Chúng ta sẽ chia quá trình này thành các giai đoạn cụ thể như sau:

Giai đoạn 1: Pháp chiếm đóng Đà Nẵng và đánh vào các tỉnh miền Trung (1858-1861)

* Ngày 31 tháng 8 năm 1858: Dưới chiêu bài “bảo vệ đạo Công giáo”, liên quân Pháp – Tây Ban Nha dàn trận trước cửa biển Đà Nẵng. Đây là hành động vũ lực đầu tiên, đánh dấu sự khởi đầu của cuộc xâm lược.
* Ngày 1 tháng 9 năm 1858: Liên quân Pháp – Tây Ban Nha nổ súng tấn công Đà Nẵng. Quân dân ta anh dũng chống trả nhưng do tương quan lực lượng chênh lệch, Đà Nẵng thất thủ.
* Đầu năm 1859: Pháp tấn công Chợ Lớn, rồi tiến vào Gia Định. Sau khi chiếm được Gia Định, Pháp cho quân đi đánh chiếm các tỉnh lân cận như Định Tường, Biên Hòa, Vĩnh Long.
* Năm 1861: Pháp chiếm được ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ: Biên Hòa, Gia Định, Định Tường. Đây là bước tiến quan trọng, tạo bàn đạp để Pháp tiếp tục âm mưu xâm lược.

Giai đoạn 2: Pháp chiếm đóng ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ và đánh ra Bắc Kỳ lần thứ nhất (1862-1873)

* Ngày 5 tháng 6 năm 1862: Triều đình nhà Nguyễn ký với Pháp bản “Hiệp ước Nhâm Tuất”. Đây là một hiệp ước bất bình đẳng, nhường cho Pháp ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ và nhiều quyền lợi khác.
* Năm 1867: Pháp chiếm nốt ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ còn lại là Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên. Như vậy, sau 10 năm, Pháp đã chiếm trọn 6 tỉnh Nam Kỳ.
* Tháng 11 năm 1873: Pháp đánh chiếm thành Hà Nội, mở đầu cuộc đánh chiếm lần thứ nhất ra Bắc Kỳ.

Giai đoạn 3: Pháp đánh ra Bắc Kỳ lần thứ hai và triều đình ký Hiệp ước Hác-măng, Patenôtrơ (1874-1884)

* Tháng 2 năm 1874: Sau khi Pháp rút quân khỏi Hà Nội do sự phản kháng của nhân dân, triều đình nhà Nguyễn ký với Pháp bản “Hiệp ước Giáp Tuất”. Hiệp ước này công nhận 6 tỉnh Nam Kỳ thuộc Pháp và một số điều khoản có lợi cho Pháp.
* Năm 1882: Pháp mở cuộc tấn công chiếm Hà Nội lần thứ hai.
* Năm 1883: Triều đình nhà Nguyễn liên tiếp ký với Pháp hai bản hiệp ước:
* Ngày 25 tháng 8 năm 1883: Hiệp ước Hác-măng. Triều đình thừa nhận sự bảo hộ của Pháp trên toàn bộ nước Nam.
* Ngày 6 tháng 6 năm 1884: Hiệp ước Patenôtrơ. Bản hiệp ước này cơ bản giữ nguyên nội dung của Hiệp ước Hác-măng, chính thức biến Việt Nam thành thuộc địa của Pháp.

Như vậy, đến năm 1884, Pháp đã hoàn thành quá trình xâm lược và đặt ách đô hộ trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam.

Câu 2: Nêu những nét chính của cuộc kháng chiến chống Pháp ở nước ta những năm 1858-1884. Kết quả?

Trong quá trình Pháp xâm lược, nhân dân Việt Nam đã anh dũng đứng lên kháng chiến với những nét chính sau:

* Kháng chiến tự phát, theo truyền thống: Cuộc kháng chiến diễn ra trên khắp cả nước, từ Nam ra Bắc. Tuy chưa có sự lãnh đạo tập trung thống nhất, nhưng các phong trào kháng chiến đều mang tinh thần yêu nước, chống ngoại xâm sâu sắc.
* Sự tham gia rộng rãi của các tầng lớp nhân dân: Từ binh lính triều đình, quan lại, sĩ phu yêu nước cho đến nhân dân lao động đều tham gia kháng chiến bằng nhiều hình thức khác nhau như tổ chức nghĩa quân, tham gia các đội vũ trang, quyên góp lương thực, ủng hộ tinh thần…
* Các cuộc khởi nghĩa, phong trào tiêu biểu:
* Miền Nam: Tiêu biểu là các phong trào do Nguyễn Trung Trực, Trương Định, Nguyễn Hữu Huân lãnh đạo. Họ đã tổ chức các đội nghĩa quân, chiến đấu quyết liệt, gây nhiều khó khăn cho quân Pháp.
* Miền Bắc: Sau khi Pháp đánh chiếm Bắc Kỳ, nhân dân đã anh dũng chống trả. Nổi bật là cuộc kháng chiến của quân dân ta dưới sự lãnh đạo của Hoàng Diệu tại Hà Nội và sự nổi dậy của các toán quân Cờ đen, Cờ vàng.
* Tinh thần “cả nước đồng lòng”: Dù triều đình có lúc chủ trương thương thuyết, nhượng bộ, nhưng tinh thần kháng chiến của nhân dân vẫn bùng lên mạnh mẽ, thể hiện ý chí bảo vệ non sông.

Kết quả:

Mặc dù nhân dân ta đã chiến đấu vô cùng anh dũng, nhưng đến năm 1884, cuộc kháng chiến của nhân dân ta trong giai đoạn này vẫn thất bại. Pháp đã hoàn thành cuộc xâm lược và đặt ách đô hộ trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam.

Câu 3: Nguyên nhân thất bại của cuộc kháng chiến chống Pháp (1858-1884)?

Sự thất bại của cuộc kháng chiến dù đã rất nỗ lực là một thực tế lịch sử đáng buồn, nhưng nó là kết quả của nhiều nguyên nhân sâu xa, cả về phía ta và về phía địch. Chúng ta có thể khái quát các nguyên nhân chính như sau:

* Nguyên nhân khách quan (về phía địch):
* Sự vượt trội về trang bị kỹ thuật và quân sự của Pháp: Thực dân Pháp có quân đội hùng mạnh, được trang bị vũ khí hiện đại hơn hẳn quân đội triều đình nhà Nguyễn và các đội nghĩa quân.
* Âm mưu và thủ đoạn xảo quyệt của Pháp: Pháp đã sử dụng cả sức mạnh quân sự và chính sách ngoại giao, “chia để trị”, mua chuộc, lừa bịp để từng bước thực hiện âm mưu xâm lược.

* Nguyên nhân chủ quan (về phía ta):
* Sự bạc nhược, hữu khuynh của triều đình nhà Nguyễn: Đây là nguyên nhân quan trọng nhất dẫn đến thất bại.
* Sai lầm trong đường lối cứu nước: Triều đình nhà Nguyễn, đứng đầu là vua quan, đã không nhận thức đầy đủ âm mưu xâm lược của Pháp. Họ có thái độ bạc nhược, chủ trương thương thuyết, nhượng bộ, thậm chí ký các hiệp ước bất lợi cho đất nước.
* Thiếu quyết tâm kháng chiến đến cùng: Nhiều quan chức triều đình chỉ lo bảo vệ quyền lợi cá nhân, thiếu tinh thần chiến đấu, sẵn sàng đầu hàng hoặc hợp tác với giặc.
* Thiếu đường lối kháng chiến thống nhất, hiệu quả: Phong trào kháng chiến diễn ra tự phát, chưa có sự lãnh đạo tập trung, thống nhất từ bộ máy chính quyền trung ương. Sự phối hợp giữa các lực lượng kháng chiến còn hạn chế.
* Hạn chế về tổ chức và trang bị của quân dân ta: Tuy có tinh thần yêu nước cao, nhưng quân đội và nhân dân ta còn thiếu về tổ chức quy mô, thiếu trang bị vũ khí hiện đại, thiếu kinh nghiệm chiến đấu với kẻ thù có trang bị kỹ thuật vượt trội.

Tóm lại, thất bại của cuộc kháng chiến chống Pháp giai đoạn 1858-1884 là do sự kết hợp của sức mạnh quân sự vượt trội của kẻ thù và những sai lầm, yếu kém trong đường lối lãnh đạo, quản lý của triều đình nhà Nguyễn, cùng với những hạn chế về tổ chức và trang bị của quân dân ta.

Các em thân mến, bài học hôm nay đã khép lại. Chúng ta đã cùng nhau nhìn lại một giai đoạn lịch sử đầy khó khăn nhưng cũng rất vẻ vang của dân tộc. Bài học này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá trình xâm lược của thực dân Pháp và tinh thần yêu nước, ý chí bất khuất của cha ông ta. Các em về nhà ôn lại bài, ghi nhớ các sự kiện chính và trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa nhé.

Hẹn gặp lại các em trong giờ học Lịch sử tuần tới!