Câu 11: Nêu khái niệm acid? Trình bày tính chất hóa học của acid và một số ứng …
Câu hỏi của chúng ta hôm nay là: Nêu khái niệm axit? Trình bày tính chất hóa học của axit và một số ứng dụng của một số axit thông dụng (HCl, H2SO4, CH3COOH).
Chúng ta sẽ đi từng ý một nhé.
1. Khái niệm Axit
Các em mở sách giáo khoa Hóa học lớp 8 trang 42 ra nào. Chúng ta sẽ thấy phần định nghĩa về axit.
Axit là những hợp chất hóa học mà phân tử của chúng cấu tạo bởi một nguyên tử kim loại (hoặc nhóm nguyên tử) và một hoặc nhiều nhóm hydroxyl (-OH).
À, các em lưu ý một chút nhé. Cô giáo có thể nói rõ hơn về “nhóm nguyên tử” ở đây. Trong chương trình lớp 8, chúng ta sẽ gặp những axit mà thay vì kim loại, nó sẽ có một nhóm nguyên tử đặc biệt đứng đầu, ví dụ như nhóm NH4+. Tuy nhiên, phần lớn các axit các em sẽ gặp sẽ có kim loại đứng đầu.
Một cách khác để hiểu về axit là dựa trên số nguyên tử hiđro trong công thức hóa học.
Axit là những hợp chất mà trong phân tử có nguyên tử hiđro, và khi tan trong nước, các nguyên tử hiđro này có thể phân ly ra thành ion hiđro (H+).
Chính vì khả năng sinh ra ion H+ trong dung dịch nước mà axit có những tính chất hóa học đặc trưng của nó đấy các em ạ.
Bây giờ, chúng ta hãy xem một vài ví dụ để hiểu rõ hơn nhé:
– Axit clohiđric: HCl
– Axit sunfuric: H2SO4
– Axit nitric: HNO3
– Axit cacbonic: H2CO3
Trong các công thức này, các em thấy đều có nguyên tử Hiđro (H) đứng ở đầu phân tử, đúng không nào?
2. Tính chất hóa học của Axit
Axit có những tính chất hóa học quan trọng nào? Chúng ta cùng xem xét nhé.
2.1. Tác dụng với kim loại
Hầu hết các axit mạnh đều có thể phản ứng với kim loại đứng trước hiđro trong dãy hoạt động hóa học. Sản phẩm của phản ứng này là muối và khí hiđro.
Công thức tổng quát của phản ứng này là:
Axit + Kim loại -> Muối + Khí Hiđro
Ví dụ:
– Axit clohiđric (HCl) tác dụng với kẽm (Zn):
HCl + Zn -> ZnCl2 + H2
Đây là một phản ứng hóa học mà chúng ta có thể quan sát thấy khí bay lên (khí hiđro).
– Axit sunfuric (H2SO4) loãng tác dụng với sắt (Fe):
H2SO4 + Fe -> FeSO4 + H2
Lưu ý: Không phải tất cả các kim loại đều phản ứng với axit. Kim loại đứng sau hiđro trong dãy hoạt động hóa học sẽ không phản ứng với axit. Ví dụ: Đồng (Cu), Bạc (Ag), Vàng (Au)…
2.2. Tác dụng với bazơ
Axit có thể phản ứng với bazơ. Sản phẩm của phản ứng này là muối và nước. Phản ứng này còn được gọi là phản ứng trung hòa.
Công thức tổng quát:
Axit + Bazơ -> Muối + Nước
Ví dụ:
– Axit sunfuric (H2SO4) tác dụng với đồng(II) hiđroxit (Cu(OH)2):
H2SO4 + Cu(OH)2 -> CuSO4 + 2H2O
Phản ứng này rất quan trọng trong việc xác định tính axit hoặc bazơ của một dung dịch, hay còn gọi là phản ứng trung hòa.
2.3. Tác dụng với oxit bazơ
Axit có thể phản ứng với oxit bazơ. Sản phẩm của phản ứng này cũng là muối và nước.
Công thức tổng quát:
Axit + Oxit bazơ -> Muối + Nước
Ví dụ:
– Axit clohiđric (HCl) tác dụng với sắt(III) oxit (Fe2O3):
6HCl + Fe2O3 -> 2FeCl3 + 3H2O
– Axit sunfuric (H2SO4) tác dụng với đồng(II) oxit (CuO):
H2SO4 + CuO -> CuSO4 + H2O
2.4. Tác dụng với muối
Axit có thể phản ứng với một số loại muối. Điều kiện để phản ứng xảy ra là sản phẩm phải có ít nhất một chất kết tủa, hoặc có khí bay lên, hoặc có chất điện li yếu (như nước).
Công thức tổng quát:
Axit + Muối -> Muối mới + Axit mới (hoặc chất khác)
Ví dụ:
– Axit clohiđric (HCl) tác dụng với bạc nitrat (AgNO3):
HCl + AgNO3 -> AgCl (kết tủa) + HNO3
Ở đây, chúng ta thấy có sự hình thành kết tủa AgCl màu trắng.
– Axit sunfuric (H2SO4) tác dụng với bari clorua (BaCl2):
H2SO4 + BaCl2 -> BaSO4 (kết tủa) + 2HCl
Phản ứng này tạo ra kết tủa bari sunfat trắng.
3. Ứng dụng của một số axit thông dụng
Bây giờ, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về một số axit quen thuộc và ứng dụng của chúng trong đời sống và sản xuất nhé.
3.1. Axit clohiđric (HCl)
– Trong công nghiệp: HCl được dùng để tẩy gỉ kim loại (trước khi mạ, sơn), làm sạch bề mặt kim loại, sản xuất các muối clorua, phân bón, thuốc nhuộm.
– Trong đời sống: Axit clohiđric có trong dịch vị dạ dày của con người, giúp tiêu hóa thức ăn. Tuy nhiên, axit này rất ăn mòn, nên chúng ta không được tùy tiện sử dụng.
3.2. Axit sunfuric (H2SO4)
Axit sunfuric được mệnh danh là “vua của các loại hóa chất” vì tầm quan trọng và ứng dụng rộng rãi của nó.
– Trong công nghiệp: Sản xuất phân bón (superphotphat, amophot), thuốc trừ sâu, chất tẩy rửa, tinh chế dầu mỏ, luyện kim, sản xuất các loại axit khác, trong ắc quy xe máy, ô tô.
– Tính chất đặc biệt: Axit sunfuric đặc có khả năng hút nước mạnh, làm khô nhiều chất khí. Nó cũng có tính oxi hóa mạnh.
3.3. Axit axetic (CH3COOH)
Đây là một axit hữu cơ quen thuộc mà chúng ta có thể gặp trong cuộc sống hàng ngày.
– Trong đời sống: Axit axetic có trong giấm ăn. Giấm ăn là dung dịch axit axetic có nồng độ khoảng 2-5%. Chúng ta dùng giấm để làm gia vị trong nấu ăn, làm chất bảo quản thực phẩm.
– Trong công nghiệp: Sản xuất thuốc, phẩm nhuộm, tơ sợi, chất dẻo, dung môi.
Cô hy vọng qua bài học hôm nay, các em đã nắm vững khái niệm, tính chất hóa học và một số ứng dụng quan trọng của các loại axit. Các em về nhà đọc lại bài, làm thêm các bài tập trong sách giáo khoa để củng cố kiến thức nhé. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại hỏi cô vào buổi học tiếp theo. Chúc các em học tốt!
Đáp án+Giải thích các bước giải:
*Khái niệm acid
-Acid là hợp chất được tạo bởi một hay nhiều nguyên tử H liên kết với một nhóm axit.
*Tính chất hóa học của acid
-Làm đổi màu chất chỉ thị: Dung dịch acid làm quỳ tím chuyển sang màu đỏ.
-Tác dụng với kim loại(Phản ứng thế) :
Axit phản ứng với kim loại tạo thành muối và khí hidro( Chú ý: kim loại phản ứng phải đứng trước nguyên tố H trong dãy hoạt động hóa học).
VD: \(H_2SO_4+Mg->MgSO_4+H_2O\)
-Tác dụng với bazơ(Phản ứng trung hòa):
Axit phản ứng với bazơ tạo thành muối và nước.
VD:\(HCl+NaOH->NaCl+H_2O\)
-Tác dụng với oxit bazơ:
Axit phản ứng với oxit bazơ tạo thành muối và nước.
VD:\(2HCl+Na_2O->2NaCl+H_2O\)
-Tác dụng với muối:
Axit có thể phản ứng với muối tạo thành muối mới và axit mới(Chú ý: sản phẩm tạo thành phải có chất kết tủa hoặc bay hơi).
VD:\(H_2SO_4+BaCO_3->BaSO_4+H_2O+CO_2\)
Một số ứng dụng của một số acid thông dụng
*Axit clohidric (HCl):
-Dùng trong sản xuất amoniac, axit nitric, clorua vôi,…
-Dùng trong công nghiệp sản xuất nhựa, cao su,…
-Dùng trong công nghiệp thực phẩm,…
*Axit sunfuric (H2SO4):
-Dùng trong sản xuất phân bón, axit nitric, axit photphoric,…
-Dùng trong công nghiệp sản xuất hóa chất, giấy, sơn,…
-Dùng trong công nghiệp luyện kim,…
*Axit axetic (CH3COOH):
-Dùng trong sản xuất giấm ăn,…
-Dùng trong công nghiệp thực phẩm,…
-Dùng trong công nghiệp dược phẩm,…