Câu 6: Chép tiếp dòng thơ sau để hoàn chỉnh bài thơ:
Làm trai đứng giữa đất Côn …
Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn
Lừng lẫy làm cho lỡ núi non
a.Cho biết tên bài thơ, tác giả, thể thơ, hoàn cảnh viết của bài.
b. Phân tích biện pháp tu từ nói quá trong bài thơ.
c. Em hiểu gì về nhân vật trữ tình trong bài thơ?
Đề bài yêu cầu chúng ta chép tiếp dòng thơ sau để hoàn chỉnh bài thơ:
Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn
Lừng lẫy làm cho lỡ núi non
Trước hết, chúng ta cần hoàn chỉnh bài thơ đã nhé. Dòng thơ tiếp theo là:
“Tài cao chí lớn nhưng ai với mình”
Vậy, hai câu thơ đầy đủ là:
Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn
Lừng lẫy làm cho lỡ núi non
Tài cao chí lớn nhưng ai với mình
Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào giải chi tiết từng phần của câu hỏi.
Phần a: Cho biết tên bài thơ, tác giả, thể thơ, hoàn cảnh viết của bài.
Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần dựa vào kiến thức đã học về bài thơ này trong sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 8.
* Tên bài thơ: Bài thơ có tên là “Tức Cảnh” hoặc “Ngắm trăng”. Tuy nhiên, trong ngữ cảnh của hai câu thơ trên, bài thơ đầy đủ mà chúng ta thường học là “Nhớ Rừng”. Cô xin nhấn mạnh, đây là một đoạn trích trong bài “Nhớ Rừng” của tác giả Thế Lữ.
* Tác giả: Tác giả của bài thơ này là Thế Lữ. Ông là một nhà thơ tiêu biểu của phong trào Thơ mới, với những vần thơ giàu hình ảnh, cảm xúc và tư tưởng mới mẻ.
* Thể thơ: Bài thơ này được viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Đây là một thể thơ quen thuộc với nhiều bài thơ cổ của Việt Nam. Mỗi câu thơ có 7 chữ, mỗi bài có 8 câu.
* Hoàn cảnh viết: Bài thơ “Nhớ Rừng” được sáng tác trong thời kỳ Thơ mới đang phát triển mạnh mẽ, khoảng những năm 1930 – 1940. Bài thơ ra đời trong bối cảnh đất nước ta đang có nhiều biến động về xã hội, văn hóa. Tác giả Thế Lữ viết bài thơ này khi ông đang làm quan triều Nguyễn và cảm thấy bị gò bó, tù túng. Ông khao khát được sống trong những khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ, tráng lệ, nơi tâm hồn có thể tự do bay bổng. Hai câu thơ chúng ta đang xét là một phần thể hiện tâm trạng đó.
Phần b: Phân tích biện pháp tu từ nói quá trong bài thơ.
Trong hai câu thơ:
“Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn
Lừng lẫy làm cho lỡ núi non”
Chúng ta thấy rõ ràng có biện pháp tu từ nói quá (còn gọi là phóng đại).
* Biện pháp tu từ nói quá là gì? Là biện pháp tu từ phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật, hiện tượng, cảm xúc… để tăng tính biểu cảm, nhấn mạnh ý muốn nói.
* Trong hai câu thơ này, cái gì được nói quá?
* “Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn”: Hình ảnh “đứng giữa đất Côn Lôn” đã gợi lên một không gian rộng lớn, hùng vĩ.
* “Lừng lẫy làm cho lỡ núi non”: Đây chính là yếu tố nói quá mạnh mẽ.
* “Lừng lẫy”: Ý nói sự vĩ đại, oai phong, lẫm liệt, có sức ảnh hưởng lớn.
* “Lỡ núi non”: Đây là cách nói phóng đại. Núi non là những cảnh vật vô cùng to lớn, sừng sững. Việc “lỡ núi non” có nghĩa là làm cho núi non phải rung chuyển, phải nhường chỗ, phải thay đổi vị trí. Rõ ràng, một con người, dù có tài giỏi đến đâu, cũng không thể làm cho núi non thay đổi vị trí hay rung chuyển theo ý mình.
* Tác dụng của biện pháp nói quá này:
* Nhấn mạnh tầm vóc, khí phách của người anh hùng: Tác giả dùng cách nói phóng đại này để khắc họa một cách sinh động và mạnh mẽ hình tượng người anh hùng “làm trai”. Họ có một tầm vóc phi thường, một ý chí, nghị lực, và khát vọng vĩ đại, có khả năng làm rung chuyển cả đất trời, khuấy động cả thiên nhiên hùng vĩ.
* Thể hiện khát vọng sống cao đẹp: Qua đó, ta thấy được khát vọng được cống hiến, được khẳng định bản thân, được làm những điều phi thường, có ích cho đời của người anh hùng. Họ không muốn sống một cuộc đời tầm thường, nhỏ bé.
Phần c: Em hiểu gì về nhân vật trữ tình trong bài thơ?
Nhân vật trữ tình ở đây chính là cái tôi “tôi” của nhà thơ, ẩn mình dưới hình ảnh người anh hùng “làm trai”. Dựa vào hai câu thơ này và cả bài thơ “Nhớ Rừng” nếu các em đã được học toàn bộ, chúng ta có thể hiểu về nhân vật trữ tình như sau:
* Là một con người có ý chí, hoài bão lớn lao: Nhân vật này không chấp nhận sự nhỏ bé, tầm thường. Họ mang trong mình “tài cao chí lớn”, khao khát được thể hiện, được cống hiến.
* Có tầm vóc và khí phách phi thường: Cách nói “lừng lẫy làm cho lỡ núi non” cho thấy đây không phải là một con người bình thường. Họ mang trong mình một sức mạnh tinh thần, một ý chí mạnh mẽ có thể làm thay đổi cả thế giới xung quanh, ít nhất là trong suy nghĩ và khát vọng của họ.
* Phản ứng với hoàn cảnh hiện tại: Hai câu thơ này, đặc biệt là khi đặt trong toàn bộ bài thơ, còn thể hiện sự bất mãn, chán ghét với cuộc sống hiện tại đang giam hãm, giới hạn tầm vóc của mình. “Đất Côn Lôn” trong hoàn cảnh này có thể hiểu là một nơi tù túng, không xứng tầm với khí phách của họ.
* Khao khát được sống một cuộc đời ý nghĩa, tự do và vĩ đại: Nhân vật trữ tình mong muốn được sống trong những cảnh huống lớn lao, được tự do bay nhảy, được khẳng định giá trị của bản thân. Họ muốn thoát khỏi những ràng buộc, những khuôn phép chật hẹp để thực hiện hoài bão của mình.
Tóm lại, nhân vật trữ tình trong bài thơ này là hình ảnh đẹp đẽ của con người Việt Nam đầy khí phách, tài năng, luôn khát khao vươn tới những điều lớn lao, ý nghĩa và không chấp nhận sự bó buộc, tầm thường.
Các em có câu hỏi nào về phần bài tập này không? Hãy mạnh dạn hỏi cô nhé!
“Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn,
Lừng lẫy làm cho lở núi non.
Xách búa đánh tan năm bảy đống,
Ra tay đập bể mấy trăm hòn.
Tháng ngày bao quản thân sành sỏi,
Mưa nắng chi sờn dạ sắt son.
Những kẻ vá trời khi lỡ bước,
Gian nan chi kể việc con con”
a.Cho biết tên bài thơ, tác giả, thể thơ, hoàn cảnh viết của bài.
+ Tên bài thơ : “Đập đá ở Côn Lôn”
+ Tác giả : Phan Châu Trinh
+ Thể thơ : thất ngôn bát cú Đường luật
+ Hoàn cảnh sáng tác : Bài thơ được sáng tác vào thời gian Phan Châu Trinh bị bắt giam tại nhà tù ở Côn Đảo.
b. Phân tích biện pháp tu từ nói quá trong bài thơ.
– Biện pháp tu từ : nói quá
⇒ Tác dụng: Chí nam nhi, chí làm trai coi việc đứng giữa đất Côn Lôn, bị tù đày khổ sai là một thử thách nặng nề nhưng chẳng hề nao núng, vẫn lừng lẫy làm cho lở núi non. Người nam nhi ấy có tư thế rất hiên ngang, một tâm thế bất khuất trước uy vũ quân thù
c. Em hiểu gì về nhân vật trữ tình trong bài thơ?
⇒ Nhân vật trữ tình được hiện lên với một hình tượng đẹp, một khí thế ngang tàng, một vẻ đẹp lẫm liệt của người anh hùng dù gặp phải tình cảnh gian nguy nhưng vẫn không hề sờn lòng đổi chí.
a)Tên bài thơ đập đá ở Côn Lôn,tác giả Phan Châu Trinh,bài thơ viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật,hoàn cảnh bị nhốt trong nhà ngục
b)
Những kẻ vá trời khi lỡ bước,
Gian nan chi kể sự con con.
a)Biện pháp:Nói quá
câu đầu vừa tả thực cảnh đập đá, vừa biểu lộ một tâm thế, một ý chí. Chí nam nhi, chí làm trai coi việc “đứng giữa đất Côn Lôn”, bị tù đày khổ sai là một thách thức nặng nề nhưng chẳng hề nao núng, vản “lừng lẫy làm cho lở núi non”. Hai từ “đứng giữa” biểu thị một tư thế hiên ngang, một tâm thế bất khuất trước uy vũ quân thù.
Hai chữ “vá trời” lấy từ tích Nữ Oa vá trời. Tầm vóc, sức mạnh ở đây đã được thi vị hóa đến mức thần kỳ, giống như bà Nữ Oa trong truyền thuyết đội đá vá trời. Hình ảnh “những kẻ vá trời” vừa thực vừa bay bổng, khoa trương. Thực ở mức liên hệ với hình ảnh những người tù lao động khổ sai đập đá, làm lở núi non đã được miêu tả ở 4 câu thơ đầu. Bay bổng, khoa trương ở lối ví với nhân vật trong thần tích. Hai câu thơ cuối này gợi tả sự đối lập giữa cái lớn lao, kỳ vĩ (vá trời) với thực tế gian nan chỉ là “việc con con”. Sự đối lập ấy là kết quả của một ý chí sắt đá, niềm tin lớn vào sự nghiệp chính nghĩa, kẻ vá trời bằng sức mạnh đội đá vá trời có thể đè bẹp mọi trở ngại gian nan. Thực tế thì những khó khăn tác giả đang phải đương đầu không “con con” chút nào nhưng chỉ có bằng cách ấy, bằng ý chí quật cường tích tụ từ nguồn mạch dân tộc người chiến sĩ mới có thể tiếp tục được con đường dằng dặc chông gai trước mắt. Đó cũng là một cuộc chiến thắng chính mình.