Chào các em học sinh lớp 9 thân mến!

Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau giải đáp một câu hỏi rất thú vị và quan trọng trong việc phân tích tác phẩm văn học: “Xác định điểm nhìn trần thuật trong tác phẩm Ngôi Sao Xa Xôi của nhà văn Lê Minh Khuê.”

Trước hết, chúng ta hãy cùng nhắc lại một chút về khái niệm điểm nhìn trần thuật nhé. Điểm nhìn trần thuật là vị trí, là góc độ mà người kể chuyện dùng để kể lại sự việc, miêu tả nhân vật và biểu lộ cảm xúc. Việc lựa chọn điểm nhìn có ảnh hưởng rất lớn đến cách câu chuyện được thể hiện và cảm nhận của độc giả.

***

XÁC ĐỊNH ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT TRONG “NGÔI SAO XA XÔI”

Trong tác phẩm Ngôi Sao Xa Xôi, điểm nhìn trần thuật được xác định rõ ràng là ngôi thứ nhất.

Người kể chuyện: Chính là nhân vật Phương Định – một cô gái thanh niên xung phong đang làm nhiệm vụ phá bom trên tuyến đường Trường Sơn khốc liệt.

Dấu hiệu nhận biết: Các em có thể dễ dàng nhận ra điều này thông qua việc người kể chuyện luôn xưng “tôi” khi thuật lại các sự việc, suy nghĩ và cảm xúc của mình.

***

PHÂN TÍCH CHI TIẾT VỀ HIỆU QUẢ CỦA VIỆC SỬ DỤNG ĐIỂM NHÌN NÀY

Việc nhà văn Lê Minh Khuê lựa chọn điểm nhìn ngôi thứ nhất qua lời kể của Phương Định mang lại nhiều hiệu quả nghệ thuật sâu sắc:

1. Giúp câu chuyện mang tính chân thực và khách quan hơn:

Người đọc được trực tiếp chứng kiến và trải nghiệm cuộc sống, công việc chiến đấu gian khổ, hiểm nguy của các cô gái thanh niên xung phong thông qua con mắt và cảm nhận của một người trong cuộc. Điều này làm cho những hình ảnh về chiến tranh, về bom đạn, về sự hy sinh trở nên sống động, gần gũi và đáng tin cậy hơn rất nhiều. Ta cảm thấy như đang cùng Phương Định đối mặt với từng quả bom, cùng cô nín thở chờ đợi tiếng nổ, cùng cô cảm nhận sự rung chuyển của mặt đất.

2. Đi sâu vào thế giới nội tâm phong phú, phức tạp của nhân vật:

Vì Phương Định là người trực tiếp kể chuyện, nhà văn có thể dễ dàng phơi bày những suy nghĩ, cảm xúc, hồi ức và cả những nét tính cách rất “con gái” của cô. Chúng ta được biết về:

– Nỗi sợ hãi và lòng dũng cảm: Phương Định không giấu diếm nỗi sợ hãi khi đối mặt với cái chết, nhưng cô vẫn nén chặt nó vào lòng để hoàn thành nhiệm vụ. “Thần chết là một tay không tồi. Hắn còn lẩn quất đâu đó trong mỗi ruột gan tôi.”

– Tâm hồn nhạy cảm, mơ mộng: Cô yêu cái đẹp, thích hát, thích ngắm những cơn mưa bất chợt ở Trường Sơn, nhớ về những kỷ niệm êm đềm ở Hà Nội bên mẹ và bạn bè.

– Vẻ đẹp trẻ trung, hồn nhiên: Dù trong chiến tranh, cô vẫn quan tâm đến ngoại hình, thích làm điệu, thích được khen. Đây là những nét rất đời thường, đáng yêu của tuổi trẻ.

– Tình yêu thương đồng đội sâu sắc: Cô luôn dõi theo, lo lắng và cảm phục sự dũng cảm của Thao và Nho. Việc Phương Định xót xa khi Nho bị thương, hay những lời nhận xét tinh tế về Thao cho thấy tình cảm gắn bó, keo sơn giữa họ.

Nhờ vậy, hình ảnh Phương Định hiện lên không chỉ là một nữ chiến sĩ dũng cảm mà còn là một cô gái với tâm hồn trong sáng, giàu cảm xúc, đầy nữ tính. Đây chính là “ngôi sao xa xôi” lấp lánh trong tâm hồn cô.

3. Làm nổi bật tình đồng đội cao cả:

Qua lăng kính của Phương Định, hình ảnh Nho và Thao hiện lên một cách chân thực và sống động. Chúng ta thấy Nho trẻ trung, xinh xắn, thích ăn kẹo; thấy Thao mạnh mẽ, trầm tính nhưng rất chu đáo và thích chép những bài hát về để hát. Tình cảm yêu thương, thấu hiểu, cảm phục giữa Phương Định với hai người đồng đội của mình được thể hiện một cách tự nhiên, sâu sắc, góp phần khẳng định vẻ đẹp của tình đồng đội trong chiến tranh.

4. Tạo hiệu ứng cảm xúc mạnh mẽ cho độc giả:

Việc người kể chuyện trực tiếp bộc lộ cảm xúc khiến người đọc dễ dàng đồng cảm, chia sẻ với những gian khổ, hiểm nguy cũng như những niềm vui, nỗi buồn của nhân vật. Chúng ta cùng Phương Định trải qua mọi cung bậc cảm xúc, từ lo lắng, hồi hộp đến tự hào, thán phục. Điều này giúp tác phẩm để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc về vẻ đẹp của những người anh hùng thầm lặng trên tuyến đường Trường Sơn.

***

KẾT LUẬN

Tóm lại, việc sử dụng điểm nhìn trần thuật ngôi thứ nhất qua lời kể của nhân vật Phương Định là một lựa chọn nghệ thuật vô cùng sáng suốt và thành công của nhà văn Lê Minh Khuê. Nó không chỉ mang lại tính chân thực, khách quan cho câu chuyện mà còn giúp tác phẩm đi sâu vào khám phá thế giới nội tâm phong phú của nhân vật, đồng thời làm nổi bật vẻ đẹp của tình đồng đội và những giá trị nhân văn cao cả trong hoàn cảnh chiến tranh ác liệt.

Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, các em đừng ngần ngại hỏi thầy nhé!