Chào các em học sinh thân mến! Hôm nay, cô trò mình lại cùng nhau khám phá thêm một bài tập thú vị trong phân môn Luyện từ và câu nhé.

Chúng ta sẽ cùng nhau giải quyết câu hỏi số 25. Các em đã sẵn sàng chưa nào?

Trước hết, cô sẽ đọc lại câu hỏi để chúng ta cùng nắm vững yêu cầu đề bài.

Câu hỏi 25: Từ “đá” trong trường hợp nào dưới đây đồng âm với từ “đá” trong “Đá thúng đụng nia”?
A. đá cuội
B. đá cầu
C. đá bóng

Các em thấy đấy, đề bài yêu cầu chúng ta tìm từ “đá” nào là từ đồng âm với từ “đá” trong cụm từ “Đá thúng đụng nia”.

Vậy, “đồng âm” là gì nhỉ? Các em còn nhớ kiến thức này không?

Đúng rồi! Từ đồng âm là những từ viết giống nhau nhưng có nghĩa khác nhau.

Bây giờ, chúng ta cần phân tích nghĩa của từ “đá” trong từng trường hợp cụ thể.

Đầu tiên, ta xem xét cụm từ “Đá thúng đụng nia”.
Các em thử suy nghĩ xem, “đá” ở đây có nghĩa là gì?
À, “đá thúng đụng nia” là một thành ngữ, diễn tả hành động làm đổ vỡ, lung tung, gây mất trật tự, làm hỏng mọi thứ.
Vậy, từ “đá” trong cụm từ này mang nghĩa là “làm đổ, làm vỡ, gây náo loạn”.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi phân tích nghĩa của từ “đá” trong các lựa chọn A, B, C nhé.

Lựa chọn A: đá cuội.
Từ “đá” ở đây dùng để chỉ loại vật liệu tự nhiên, là những viên đá nhỏ, tròn, thường thấy ở sông suối.
Vậy, “đá” trong “đá cuội” có nghĩa là một loại vật chất.

Lựa chọn B: đá cầu.
“Đá cầu” là một trò chơi. Trong trò chơi này, chúng ta dùng chân để đưa quả cầu đi.
Vậy, từ “đá” trong “đá cầu” có nghĩa là dùng chân để làm cho vật gì đó di chuyển.

Lựa chọn C: đá bóng.
Tương tự như “đá cầu”, “đá bóng” cũng là một trò chơi.
Trong trò chơi này, chúng ta dùng chân để làm cho quả bóng di chuyển.
Vậy, từ “đá” trong “đá bóng” cũng có nghĩa là dùng chân để làm cho vật gì đó di chuyển.

Bây giờ, chúng ta so sánh nghĩa của từ “đá” trong “Đá thúng đụng nia” với nghĩa của từ “đá” trong các lựa chọn A, B, C.

* “Đá” trong “Đá thúng đụng nia” có nghĩa là làm đổ, làm vỡ, gây náo loạn.
* “Đá” trong “đá cuội” có nghĩa là một loại vật chất.
* “Đá” trong “đá cầu” có nghĩa là dùng chân làm di chuyển vật.
* “Đá” trong “đá bóng” có nghĩa là dùng chân làm di chuyển vật.

Chúng ta thấy rằng, nghĩa của từ “đá” trong “Đá thúng đụng nia” hoàn toàn khác với nghĩa của từ “đá” trong “đá cuội”.
Còn nghĩa của từ “đá” trong “đá cầu” và “đá bóng” lại giống nhau, và cũng khác với nghĩa của từ “đá” trong “Đá thúng đụng nia”.

Vậy, từ “đá” nào đồng âm với từ “đá” trong “Đá thúng đụng nia”?
À, không có trường hợp nào ở đây là từ đồng âm cả. Các từ “đá” này đều có nghĩa khác nhau và cách dùng khác nhau.

Cô xin lỗi các em, có vẻ như câu hỏi có một chút nhầm lẫn hoặc các lựa chọn chưa phản ánh đúng ý của dạng bài tập về từ đồng âm. Tuy nhiên, nếu xét theo cách hiểu thông thường về từ đồng âm trong chương trình lớp 5, thì chúng ta cần tìm những từ “đá” có cách đọc giống nhau nhưng nghĩa khác nhau.

Hãy xem lại câu hỏi và các lựa chọn, có lẽ đề bài muốn hỏi về “từ đồng âm” theo cách hiểu phổ biến nhất mà các em đã học.
Trong tiếng Việt, từ “đá” có nhiều nghĩa:
1. Đá (danh từ): Hòn đá, khối đá. Ví dụ: đá cuội, đá hoa cương.
2. Đá (động từ): Dùng chân đẩy, làm cho vật gì đó di chuyển. Ví dụ: đá bóng, đá cầu.
3. Đá (động từ, trong thành ngữ): Làm đổ, làm vỡ, gây náo loạn. Ví dụ: đá thúng đụng nia.

Trong trường hợp này, từ “đá” trong “Đá thúng đụng nia” có nghĩa thứ ba (làm đổ, làm vỡ).
Chúng ta sẽ so sánh nghĩa này với các lựa chọn:
A. đá cuội: Đây là nghĩa thứ nhất (hòn đá). Nghĩa khác.
B. đá cầu: Đây là nghĩa thứ hai (dùng chân làm di chuyển vật). Nghĩa khác.
C. đá bóng: Đây cũng là nghĩa thứ hai (dùng chân làm di chuyển vật). Nghĩa khác.

Như vậy, nếu xét theo nghĩa đen của từ “đá” thì không có từ nào đồng âm với từ “đá” trong “Đá thúng đụng nia”.

Tuy nhiên, có thể đề bài đang muốn kiểm tra về sự đa nghĩa của từ “đá” và cách phân biệt nghĩa trong các ngữ cảnh khác nhau. Và dạng bài tập về từ đồng âm thường xuất hiện với các cặp từ có cách đọc giống nhau, viết giống nhau nhưng nghĩa khác nhau rõ rệt.

Giả sử, nếu có một lựa chọn khác là “Những viên đá rơi”. Khi đó, từ “đá” trong “Những viên đá rơi” (nghĩa 1) sẽ đồng âm với từ “đá” trong “đá cuội” (nghĩa 1).

Trong đề bài này, cả ba lựa chọn A, B, C đều có từ “đá” với nghĩa khác với “đá” trong “Đá thúng đụng nia”.
Cô nghĩ rằng, có thể có sự nhầm lẫn trong đề bài hoặc các lựa chọn.

Tuy nhiên, nếu chúng ta buộc phải chọn một đáp án, chúng ta sẽ xem xét xem từ “đá” nào có khả năng gần với một cách hiểu khác của từ đồng âm.

Từ “đá” trong “đá cầu” và “đá bóng” đều chỉ hành động dùng chân tác động lên vật thể.
Từ “đá” trong “đá cuội” lại chỉ vật chất.
Từ “đá” trong “Đá thúng đụng nia” là nghĩa bóng, chỉ hành động làm đổ vỡ, gây rối.

Thông thường, khi nói về từ đồng âm, người ta hay lấy ví dụ về những từ có nhiều nghĩa rõ ràng, ví dụ như từ “cổ” (cổ áo, cái cổ, cổ tích).

Trong trường hợp này, các em học sinh lớp 5 có thể bị nhầm lẫn giữa “từ đồng âm” và “từ đa nghĩa”.

Nếu đề bài thực sự hỏi về từ đồng âm, và muốn tìm từ “đá” có nghĩa khác thì tất cả các lựa chọn A, B, C đều có nghĩa khác.

Tuy nhiên, trong các bài tập về từ đồng âm, người ta hay đặt ra các cặp từ có nghĩa phân biệt rõ ràng.
Ví dụ:
– “Lá” (lá cây) và “lá” (lá thư).
– “Chín” (số chín) và “chín” (chín quả).

Với câu hỏi này, có thể đề bài muốn kiểm tra xem em nào nhận ra rằng “đá” trong “đá cầu” và “đá bóng” cùng chỉ một hành động, còn “đá” trong “đá cuội” chỉ vật chất. Và “đá” trong “Đá thúng đụng nia” là nghĩa bóng.

Các em ạ, trong trường hợp này, cô giáo nhận thấy rằng các lựa chọn A, B, C đều có từ “đá” với nghĩa khác với từ “đá” trong “Đá thúng đụng nia”. Tuy nhiên, vì đây là một câu hỏi trắc nghiệm, chúng ta cần chọn một đáp án.

Trong các ngữ cảnh này, “đá” trong “đá cầu” và “đá bóng” đều chỉ hành động dùng chân tác động vào vật. Đây là nghĩa động từ. Còn “đá” trong “đá cuội” chỉ vật chất, là danh từ. “Đá” trong “Đá thúng đụng nia” là một thành ngữ với nghĩa bóng.

Cô nghĩ rằng, có thể đề bài muốn các em phân biệt nghĩa của từ “đá” khi nó là danh từ (đá cuội) và khi nó là động từ (đá cầu, đá bóng). Và so sánh với nghĩa của từ “đá” trong thành ngữ.

Trong các đáp án A, B, C, từ “đá” trong “đá cầu” và “đá bóng” có cùng một loại nghĩa (hành động). Còn “đá” trong “đá cuội” lại có nghĩa khác hoàn toàn (vật chất).

Vì “Đá thúng đụng nia” là một hành động làm đổ vỡ, gây rối, có thể xem là một động từ với nghĩa bóng.
Nghĩa của “đá” trong “đá cầu” và “đá bóng” cũng là động từ (hành động).
Nghĩa của “đá” trong “đá cuội” là danh từ (vật chất).

Vậy, từ “đá” trong trường hợp nào đồng âm (tức là có cách đọc giống nhau, viết giống nhau nhưng nghĩa khác nhau) với từ “đá” trong “Đá thúng đụng nia”?
Nghĩa của “đá” trong “Đá thúng đụng nia” là “làm đổ, làm vỡ, gây náo loạn”.
Nghĩa của “đá” trong “đá cuội” là “hòn đá”.
Nghĩa của “đá” trong “đá cầu” là “dùng chân làm di chuyển quả cầu”.
Nghĩa của “đá” trong “đá bóng” là “dùng chân làm di chuyển quả bóng”.

Cả ba nghĩa ở A, B, C đều khác nghĩa với từ “đá” trong “Đá thúng đụng nia”.
Tuy nhiên, nếu ta xét theo cách hiểu thông thường của từ đồng âm trong chương trình lớp 5, thì ta đang tìm những từ có nghĩa khác nhau.
Trong ba lựa chọn, “đá cuội” chỉ vật chất, còn “đá cầu” và “đá bóng” chỉ hành động.

Cô tin rằng, đề bài muốn kiểm tra kiến thức về từ đồng âm. Và trong từ “đá” có nhiều nghĩa.
Trong trường hợp này, từ “đá” trong “Đá thúng đụng nia” là nghĩa bóng.
Các em thử nghĩ xem, nếu từ “đá” có nghĩa là “hòn đá”, thì nó có đồng âm với “đá thúng đụng nia” không? Rõ ràng là không.
Nếu từ “đá” có nghĩa là “dùng chân làm di chuyển vật”, thì nó có đồng âm với “đá thúng đụng nia” không? Nghĩa khác.

Vậy, có thể đề bài bị nhầm lẫn. Nhưng nếu phải chọn, chúng ta sẽ tìm ra từ nào có nghĩa khác biệt nhất với nghĩa gốc.

Tuy nhiên, theo kiến thức chuẩn về từ đồng âm, chúng ta cần tìm những từ có cách đọc giống nhau nhưng nghĩa khác nhau.

Trong trường hợp này, tôi xin phép làm rõ:
* “Đá” (trong “Đá thúng đụng nia”) có nghĩa là làm đổ, làm vỡ, gây náo loạn (nghĩa bóng).
* “Đá” (trong “đá cuội”) có nghĩa là hòn đá (danh từ). Đây là một nghĩa khác.
* “Đá” (trong “đá cầu”) có nghĩa là dùng chân tác động làm di chuyển vật (động từ). Đây là một nghĩa khác.
* “Đá” (trong “đá bóng”) có nghĩa là dùng chân tác động làm di chuyển vật (động từ). Đây là một nghĩa khác.

Cả ba lựa chọn A, B, C đều có từ “đá” với nghĩa khác với từ “đá” trong thành ngữ. Tuy nhiên, trong các bài tập về từ đồng âm, người ta thường tìm những từ mà nghĩa hoàn toàn khác biệt.

Cô tin rằng, trong tình huống này, nhiều khả năng đề bài muốn các em nhận ra rằng “đá” trong “đá cầu” và “đá bóng” là cùng một loại nghĩa (hành động dùng chân). Còn “đá” trong “đá cuội” là vật chất. Và “đá” trong thành ngữ là một nghĩa bóng.

Nếu đề bài hỏi “Từ nào dưới đây KHÔNG đồng âm với từ ‘đá’ trong ‘Đá thúng đụng nia’?”, thì có lẽ sẽ dễ trả lời hơn.

Tuy nhiên, ta sẽ xem xét lại khái niệm đồng âm. Đồng âm là đọc giống nhau, viết giống nhau, nghĩa khác nhau.
“Đá” (nghĩa bóng) – đọc /đa↗/
“Đá cuội” – đọc /đa↗/
“Đá cầu” – đọc /đa↗/
“Đá bóng” – đọc /đa↗/

Cả 4 từ đều đọc là /đa↗/.

Vậy chúng ta cần phân biệt nghĩa.
* Đá (thành ngữ): làm đổ vỡ, gây xáo trộn.
* Đá (A): hòn đá.
* Đá (B): dùng chân tác động làm di chuyển vật.
* Đá (C): dùng chân tác động làm di chuyển vật.

Rõ ràng, nghĩa của A, B, C đều khác nghĩa của “đá” trong “Đá thúng đụng nia”.
Tuy nhiên, cách ra đề này khiến chúng ta phân vân.

Cô có một cách giải thích khác. Đôi khi, bài tập về từ đồng âm còn nhấn mạnh vào loại từ (danh từ, động từ, tính từ).
* Đá (thành ngữ): Động từ (nghĩa bóng).
* Đá cuội: Danh từ.
* Đá cầu: Động từ.
* Đá bóng: Động từ.

Trong trường hợp này, từ “đá” trong “đá cuội” (là danh từ) có nghĩa khác biệt hoàn toàn về loại từ và nghĩa với từ “đá” trong “Đá thúng đụng nia” (là động từ). Còn “đá cầu” và “đá bóng” cũng là động từ giống như nghĩa gốc, mặc dù nghĩa cụ thể khác.

Do đó, cô giáo nghĩ rằng, đáp án đúng nhất trong trường hợp này, để phân biệt rõ ràng về nghĩa và loại từ, là:

A. đá cuội

Giải thích chi tiết lại một lần nữa:
Từ “đá” trong “Đá thúng đụng nia” mang nghĩa là “làm đổ, làm vỡ, gây náo loạn” và nó là một động từ (có nghĩa bóng).
* Từ “đá” trong “đá cuội” mang nghĩa là “hòn đá” và nó là một danh từ. Nghĩa này hoàn toàn khác biệt với nghĩa của “đá” trong thành ngữ.
* Từ “đá” trong “đá cầu” mang nghĩa là “dùng chân làm di chuyển quả cầu” và nó là một động từ. Nghĩa này tuy khác với nghĩa bóng của thành ngữ, nhưng cùng loại từ (động từ) và gần với nghĩa gốc của động từ “đá”.
* Từ “đá” trong “đá bóng” cũng mang nghĩa là “dùng chân làm di chuyển quả bóng” và nó là một động từ. Tương tự như “đá cầu”.

Vì vậy, để tìm từ đồng âm, ta cần từ có nghĩa khác. “Đá cuội” là một nghĩa khác biệt rõ rệt nhất về cả nghĩa đen và loại từ so với “đá” trong thành ngữ.

Vậy đáp án của chúng ta là A.

Các em về nhà ôn lại khái niệm từ đồng âm và từ nhiều nghĩa để làm tốt hơn những bài tập tương tự nhé!