Cấu tạo, dinh dưỡng, sinh sản của Thủy tức, sứa, san hô
Các em hãy mở Sách giáo khoa trang [số trang tương ứng trong SGK lớp 7], chúng ta sẽ cùng phân tích từng phần.
Phần 1: Cấu tạo của Thủy tức, Sứa, San hô
Trước hết, chúng ta sẽ tìm hiểu về cấu tạo chung của các loài thuộc ngành Ruột khoang. Đây là một đặc điểm quan trọng để nhận biết chúng.
1. Cấu tạo chung của ngành Ruột khoang:
* Hình dạng cơ thể: Cơ thể của chúng thường có dạng hình trụ hoặc hình túi.
* Lỗ miệng: Chúng có một lỗ miệng duy nhất, vừa là nơi lấy thức ăn, vừa là nơi thải chất bã. Lỗ miệng này nằm ở đầu.
* Tế bào gai: Đây là đặc điểm nổi bật nhất của ngành Ruột khoang. Các tế bào gai này tập trung chủ yếu ở các xúc tu xung quanh lỗ miệng. Tế bào gai có vai trò trong việc tự vệ và bắt mồi.
* Thành cơ thể: Thành cơ thể gồm hai lớp tế bào: lớp ngoài và lớp trong. Giữa hai lớp này có một lớp chất keo gọi là lớp trung gian.
* Khoang tiêu hóa: Bên trong cơ thể có một khoang lớn gọi là khoang tiêu hóa, nơi diễn ra quá trình tiêu hóa thức ăn.
2. Cấu tạo riêng của từng loài:
* Thủy tức:
* Thủy tức có cấu tạo đơn giản nhất trong ba loài. Cơ thể hình túi nhỏ, có thể bám vào giá thể hoặc di chuyển bằng cách trườn.
* Phần đầu có các tua miệng để bắt mồi.
* Sứa:
* Sứa có cấu tạo phức tạp hơn. Cơ thể có dạng hình dù hoặc chuông, phần lớn là nước.
* Phần rìa của dù có các tua miệng, dùng để bắt mồi và di chuyển.
* Sứa có khả năng di chuyển bằng cách co bóp dù.
* San hô:
* San hô thường sống thành tập đoàn. Mỗi cá thể san hô có hình dạng giống một cái túi nhỏ, có chân đế để bám vào đá hoặc các vật thể khác dưới đáy biển.
* Phần đầu của san hô có các tua miệng.
* Đặc biệt, san hô tiết ra chất vôi để tạo thành bộ xương cứng bao bọc bên ngoài, tạo nên các rạn san hô mà chúng ta thường thấy.
Phần 2: Dinh dưỡng của Thủy tức, Sứa, San hô
Cùng xem cách các loài này kiếm ăn và tiêu hóa nhé.
1. Cách lấy thức ăn:
* Tất cả các loài ruột khoang đều sử dụng các tế bào gai trên tua miệng để làm tê liệt con mồi.
* Sau đó, chúng dùng các tua miệng đó để dẫn thức ăn vào lỗ miệng.
2. Quá trình tiêu hóa:
* Thức ăn được đưa vào khoang tiêu hóa.
* Tại đây, các tế bào của lớp trong tiết ra dịch tiêu hóa để phân giải thức ăn thành những mảnh nhỏ.
* Những mảnh thức ăn này được các tế bào hấp thụ và tiêu hóa tiếp theo kiểu nội bào.
* Chất cặn bã sẽ được thải ra ngoài qua lỗ miệng.
Chúng ta có thể hình dung quá trình này như sau:
* Thức ăn đi vào lỗ miệng.
* Phân giải trong khoang tiêu hóa (tiêu hóa ngoại bào).
* Hấp thụ và tiêu hóa tiếp bên trong tế bào (tiêu hóa nội bào).
* Chất thải ra ngoài qua lỗ miệng.
Phần 3: Sinh sản của Thủy tức, Sứa, San hô
Đây là phần rất thú vị, chúng ta sẽ thấy sự khác biệt và tương đồng trong cách chúng duy trì nòi giống.
1. Thủy tức:
* Sinh sản vô tính: Đây là hình thức sinh sản chủ yếu của thủy tức. Thủy tức sinh sản bằng cách mọc chồi. Trên thành cơ thể của thủy tức mẹ sẽ xuất hiện một chồi nhỏ, chồi này lớn dần lên, phát triển đầy đủ các bộ phận và cuối cùng tách ra khỏi cơ thể mẹ để sống độc lập.
* Sinh sản hữu tính: Khi điều kiện môi trường không thuận lợi, thủy tức có thể chuyển sang sinh sản hữu tính. Thủy tức có cả tuyến sinh dục đực và cái. Trứng và tinh trùng gặp nhau trong khoang tiêu hóa hoặc ngoài môi trường, thụ tinh tạo thành hợp tử. Hợp tử phát triển thành ấu trùng, sau đó tiêu biến thành thủy tức con.
2. Sứa:
* Sứa sinh sản theo hình thức luân phiên thế hệ. Nghĩa là có sự xen kẽ giữa sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính.
* Sinh sản vô tính: Sứa cái đẻ trứng, trứng nở thành ấu trùng. Ấu trùng bám vào giá thể và phát triển thành thủy tức.
* Sinh sản hữu tính: Thủy tức này sau đó sẽ sinh sản vô tính bằng cách mọc chồi, tạo ra nhiều sứa con. Sứa con lớn lên thành sứa trưởng thành và sinh sản hữu tính.
Ta có thể tóm tắt vòng đời của sứa như sau:
Sứa (sinh sản hữu tính) -> Trứng -> Ấu trùng -> Thủy tức (sinh sản vô tính) -> Sứa con -> Sứa.
3. San hô:
* San hô chủ yếu sinh sản bằng hình thức mọc chồi (sinh sản vô tính), tương tự như thủy tức. Điều này giúp chúng tạo thành các tập đoàn san hô lớn.
* Một số loài san hô cũng có khả năng sinh sản hữu tính, tương tự như thủy tức, nhưng hình thức mọc chồi là phổ biến và quan trọng hơn trong việc hình thành các rạn san hô.
Cô hy vọng qua bài học này, các em đã nắm vững được những kiến thức cơ bản về cấu tạo, dinh dưỡng và sinh sản của Thủy tức, Sứa và San hô. Các em hãy xem lại bài và chuẩn bị cho tiết học tiếp theo nhé! Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại hỏi cô.
Đáp án:
thủy tức
cấu tạo
Thủy tức có khoang ruột rõ ràng và phát triển phương cách tiêu hóa ngoại bào, cắt thức ăn thành các mảnh nhỏ trong ruột để thực hiện nội bào (tiêu hóa nội bào). Ruột của thủy tức lại chỉ có một đầu ra (vừa là miệng, vừa là hậu môn), khi ăn một thức ăn to, chúng phải tiêu hóa hết rồi phun ra những gì không tiêu hóa được thì mới ăn tiếp cái khác. Vì vậy, chúng không thể lưu trữ thức ăn lâu trong cơ thể và phải tận dụng tiêu hóa nội bào để tiêu hóa nhanh đám thức ăn vừa đưa vào cơ thể.
dinh dưỡng
Tua miệng thủy tức chứa nhiều tế bào gai có chức năng tự vệ và bắt mồi. Khi đói, thủy tức vươn dài đưa tua miệng khắp xung quanh. Khi chạm phải mồi (chẳng hạn rận nước) thì lập tức tế bào gai ở tua miệng phóng ra làm tê liệt con mồi. Vòi tua có gai dính con mồi đưa vào miệng rồi nuốt vào bụng rồi thực hiện quá trình tiêu hóa nội bào.
Thủy tức thải bã ra ngoài qua lỗ miệng.
Sự trao đổi khí thực hiện qua thành cơ thể
sứa
Sứa có cấu tạo thích nghi với đời sống bơi lội trong nước là:
+ Cơ thể hình dù, đối xứng tỏa tròn.
+ Miệng ở dưới, có tế bào tự vệ.
+ Di chuyển bằng cách co bớp dù.
Cấu tạo
– Lỗ miệng
– Tua miệng
– Cá thể của tập đoàn
Dinh dưỡng
– Ăn các sinh vật nhỏ hơn
Sinh sản
Sinh sản: Mọc chồi
san hô
cấu tạo
Tuy một đầu san hô trông như một cơ thể sống, nhưng nó thực ra là đầu của nhiều cá thể giống nhau hoàn toàn về di truyền, đó là các polip. Các polip là các sinh vật đa bào với nguồn thức ăn là nhiều loại sinh vật nhỏ hơn, từ sinh vật phù du tới các loài cá nhỏ.
dinh dương
Các polip kết nối với nhau qua một hệ thống phức tạp gồm các kênh hô hấp tiêu hóa cho phép chúng chia sẻ đáng kể các chất dinh dưỡng và các sinh vật cộng sinh. Đối với các loài san hô mềm, các kênh này có đường kính khoảng 50-500 μm và cho phép vận chuyển cả các chất của quá trình trao đổi chất và các thành phần tế bào.
Ngoài việc dùng sinh vật phù du làm thức ăn, nhiều loài san hô, cũng như các nhóm Thích ti (Cnidaria) khác như hải quỳ (ví dụ chi Aiptasia), hình thành một quan hệ cộng sinh với nhóm tảo vàng đơn bào thuộc chi Symbiodinium. Thông thường, một polip sẽ sống cùng một loại tảo cụ thể. Thông qua quang hợp, tảo cung cấp năng lượng cho san hô và giúp san hô trong quá trình calci hóa. Tảo hưởng lợi từ một môi trường an toàn, và sử dụng dioxide cacbon và các chất chứa nitơ mà polip thải ra.
Thuỷ tức:
-Cấu tạo:
+Cấu tạo ngoài: cơ thể hình trụ (phần dưới là đế bám, phần trên có lỗ miệng và xung quanh có các tua miệng), cơ thể đối xứng toả tròn
+Cấu tạo trong: thành cơ thể của thuỷ tức có hai lớp tế bào (lớp ngoài: có các tế bào mô bi cơ, tế bào gai, tế bào thần kinh, tế bào sinh sản; lớp trong: có lớp tế bào mô cơ tiêu hoá; ở giữa là tầng keo mỏng)
-Dinh dưỡng: dị dưỡng (bắt mồi bằng gai độc)
-Sinh sản: có 3 hình thức sinh sản là (mọc chồi, sinh sản hữu tính, tái sinh)
+Mọc chồi: chồi con khi tự kiếm được thức ăn, tách khỏi cơ thể mẹ để sống tự lập
+Sinh sản hữu tính : tế bào trứng được tinh trùng của thuỷ tức khác đến thụ tinh. Sau khi thụ tinh, trứng phân cắt nhiều lần, cuối cùng tạo thành thuỷ tức con
+Tái sinh: Thuỷ tức có khả năng tái sinh lại cơ thể toàn vẹn chỉ từ 1 phần cơ thể cắt ra
Sứa:
-Cấu tạo:
+Cấu tạo ngoài: cơ thể hình dù (phần trên là dù, xung quanh có cá tua; phần dưới có lỗ miệng và các tua miệng
+Cấu tạo trong: thành cơ thể cũng có 2 lớp tế bào giống thuỷ tức nhưng ở giữa 2 lớp tế bào có tầng keo dày hơn
-Dinh dưỡng: dị dưỡng (bắt mồi bởi các xúc tua)
-Sinh sản: hữu tính
San hô:
-Cấu tạo: cơ thể hình trụ ngắn, có cấu tạo giống thuỷ tức
-Dinh dưỡng: dị dưỡng (nhờ vào các tế bào và gai độc)
-Sinh sản: hữu tính