Chào các em học sinh thân mến! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau phân tích một câu tục ngữ rất hay và ý nghĩa để tìm ra phương châm hội thoại mà nó đề cập.

Các em còn nhớ các phương châm hội thoại mà chúng ta đã học không? Có bốn phương châm chính: phương châm về lượng, phương châm về chất, phương châm quan hệ và phương châm lịch sự. Mỗi phương châm này giúp chúng ta giao tiếp hiệu quả và lịch sự hơn.

Bây giờ, chúng ta sẽ tập trung vào câu tục ngữ: “Biết thì thưa thốt, không biết thì dựa cột mà nghe”.

Bước 1: Phân tích ý nghĩa của câu tục ngữ

Các em hãy suy nghĩ xem câu tục ngữ này muốn khuyên nhủ chúng ta điều gì trong giao tiếp.

* “Biết thì thưa thốt”: Câu này khuyên chúng ta khi mình đã nắm rõ vấn đề, hiểu biết về điều đang nói thì nên mạnh dạn trình bày, nói ra ý kiến của mình một cách rõ ràng, mạch lạc. “Thưa thốt” ở đây mang ý nghĩa là trình bày, phát biểu một cách có chủ đích, có căn cứ.
* “Không biết thì dựa cột mà nghe”: Câu này khuyên chúng ta, nếu như mình chưa hiểu rõ, chưa có kiến thức về vấn đề đang được bàn luận thì nên im lặng lắng nghe, tiếp thu ý kiến của người khác. “Dựa cột mà nghe” là một hình ảnh ẩn dụ, thể hiện sự khiêm tốn, nhún nhường, không cố tỏ ra hiểu biết hay tham gia vào cuộc nói chuyện khi chưa có đủ thông tin.

Như vậy, câu tục ngữ này dạy chúng ta cách ứng xử trong giao tiếp tùy thuộc vào mức độ hiểu biết của bản thân về vấn đề đang trao đổi.

Bước 2: Liên hệ với các phương châm hội thoại

Bây giờ, chúng ta sẽ lần lượt xem xét từng phương châm để xem phương châm nào phù hợp nhất với ý nghĩa của câu tục ngữ này.

* Phương châm về lượng: Phương châm này yêu cầu người nói cung cấp thông tin đủ về điều cần nói, không thiếu cũng không thừa. Câu tục ngữ “Biết thì thưa thốt, không biết thì dựa cột mà nghe” không trực tiếp nói về việc cung cấp thông tin nhiều hay ít. Nó nói về việc có nên nói hay không nên nói dựa trên sự hiểu biết.
* Phương châm về chất: Phương châm này yêu cầu người nói chân thật, không nói điều mình không tin là đúng, không nói điều không có bằng chứng. Câu tục ngữ này không đề cập trực tiếp đến tính chân thật của thông tin, mà là việc có nên phát biểu hay không.
* Phương châm quan hệ: Phương châm này yêu cầu người nói không nói lạc đề, nói đúng vào chủ đề đang bàn. Câu tục ngữ này cũng không trực tiếp nói về việc giữ đúng chủ đề hay không.
* Phương châm lịch sự: Phương châm lịch sự bao gồm các quy tắc như: tôn trọng người đối thoại, không nói lời thô tục, không xúc phạm người khác, và thể hiện sự nhún nhường, khiêm tốn khi cần thiết. Câu tục ngữ “Biết thì thưa thốt, không biết thì dựa cột mà nghe” thể hiện rõ nét sự khiêm tốn, nhún nhường khi không biết. Việc “dựa cột mà nghe” là một biểu hiện của thái độ tôn trọng người nói và tôn trọng cuộc đối thoại, tránh nói những điều không có cơ sở, gây ảnh hưởng đến cuộc trò chuyện. Nó cho thấy sự tự nhận thức về kiến thức của bản thân và cư xử phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp.

Bước 3: Kết luận

Dựa trên phân tích, chúng ta thấy rằng câu tục ngữ “Biết thì thưa thốt, không biết thì dựa cột mà nghe” nhấn mạnh thái độ khiêm tốn, nhún nhường và tôn trọng người khác trong giao tiếp. Khi không biết thì im lặng lắng nghe là một biểu hiện của sự tôn trọng đối với người nói và thể hiện sự lịch sự, khéo léo trong giao tiếp.

Vì vậy, câu tục ngữ này liên quan mật thiết đến phương châm lịch sự.

Đáp án đúng là: d. Phương châm lịch sự

Các em nhớ nhé, trong giao tiếp, biết thì mạnh dạn trao đổi, nhưng không biết thì hãy khiêm tốn lắng nghe để tiếp thu kiến thức. Đó là cách giao tiếp thông minh và lịch sự nhất.

Chúc các em học tốt!