Chào các em học sinh yêu quý của cô! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau phân tích một đoạn thơ rất hay và quen thuộc trong chương trình Ngữ Văn lớp 11 của chúng ta. Cô trò mình sẽ cùng nhau “chỉ ra biện pháp tu từ” trong hai câu thơ sau:

Chồng em áo rách em thương
Chồng người áo gấm xông hương mặc người

Để làm được bài tập này, cô trò mình sẽ đi từng bước một, thật chậm rãi và chắc chắn nhé.

Bước 1: Đọc kỹ và hiểu ý nghĩa của hai câu thơ.
Trước hết, chúng ta cần đọc thật kỹ hai câu thơ này.
“Chồng em áo rách em thương”
“Chồng người áo gấm xông hương mặc người”

Các em thấy, hai câu thơ này miêu tả hai người chồng khác nhau. Một bên là “chồng em” với hình ảnh “áo rách”, thể hiện sự nghèo khó, thiếu thốn. Nhưng điều đáng chú ý ở đây là dù chồng có nghèo khó, người vợ vẫn “thương”.
Bên kia là “chồng người”, được miêu tả với hình ảnh “áo gấm xông hương”, đó là sự giàu sang, sung túc, có đầy đủ vật chất. Tuy nhiên, thái độ của người vợ đối với người chồng này lại là “mặc người”. Cụm từ “mặc người” ở đây có thể hiểu là không quan tâm, mặc kệ, hoặc để người khác lo liệu.

Ý nghĩa chung của hai câu thơ là sự đối lập giữa tình cảnh của người chồng và tình cảm của người vợ. Người vợ sẵn sàng yêu thương, chia sẻ với người chồng của mình dù anh ta nghèo khó, còn với người chồng giàu sang của người khác thì lại không hề bận tâm. Điều này thể hiện một thái độ sống, một cách nhìn nhận về tình nghĩa vợ chồng rất sâu sắc.

Bước 2: Nhận diện các yếu tố đối lập trong hai câu thơ.
Sau khi hiểu ý nghĩa, chúng ta hãy tìm xem có những yếu tố nào được đặt cạnh nhau để tạo nên sự đối lập.
Chúng ta thấy sự đối lập hiện rõ ở các khía cạnh sau:
– “Chồng em” và “Chồng người”: Đây là hai chủ thể, hai đối tượng được đặt lên bàn cân.
– “áo rách” và “áo gấm”: Đây là sự đối lập về vật chất, về tình cảnh. “Áo rách” gợi lên sự nghèo khó, còn “áo gấm” gợi lên sự giàu sang, quyền quý.
– “em thương” và “mặc người”: Đây là sự đối lập về tình cảm, thái độ. “Em thương” là sự gắn bó, yêu thương chân thành, còn “mặc người” là sự thờ ơ, không quan tâm.

Bước 3: Xác định biện pháp tu từ được sử dụng.
Dựa vào những yếu tố đối lập mà chúng ta vừa chỉ ra, các em có thể suy đoán được biện pháp tu từ nào đã được sử dụng ở đây không?

Khi hai hình ảnh, hai sự vật, hai ý niệm… được đặt cạnh nhau để làm nổi bật lên đặc điểm của từng đối tượng hoặc làm nổi bật lên một ý nghĩa nào đó, chúng ta gọi đó là biện pháp tu từ gì nhỉ?

À, đúng rồi! Đó chính là biện pháp tu từ so sánh. Tuy nhiên, ở đây không phải là so sánh kiểu “ai hơn ai” hay “giống như ai”, mà là sự đặt cạnh nhau để thấy rõ sự khác biệt, sự tương phản. Trong trường hợp này, biện pháp tu từ được sử dụng hiệu quả nhất để làm nổi bật lên tình nghĩa sâu nặng, thủy chung của người vợ với người chồng của mình chính là biện pháp tương phản.

Biện pháp tương phản là gì? Đó là việc đặt hai mặt đối lập nhau trong cùng một câu, một đoạn văn, một bài thơ để làm nổi bật lên một trong hai mặt hoặc cả hai mặt, nhằm tạo ra hiệu quả biểu đạt cao.

Trong hai câu thơ này, người ta đặt hình ảnh “chồng em áo rách em thương” đối lập với hình ảnh “chồng người áo gấm xông hương mặc người”.
– Sự đối lập giữa “áo rách” và “áo gấm” làm nổi bật lên sự khác biệt về vật chất.
– Sự đối lập giữa “em thương” và “mặc người” làm nổi bật lên tình cảm sâu nặng, thủy chung của người vợ đối với chồng mình. Dù chồng nghèo khó, cô vẫn yêu thương. Còn sự giàu sang của người khác, cô không hề bận tâm.

Qua đó, ta thấy được vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ Việt Nam: giàu lòng vị tha, giàu tình nghĩa, coi trọng tình cảm hơn vật chất.

Vậy, biện pháp tu từ được sử dụng trong hai câu thơ trên là tương phản.

Cô hy vọng qua cách phân tích từng bước như vậy, các em đã nắm vững cách nhận diện và phân tích biện pháp tu từ tương phản trong văn học. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, các em cứ mạnh dạn hỏi cô nhé!