Chỉ ra và gọi tên kiểu ẩn dụ:
Ngoài thềm rơi chiếc lá đa
Tiếng rơi …
Ngoài thềm rơi chiếc lá đa
Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng
Chúng ta sẽ cùng nhau phân tích một đoạn thơ rất hay và tinh tế:
Ngoài thềm rơi chiếc lá đa
Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng.
Yêu cầu của bài tập này là chúng ta sẽ chỉ ra và gọi tên kiểu ẩn dụ có trong đoạn thơ này.
Để làm được điều này, chúng ta cần nhớ lại kiến thức về các biện pháp tu từ từ vựng, cụ thể là ẩn dụ.
Ẩn dụ là phép tu từ gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên của sự vật, hiện tượng khác dựa trên sự giống nhau về đặc điểm nào đó giữa chúng.
Bây giờ, chúng ta hãy cùng xem xét từng câu thơ nhé:
Trong câu thơ thứ hai: “
Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng.
“, cô giáo đố các em biết, tiếng rơi của chiếc lá được so sánh với điều gì?
À, đúng rồi! Tiếng rơi của chiếc lá được so sánh với cái gì đó “rơi nghiêng”.
Thế nhưng, các em hãy suy nghĩ xem, “rơi nghiêng” có phải là một âm thanh không? Có phải là một đặc điểm của âm thanh không?
Không phải đúng không nào? “Rơi nghiêng” là một dáng vẻ, một hình ảnh của sự vật khi di chuyển trong không gian.
Vậy, ở đây, chúng ta đang thấy có sự chuyển đổi từ âm thanh (tiếng rơi) sang hình ảnh (rơi nghiêng).
Cái hay của câu thơ này là tác giả đã dùng một hình ảnh cụ thể là “rơi nghiêng” để diễn tả một đặc điểm trừu tượng của âm thanh là “mỏng”. Chúng ta có thể hình dung ra tiếng rơi của chiếc lá không phải là tiếng động mạnh mẽ, dứt khoát, mà nó nhẹ nhàng, khẽ khàng, cứ như đang trôi lững lờ vậy.
Sự chuyển đổi này dựa trên một đặc điểm chung, đó là sự nhẹ nhàng, thanh thoát. Một chiếc lá rơi nhẹ nhàng thì dáng rơi của nó cũng thường nghiêng ngả, không rơi thẳng. Tiếng động của nó cũng vì thế mà trở nên mỏng manh.
Vậy, chúng ta sẽ gọi tên kiểu ẩn dụ này là gì?
Trong ẩn dụ, chúng ta có nhiều kiểu khác nhau, ví dụ như ẩn dụ tương đồng, ẩn dụ hoán dụ,…
Ở đây, sự giống nhau giữa “tiếng rơi” và “rơi nghiêng” nằm ở đặc điểm nhẹ nhàng, thanh thoát, tinh tế. Đây là sự giống nhau về tính chất, đặc điểm của sự vật, hiện tượng.
Do đó, kiểu ẩn dụ được sử dụng ở đây là:
Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
Giải thích thêm cho các em dễ hiểu: Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác là kiểu ẩn dụ mà ta lấy tên gọi của một cảm giác (thị giác, thính giác, xúc giác, khứu giác, vị giác) để gọi tên một cảm giác khác. Trong trường hợp này, chúng ta gọi tên một đặc điểm của thính giác (“mỏng” của tiếng rơi) bằng một hình ảnh của thị giác (“rơi nghiêng”).
Cô nhắc lại:
* Câu thơ sử dụng ẩn dụ: “Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng.”
* Yếu tố được ẩn dụ: “Tiếng rơi rất mỏng” được ẩn dụ bằng hình ảnh “rơi nghiêng”.
* Kiểu ẩn dụ: Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác (từ lĩnh vực thính giác sang lĩnh vực thị giác dựa trên sự tương đồng về tính chất nhẹ nhàng, thanh thoát).
Các em thấy đó, qua một hình ảnh rất đỗi bình dị là chiếc lá rơi, tác giả đã gợi lên một âm thanh tinh tế, gợi cảm. Đây chính là vẻ đẹp của ngôn ngữ văn học.
Các em có câu hỏi nào về phần này không? Nếu có, hãy mạnh dạn hỏi cô nhé!
Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác ( tiếng rơi – nghe / mỏng – cảm giác từ tay )
Tiếng rơi mỏng ở đây là tiếng rơi nhẹ nhàng
\(#DAnh\)
\(-\) Biện pháp tu từ ẩn dụ chuyển đổi cảm giác :
tiếng rơi” – “rất mỏng” \(;\) “rơi nghiêng” \((\) thính giác \(to\) xúc giác, thị giác \()\)
\(-\) Tác dụng :
\(+\) Góp phần làm tăng sắc thái biểu cảm, tăng tính diễn đạt, tăng sức gợi hình và gợi cảm cho lời thơ. Từ đó, giúp cho câu thơ trở nên cô đọng, hàm súc, sinh động, hấp dẫn, có ấn tượng mạnh mẽ tới với độc giả và giàu triết lí hơn.
\(+\) Khắc họa bức tranh thiên nhiên tĩnh mịch, nên thơ, hữu tình nơi Côn Sơn về đêm. Bầu không gian ấy với sự tĩnh lặng đến cả từng chuyển động nhỏ nhất của chiếc lá cũng đủ lớn để cảm nhận bằng mọi giác quan.
\(+\) Thấy được sự nhạy cảm và tinh tế nơi tâm hồn tác giả đối với thiên nhiên, với những sự vật hết đỗi bình dị, giản đơn, nhỏ bé nhất.