Chào các em học sinh yêu quý của cô! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau phân tích một đoạn thơ rất hay và giàu cảm xúc trong bài thơ “Quê hương” của nhà thơ Tế Hanh nhé. Các em đã sẵn sàng chưa nào?

Đoạn thơ chúng ta sẽ phân tích là:

“Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm

Nghe chất muối thầm dần trong thớ vỏ”

Trước hết, cô trò mình sẽ đi vào bước đầu tiên:

Bước 1: Đọc kỹ và cảm nhận chung về đoạn thơ.

Các em hãy đọc thầm lại đoạn thơ này một lần nữa. Sau khi đọc, các em cảm thấy thế nào? Cô tin rằng, các em đều cảm nhận được một không khí yên bình, có chút gì đó trầm lắng, thấm đẫm tình cảm của người con xa xứ dành cho quê hương mình, đặc biệt là hình ảnh con thuyền.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào bước thứ hai:

Bước 2: Chỉ ra các biện pháp tu từ trong từng câu.

Chúng ta sẽ lần lượt phân tích từng câu một.

Câu 1: “Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm”

Các em hãy quan sát kỹ câu thơ này. Các em thấy “chiếc thuyền” được miêu tả như thế nào? “Im bến mỏi”? Vậy “mỏi” là đặc điểm của ai, của cái gì?

Đúng rồi! “Mỏi” là trạng thái của con người khi lao động hoặc sau khi lao động mệt mỏi. Ở đây, nhà thơ đã nhân hóa chiếc thuyền, gán cho nó những đặc điểm của con người. Chiếc thuyền sau một chuyến ra khơi đầy sóng gió nay trở về bến, cũng thấm mệt, cũng “mỏi” như người đi biển trở về sau những ngày lao động vất vả.

Vậy, ở câu thơ này, chúng ta thấy có biện pháp tu từ nhân hóa.

Câu 2: “Nghe chất muối thầm dần trong thớ vỏ”

Tiếp theo, chúng ta sang câu thơ thứ hai. “Chất muối thầm dần trong thớ vỏ”. Các em có nghe thấy tiếng muối đang “thầm dần” không?

Muối là thứ đã ngấm vào vỏ thuyền qua bao chuyến đi. “Thầm dần” gợi lên một sự tác động âm thầm, chậm rãi, nhưng rất sâu sắc. Ai đang “nghe” thấy điều này?

Người nghe ở đây chính là chiếc thuyền, hoặc rộng hơn là chính cảm nhận của người nói (nhà thơ) khi đứng trước con thuyền. Nhà thơ muốn nói đến sự gắn bó, sự thấm đẫm mùi vị quê hương, mùi vị biển cả trong con thuyền ấy. “Chất muối” không chỉ là muối biển thực tế, mà còn là mùi vị, là kỷ niệm, là cả một quá khứ gắn bó với biển cả, với quê hương.

Trong câu này, hình ảnh “chất muối” được cảm nhận bằng thính giác (“nghe”) và cả sự cảm nhận tinh tế của xúc giác (“thầm dần”). Nhà thơ đã sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa (chiếc thuyền “nghe”) và ẩn dụ (chất muối ẩn dụ cho mùi vị, kỷ niệm, sự gắn bó với quê hương, biển cả).

Tuy nhiên, trong chương trình lớp 8, khi phân tích đoạn này, chúng ta thường nhấn mạnh biện pháp nhân hóa ở cả hai câu để làm nổi bật sự vật. Có thể nói, ở câu thứ hai, phép nhân hóa đã được mở rộng và sâu sắc hơn.

Bây giờ, chúng ta sẽ sang bước cuối cùng:

Bước 3: Nêu tác dụng của các biện pháp tu từ.

Chúng ta sẽ đi vào tác dụng cụ thể của từng biện pháp:

Tác dụng của biện pháp nhân hóa trong cả hai câu:

1. Góp phần khắc họa hình ảnh con thuyền trở về bến trong trạng thái mệt mỏi, nghỉ ngơi sau những chuyến đi dài.

2. Làm cho hình ảnh con thuyền trở nên gần gũi, thân thương, như một người bạn, một người lao động đã hoàn thành nhiệm vụ và giờ đây được nghỉ ngơi.

3. Biểu hiện tình cảm gắn bó, yêu thương sâu sắc của tác giả đối với con thuyền, với biển cả và quê hương.

4. Tác giả đã khéo léo gửi gắm tâm trạng của mình vào hình ảnh con thuyền, sự “mỏi mệt” của con thuyền cũng như sự thấm đẫm “chất muối” cũng chính là sự trải nghiệm, tình cảm của người con xa quê khi trở về với cội nguồn.

Tác dụng của ẩn dụ (chất muối):

1. Làm cho hình ảnh con thuyền trở nên chân thực, sống động hơn, gợi lên mùi vị đặc trưng của biển cả, của quê hương.

2. “Chất muối” không chỉ đơn thuần là muối biển, mà còn là những gì tinh túy nhất, là hơi thở, là kỷ niệm, là cả một đời gắn bó với biển, với quê hương.

3. Gợi lên sự bền bỉ, sự thấm đẫm tình yêu quê hương qua bao năm tháng, bao chuyến đi.

Tóm lại, qua hai biện pháp tu từ nhân hóa và ẩn dụ, nhà thơ Tế Hanh đã vẽ nên một bức tranh tuyệt đẹp về con thuyền quê hương, đồng thời thể hiện tình cảm yêu mến, gắn bó sâu nặng của mình đối với quê hương.

Các em có hiểu bài không nào? Có chỗ nào chưa rõ, các em cứ mạnh dạn hỏi cô nhé!