Chào các em, cô rất vui khi được cùng các em phân tích một đoạn thơ hay và giàu giá trị nghệ thuật trong tác phẩm Truyện Kiều. Đây là lời của Kim Trọng khi lần đầu gặp Thúy Kiều. Để làm tốt bài tập này, chúng ta cần đọc kĩ từng câu thơ, vận dụng kiến thức về các biện pháp tu từ đã học và cảm nhận ý nghĩa mà tác giả Nguyễn Du muốn gửi gắm nhé.

Nào, chúng ta hãy cùng bắt đầu.

BƯỚC 1: XÁC ĐỊNH BIỆN PHÁP TU TỪ THỨ NHẤT TRONG CÂU “BẤY LÂU NGHE TIẾNG MÁ ĐÀO”

Trong câu thơ đầu tiên, các em hãy chú ý vào hình ảnh “má đào”.

– “Má đào” nghĩa đen là đôi má hồng như trái đào, một hình ảnh rất đẹp của người con gái. Tuy nhiên, ở đây Kim Trọng không chỉ nói đến đôi má của Kiều, mà chàng đang dùng hình ảnh “má đào” để chỉ cả một con người, đó chính là Thúy Kiều – một người con gái xinh đẹp.

– Việc lấy một bộ phận (đôi má) để chỉ toàn thể (con người) chính là biện pháp tu từ Hoán dụ.

Tác dụng của biện pháp Hoán dụ “má đào”:

– Thứ nhất, nó giúp cách diễn đạt trở nên giàu hình ảnh, gợi cảm. “Má đào” gợi lên vẻ đẹp trẻ trung, tươi tắn, đầy sức sống của người thiếu nữ. Thay vì nói “nghe tiếng nàng là một người con gái đẹp”, cách nói “nghe tiếng má đào” mang tính thẩm mĩ cao hơn, thơ mộng hơn.

– Thứ hai, nó nhấn mạnh vẻ đẹp nức tiếng của Thúy Kiều. Cụm từ “nghe tiếng má đào” có nghĩa là danh tiếng về một người đẹp đã vang xa, ai cũng biết đến. Điều này cho thấy lời khen của Kim Trọng không phải là một lời khen sáo rỗng.

BƯỚC 2: XÁC ĐỊNH CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ TRONG CÂU “MẮT XANH CHẲNG ĐỂ AI VÀO, CÓ KHÔNG”

Câu thơ thứ hai này phức tạp hơn một chút, nó chứa đến hai biện pháp tu từ.

1. Biện pháp tu từ thứ nhất: Ẩn dụ (qua việc sử dụng thành ngữ “mắt xanh”)

– Các em cần hiểu, “mắt xanh” không có nghĩa là đôi mắt màu xanh. Đây là một thành ngữ có nguồn gốc từ điển cố văn học Trung Quốc. “Mắt xanh” dùng để chỉ con mắt nhìn người với thái độ quý mến, thiện cảm. Ngược lại với nó là “mắt trắng”, chỉ sự coi thường, ghét bỏ.

– Như vậy, hình ảnh “mắt xanh” ở đây được dùng theo nghĩa ẩn dụ, chỉ sự hài lòng, sự vừa ý, sự tiếp nhận của người con gái trong tình yêu.

Tác dụng của biện pháp Ẩn dụ (thành ngữ “mắt xanh”):

– Giúp lời nói của Kim Trọng trở nên hàm súc, trang trọng và mang màu sắc cổ điển, cho thấy chàng là một người có học thức.

– “Mắt xanh chẳng để ai vào” là một lời khen vô cùng tinh tế. Nó không chỉ khen Thúy Kiều đẹp mà còn ngầm khen nàng là người có phẩm giá, đức hạnh, đứng đắn, kiêu sa, chưa từng để mắt đến một ai, chưa từng dành sự ưu ái cho bất kỳ chàng trai nào.

2. Biện pháp tu từ thứ hai: Câu hỏi tu từ

– Cụm từ “có không?” ở cuối câu thơ tạo thành một câu hỏi. Nhưng Kim Trọng hỏi không phải để nhận được câu trả lời, vì chàng đã “nghe tiếng” từ lâu rồi. Chàng hỏi mà như đã biết rõ câu trả lời.

– Một câu hỏi được đặt ra không nhằm mục đích hỏi mà để nhấn mạnh, khẳng định một ý nào đó được gọi là câu hỏi tu từ.

Tác dụng của biện pháp Câu hỏi tu từ “có không?”:

– Nhấn mạnh, khẳng định vẻ đẹp và phẩm hạnh của Kiều. Lời khen trở nên chắc chắn hơn.

– Giúp cho lời nói trở nên uyển chuyển, tình tứ và tự nhiên hơn. Nó giống như một lời bắt chuyện duyên dáng, vừa thăm dò, vừa bày tỏ sự ngưỡng mộ một cách khéo léo, tránh đi sự đường đột, sỗ sàng.

BƯỚC 3: TỔNG KẾT

Tóm lại, trong hai câu thơ, đại thi hào Nguyễn Du đã sử dụng rất thành công các biện pháp tu từ:

– Hoán dụ: “má đào”

– Ẩn dụ (thành ngữ): “mắt xanh”

– Câu hỏi tu từ: “có không?”

Sự kết hợp tài tình các biện pháp tu từ này đã tạo nên một lời khen, một lời tỏ tình vừa trân trọng, vừa tinh tế, vừa trang nhã. Qua đó, ta không chỉ thấy được vẻ đẹp “sắc nước hương trời” và phẩm hạnh cao quý của Thúy Kiều mà còn cảm nhận được sự lịch lãm, học thức và tình cảm chân thành của chàng Kim Trọng.

Cô hy vọng phần giải bài tập chi tiết này sẽ giúp các em hiểu sâu hơn về nghệ thuật sử dụng ngôn từ đặc sắc của Nguyễn Du. Chúc các em học tốt môn Ngữ Văn nhé