Chào các em học sinh thân mến! Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau đi tìm hiểu về một biện pháp tu từ rất thú vị trong Ngữ Văn, đó là từ tượng thanh. Để nắm vững kiến thức, chúng ta sẽ cùng phân tích hai câu thơ rất hay trong Sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 8 nhé.

Bước 1: Đọc kỹ hai câu thơ và xác định nhiệm vụ

Hai câu thơ mà chúng ta cần phân tích là:
Lao xao chợ cá làng ngư phủ
Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương

Nhiệm vụ của chúng ta là:
1. Chỉ ra các từ tượng thanh có trong hai câu thơ.
2. Nêu tác dụng của các từ tượng thanh đó.

Bước 2: Tìm hiểu khái niệm từ tượng thanh

Trước hết, các em hãy nhớ lại kiến thức về từ tượng thanh mà chúng ta đã học.

Từ tượng thanh là những từ ngữ miêu tả âm thanh của sự vật, hiện tượng trong tự nhiên hoặc trong cuộc sống. Chúng giúp cho lời văn, lời thơ trở nên sinh động, gợi hình, gợi cảm hơn.

Bước 3: Phân tích câu thơ thứ nhất: “Lao xao chợ cá làng ngư phủ”

Bây giờ, chúng ta sẽ tập trung vào câu thơ đầu tiên.
“Lao xao chợ cá làng ngư phủ”

Các em hãy lắng nghe âm thanh mà từ ngữ trong câu thơ này gợi lên.
* “Lao xao”: Các em thử đọc to từ này xem. Nó gợi lên âm thanh gì? Đúng rồi, “lao xao” là âm thanh của nhiều người nói chuyện, tiếng động từ các hoạt động diễn ra cùng một lúc, tạo nên một bầu âm thanh náo nhiệt. Trong bối cảnh “chợ cá làng ngư phủ”, “lao xao” gợi tả tiếng người mua bán, tiếng gọi nhau, tiếng cá quẫy, tiếng sóng vỗ nhẹ vào bờ… tất cả hòa quyện lại tạo nên một âm thanh đặc trưng của chợ cá.
* Vậy, từ “lao xao” trong câu thơ này chính là từ tượng thanh.

Bước 4: Nêu tác dụng của từ tượng thanh “lao xao”

Chúng ta đã chỉ ra được từ tượng thanh là “lao xao”. Vậy nó có tác dụng gì trong câu thơ này?

Tác dụng của từ tượng thanh “lao xao”:
* Gợi tả âm thanh nhộn nhịp, tấp nập của chợ cá.
* Làm cho khung cảnh chợ cá trở nên sinh động, chân thực và sống động hơn đối với người đọc. Chúng ta như nghe thấy được âm thanh ấy, cảm nhận được không khí ồn ào, hối hả của một buổi chợ cá.
* Thể hiện sự gắn bó của con người với nghề cá, với cuộc sống lao động biển cả.

Bước 5: Phân tích câu thơ thứ hai: “Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương”

Tiếp theo, chúng ta sang câu thơ thứ hai.
“Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương”

Chúng ta sẽ tiếp tục tìm từ tượng thanh trong câu này.
* “Dắng dỏi”: Các em hãy thử phát âm từ này. “Dắng dỏi” gợi lên âm thanh gì? Đúng vậy, nó gợi lên âm thanh kéo dài, vang vọng, lặp đi lặp lại. Trong câu thơ này, “dắng dỏi” miêu tả âm thanh của “cầm ve”. “Cầm ve” ở đây có thể hiểu là tiếng ve ngân hoặc tiếng nhạc của cây đàn ve (một loại nhạc cụ cổ). Âm thanh “dắng dỏi” của tiếng ve hay tiếng nhạc ấy vang lên trong không gian chiều tà.
* Vậy, từ “dắng dỏi” trong câu thơ này chính là từ tượng thanh.

Bước 6: Nêu tác dụng của từ tượng thanh “dắng dỏi”

Chúng ta đã xác định được từ tượng thanh là “dắng dỏi”. Tác dụng của nó là gì?

Tác dụng của từ tượng thanh “dắng dỏi”:
* Miêu tả âm thanh tiếng ve (hoặc tiếng đàn ve) vang xa, kéo dài, lặp đi lặp lại, tạo nên một âm thanh đặc trưng, du dương.
* Làm cho không gian chiều tà ở “lầu tịch dương” trở nên tĩnh lặng, thơ mộng và có chút buồn man mác. Âm thanh “dắng dỏi” như làm nổi bật lên sự yên tĩnh của buổi chiều tà, tạo nên một bức tranh âm thanh giàu sức gợi.
* Gợi tâm trạng suy tư, lắng đọng cho con người khi thưởng thức âm thanh ấy trong không gian tịch liêu.

Bước 7: Tổng kết lại kiến thức

Vậy là, qua việc phân tích hai câu thơ, chúng ta đã chỉ ra được:
* Trong câu “Lao xao chợ cá làng ngư phủ”, từ tượng thanh là lao xao, có tác dụng gợi tả âm thanh nhộn nhịp, tấp nập của chợ cá, làm cho cảnh vật thêm sinh động.
* Trong câu “Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương”, từ tượng thanh là dắng dỏi, có tác dụng miêu tả âm thanh tiếng ve (hoặc tiếng đàn ve) vang xa, du dương, làm nổi bật sự tĩnh lặng, thơ mộng của buổi chiều tà.

Các em thấy đó, chỉ với những từ ngữ miêu tả âm thanh rất nhỏ bé, mà các tác giả đã vẽ nên những bức tranh sống động, giàu cảm xúc cho chúng ta cảm nhận. Các em hãy ghi nhớ kiến thức này và cố gắng nhận diện, sử dụng từ tượng thanh một cách hiệu quả trong các bài viết của mình nhé!