Trước hết, chúng ta cùng đọc lại kỹ bốn dòng thơ:

Những mùa quả mẹ tôi hái được
Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng
Những mùa quả lặn rồi lại mọc
Như mặt trời khi như mặt trăng

I. Xác định biện pháp tu từ đối lập tương phản:

Trong bốn dòng thơ trên, biện pháp tu từ đối lập tương phản được thể hiện rõ nét qua các cặp từ ngữ sau:

1. Cặp từ: “lặn” đối lập với “mọc” (trong câu “Những mùa quả lặn rồi lại mọc”).
2. Cặp hình ảnh: “mặt trời” đối lập với “mặt trăng” (trong câu “Như mặt trời khi như mặt trăng”).

II. Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ đối lập tương phản:

Biện pháp tu từ đối lập tương phản trong đoạn thơ này mang lại nhiều tác dụng sâu sắc, giúp người đọc cảm nhận rõ hơn về hình ảnh người mẹ và ý nghĩa của cuộc đời mẹ:

1. Nhấn mạnh tính chu kỳ, sự liên tục và bền bỉ của lao động mẹ:

• Cặp từ “lặn rồi lại mọc” gợi tả quy luật tự nhiên của vạn vật: có mất đi rồi lại có lại, có kết thúc rồi lại bắt đầu. Áp dụng vào “những mùa quả”, nó cho thấy sự tuần hoàn của mùa màng: mùa quả này hết, mùa quả khác lại đến; cây quả có thể lụi tàn rồi lại đâm chồi nảy lộc.
• Sự đối lập này được ví với “mặt trời khi như mặt trăng” càng làm tăng thêm tính vĩnh cửu, sự tuần hoàn không ngừng nghỉ. Mặt trời lặn thì mặt trăng mọc, rồi mặt trời lại mọc, mặt trăng lại lặn, tạo thành một chu trình khép kín, bất biến của vũ trụ.
• Khi gắn kết với hình ảnh người mẹ và sự “vun trồng” của mẹ, biện pháp đối lập này đã nhấn mạnh sự lao động không ngừng nghỉ, bền bỉ và kiên trì của mẹ. Cuộc đời mẹ là những chuỗi ngày dài vun trồng, chăm sóc, hái lượm. Dù một “mùa quả” (có thể hiểu là một giai đoạn vất vả, một thành quả) kết thúc, mẹ vẫn tiếp tục công việc của mình không mệt mỏi, bởi mẹ biết rằng sau mỗi lần “lặn” sẽ là một lần “mọc” đầy hy vọng. Mẹ dường như không có thời gian nghỉ ngơi, như mặt trời và mặt trăng vẫn miệt mài làm nhiệm vụ của mình.

2. Nâng tầm giá trị của người mẹ và những cống hiến thầm lặng:

• Việc so sánh “những mùa quả” (biểu tượng cho thành quả lao động, sự sống, tình yêu thương của mẹ) với “mặt trời” và “mặt trăng” đã nâng tầm giá trị của người mẹ lên tầm vũ trụ, tầm vĩ đại. Mặt trời và mặt trăng là hai thiên thể mang lại ánh sáng, sự sống, chi phối vạn vật trên Trái Đất.
• Mẹ cũng vậy, dù chỉ là những công việc “vun trồng” thầm lặng, bình dị, nhưng những “mùa quả” mà mẹ mang lại lại có ý nghĩa to lớn, là nguồn sống, nguồn nuôi dưỡng, là ánh sáng dẫn lối cho con cái và gia đình. Lao động của mẹ không chỉ mang lại giá trị vật chất mà còn là nguồn mạch của tình yêu thương, sự hy sinh bền bỉ, cao cả.
• Biện pháp đối lập này giúp người đọc nhận ra rằng, sự cống hiến của người mẹ cũng vĩnh hằng, bất diệt như quy luật vận hành của tự nhiên, là điều không thể thiếu trong cuộc sống.

3. Gợi cảm xúc kính trọng, biết ơn và suy tư sâu sắc:

• Sự đối lập “lặn – mọc”, “mặt trời – mặt trăng” không chỉ miêu tả sự vật mà còn gợi lên những suy tư về vòng đời, về sự sống và cái chết, về sự tiếp nối. Qua đó, nhà thơ muốn khắc họa một chân dung người mẹ kiên cường, vượt lên mọi khó khăn, luôn hướng tới sự tái sinh, sự phát triển.
• Cách sử dụng biện pháp đối lập này tạo nên hình ảnh thơ giàu sức gợi, đầy tính biểu tượng, khiến người đọc phải dừng lại suy ngẫm về sự hy sinh vô bờ bến của mẹ, về ý nghĩa của những gì mẹ đã vun trồng. Từ đó, người đọc cảm nhận được tình cảm kính trọng, biết ơn sâu sắc mà nhà thơ dành cho mẹ.

III. Kết luận:

Tóm lại, biện pháp tu từ đối lập tương phản “lặn – mọc” và “mặt trời – mặt trăng” trong đoạn thơ không chỉ miêu tả quy luật tuần hoàn của thiên nhiên mà còn là phép ẩn dụ sâu sắc cho sự lao động bền bỉ, kiên cường, không ngừng nghỉ và tình yêu thương vĩnh hằng, cao cả của người mẹ. Nó góp phần làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn, sự hy sinh thầm lặng và giá trị lớn lao của người mẹ, khiến hình ảnh mẹ trở nên vĩ đại và đáng kính trọng hơn bao giờ hết.

Chúc em ôn tập tốt và đạt kết quả cao trong học tập nhé!