Cho các từ sau: ngoan ngoãn , tươi tốt, buồn bực, lạnh lùng, thì thầm…
Chúng ta có một nhóm các từ sau: ngoan ngoãn, tươi tốt, buồn bực, lạnh lùng, thì thầm. Nhiệm vụ của chúng ta là sắp xếp chúng vào hai nhóm: nhóm từ láy và nhóm từ ghép.
Để làm được điều này, trước hết, cô trò mình cần hiểu rõ thế nào là từ láy và thế nào là từ ghép.
Bước 1: Ôn lại kiến thức về từ láy và từ ghép.
Các em còn nhớ không, từ láy là những từ được tạo ra bằng cách lặp lại một phần hoặc toàn bộ âm đầu, vần hoặc thanh của tiếng gốc. Khi đọc lên, chúng ta cảm thấy có sự lặp lại, luyến láy trong âm thanh. Ví dụ: xinh xinh, đo đỏ, rầm rầm.
Còn từ ghép là những từ được tạo ra bằng cách kết hợp hai hoặc nhiều tiếng có nghĩa lại với nhau. Mỗi tiếng trong từ ghép đều mang một ý nghĩa nhất định và khi kết hợp lại, chúng tạo thành một ý nghĩa mới, khái quát hơn. Ví dụ: bạn bè, cây cối, nhà cửa.
Bước 2: Phân tích từng từ trong danh sách đã cho.
Bây giờ, chúng ta sẽ lần lượt xem xét từng từ và xem nó thuộc loại nào nhé.
* Ngoan ngoãn: Các em nghe xem, “ngoan” và “ngoãn” có điểm gì giống nhau? Đúng rồi, chúng có vần “oan” giống nhau. Tiếng “ngoan” có nghĩa, tiếng “ngoãn” cũng có nghĩa và cách tạo ra “ngoan ngoãn” là lặp lại một phần của tiếng gốc. Vậy “ngoan ngoãn” là từ gì nào? Chính xác, đó là một từ láy.
* Tươi tốt: Trong từ “tươi tốt”, tiếng “tươi” có nghĩa và tiếng “tốt” cũng có nghĩa. Khi ghép lại, chúng tạo thành một ý nghĩa mới chỉ sự sinh trưởng mạnh mẽ, phát triển tốt đẹp. Vậy “tươi tốt” là từ gì? Đúng vậy, đó là một từ ghép.
* Buồn bực: Các em thử đọc to từ này lên nào. “Buồn” và “bực”. Hai tiếng này có âm đầu là “b” giống nhau. “Buồn” có nghĩa, “bực” cũng có nghĩa. Khi ghép lại, chúng diễn tả một trạng thái cảm xúc không vui vẻ, khó chịu. Vậy “buồn bực” là từ gì? Chuẩn rồi, đó là một từ ghép.
* Lạnh lùng: Chúng ta có tiếng “lạnh” và tiếng “lùng”. Hai tiếng này có âm đầu là “l” giống nhau. “Lạnh” có nghĩa, “lùng” ở đây cũng mang ý nghĩa gợi tả sự xa cách, không thân thiện. Khi kết hợp lại, “lạnh lùng” diễn tả thái độ thờ ơ, không biểu lộ tình cảm. Vậy “lạnh lùng” là từ gì? Chính xác, đó là một từ ghép.
* Thì thầm: Các em thử nghe âm thanh của từ này. “Thì” và “thầm”. Hai tiếng này có âm đầu “th” giống nhau. “Thì” và “thầm” đều có ý nghĩa diễn tả cách nói nhỏ nhẹ. Từ “thì thầm” được tạo ra bằng cách lặp lại âm đầu của tiếng gốc. Vậy “thì thầm” là từ gì? Đúng vậy, đó là một từ láy.
Bước 3: Xếp các từ vào hai nhóm.
Dựa trên những phân tích vừa rồi, chúng ta có thể dễ dàng xếp các từ vào hai nhóm:
* Nhóm từ láy: ngoan ngoãn, thì thầm.
* Nhóm từ ghép: tươi tốt, buồn bực, lạnh lùng.
Vậy là chúng ta đã hoàn thành bài tập rồi đấy các em ạ! Các em thấy không, việc hiểu rõ đặc điểm của từ láy và từ ghép giúp chúng ta phân loại từ ngữ một cách chính xác và dễ dàng hơn rất nhiều. Cô khen tất cả các em đã tích cực tham gia bài học hôm nay!
\(+)\) Từ láy: Ngoan ngoãn, lạnh lùng, thì thầm.
\(@\) Khái niệm: Từ láy là từ được cấu tạo từ hai tiếng, được tạo nên bởi các tiếng giống nhau về âm, về vần hoặc cả âm và vần.
\(+)\) Tứ ghép: Tươi tốt, buồn bực.
\(@\) Khái niệm: Từ ghép là từ được tạo thành có hơn hai tiếng. Các tiếng tạo nên từ ghép khi đọc đều có nghĩa.
\(#Sano\)
– Từ láy là: ngoan ngoãn (láy vần), lạnh lùng (láy âm đầu), thì thầm (láy âm đầu)
– Từ ghép là: tươi tốt, buồn bực
(Từ ghép là từ khi tách từng tiếng riêng lẻ, các tiếng đó đều có nghĩa)
tươi/ tốt: khi tách ra đều có nghĩa
buồn/bực: tách ra đều có nghĩa