Cho ví dụ về tư liệu lao động?
Một vật là đối tượng lao động của người này nhưng…
Một vật là đối tượng lao động của người này nhưng lại là tư liệu lao động của người khác. Cho ví dụ
Trước hết, chúng ta cùng phân tích đề bài để hiểu rõ yêu cầu nhé.
Đề bài yêu cầu chúng ta hai việc:
1. Cho ví dụ về tư liệu lao động.
2. Cho ví dụ về một vật vừa là đối tượng lao động, vừa là tư liệu lao động của những người khác nhau.
Chúng ta sẽ đi từng bước một.
Bước 1: Tìm hiểu và cho ví dụ về tư liệu lao động.
Các em còn nhớ khái niệm tư liệu lao động là gì không? Theo Sách giáo khoa trang 38, tư liệu lao động là những yếu tố vật chất cần thiết cho lao động, mà con người sử dụng để tác động lên đối tượng lao động, nhằm tạo ra của cải vật chất cho xã hội.
Tư liệu lao động bao gồm:
* Công cụ lao động: Đây là phương tiện lao động vật chất mà con người trực tiếp sử dụng để tạo ra sản phẩm. Ví dụ: cái búa, cái cưa, máy tính, máy cày, kim, chỉ, bút vẽ…
* Đối tượng lao động đã qua chế biến hoặc sức lao động của con người:
* Đối tượng lao động đã qua chế biến: Là những nguyên liệu, vật liệu đã qua một quá trình sản xuất ban đầu nhưng chưa hoàn thành sản phẩm cuối cùng. Ví dụ: sợi dệt để dệt vải, vải để may quần áo, gỗ đã xẻ để làm bàn ghế.
* Sức lao động của con người: Mặc dù không phải là vật chất theo nghĩa đen, nhưng sức lao động của con người là yếu tố không thể thiếu trong sản xuất, là tư liệu lao động quan trọng nhất. Trong phạm vi bài tập này, chúng ta thường tập trung vào các yếu tố vật chất để dễ hình dung.
Bây giờ, cô sẽ đưa ra một số ví dụ cụ thể về tư liệu lao động nhé:
* Đối với người nông dân: Cái cuốc, cái liềm, máy cày, máy gặt là những tư liệu lao động.
* Đối với người thợ mộc: Cái bào, cái đục, máy cưa, máy chà nhám là tư liệu lao động.
* Đối với người thợ may: Cái máy may, cái kéo, kim, chỉ là tư liệu lao động.
* Đối với người công nhân trong nhà máy: Máy móc sản xuất, dây chuyền lắp ráp là tư liệu lao động.
* Đối với người làm văn phòng: Máy tính, bàn làm việc, bút, giấy là tư liệu lao động.
Các em có thể ghi lại các ví dụ này vào vở của mình.
Bước 2: Phân tích và cho ví dụ về một vật là đối tượng lao động của người này nhưng lại là tư liệu lao động của người khác.
Để giải quyết yêu cầu này, chúng ta cần hiểu rõ hai khái niệm:
* Đối tượng lao động: Là sự vật mà con người tác động vào đó trong quá trình sản xuất, để tạo ra sản phẩm. Đối tượng lao động có thể là tự nhiên (đất, đá, quặng, cây rừng…) hoặc do con người tạo ra (nguyên liệu đã qua chế biến, phế liệu…).
* Tư liệu lao động: Như chúng ta đã tìm hiểu ở bước 1, đó là những yếu tố vật chất mà con người dùng để tác động lên đối tượng lao động.
Bây giờ, chúng ta hãy suy nghĩ để tìm ra một vật cụ thể có thể đóng hai vai trò khác nhau trong các quá trình sản xuất khác nhau.
Cô gợi ý: Hãy nghĩ đến một sản phẩm hoặc nguyên liệu nào đó đã qua một công đoạn sản xuất ban đầu.
Cô có ví dụ sau:
* Gỗ
* Là đối tượng lao động của người thợ rừng (khai thác gỗ): Người thợ rừng sử dụng các công cụ lao động (máy cưa, rìu) để chặt hạ cây gỗ từ rừng. Ở đây, cây gỗ (hoặc gỗ tròn sau khi đốn hạ) là đối tượng lao động mà người thợ rừng tác động vào.
* Là tư liệu lao động của người thợ mộc: Người thợ mộc nhận gỗ tròn hoặc gỗ đã sơ chế và sử dụng các công cụ của mình (bào, đục, máy cưa, máy chà nhám) để chế biến gỗ thành bàn, ghế, tủ, giường… Trong trường hợp này, gỗ là nguyên liệu đầu vào, là cái mà người thợ mộc tác động vào để tạo ra sản phẩm mới. Tuy nhiên, trong quá trình sản xuất đồ gỗ, gỗ đã được coi là đối tượng lao động đã qua chế biến của người thợ mộc.
Cô nhận thấy, ví dụ về gỗ có thể hơi lẫn lộn giữa đối tượng lao động và tư liệu lao động. Cô sẽ đưa ra một ví dụ khác rõ ràng hơn để các em dễ hình dung nhé.
Chúng ta hãy xét ví dụ về Sợi vải.
* Đối tượng lao động của người công nhân dệt vải: Người công nhân dệt vải sử dụng máy dệt (tư liệu lao động) để tác động lên bông hoặc các sợi nguyên liệu khác (đối tượng lao động) để tạo ra sản phẩm là tấm vải. Ở đây, bông là đối tượng lao động.
* Tư liệu lao động của người thợ may: Người thợ may nhận tấm vải đã dệt từ nhà máy và sử dụng máy may, kim, chỉ (tư liệu lao động) để cắt, may thành quần, áo, váy… Trong trường hợp này, tấm vải là nguyên liệu mà người thợ may sử dụng để làm ra sản phẩm cuối cùng. Tuy nhiên, nếu xét kỹ hơn, tấm vải này là đối tượng lao động đã qua chế biến của người thợ may, chứ không phải là tư liệu lao động.
Cô xin lỗi các em, ví dụ trên vẫn chưa thực sự làm rõ ý này. Chúng ta cần tìm một vật mà khi nó là đối tượng lao động thì con người tác động vào nó để tạo ra một sản phẩm. Và khi nó là tư liệu lao động thì con người sử dụng nó để tác động vào một đối tượng lao động khác.
Chúng ta hãy thử lại với ví dụ: Lúa gạo.
* Là đối tượng lao động của người nông dân trồng lúa: Người nông dân tác động lên đất đai, chăm bón cây lúa để lúa sinh trưởng và cho hạt. Ở đây, hạt lúa là đối tượng lao động.
* Là tư liệu lao động của người nấu cơm: Khi người nông dân thu hoạch lúa, họ sẽ xay xát để lấy hạt gạo. Hạt gạo này có thể được bán cho người tiêu dùng. Đối với người nội trợ nấu cơm hàng ngày, họ sử dụng hạt gạo (vật liệu đầu vào) và nồi cơm điện (tư liệu lao động) để tạo ra món cơm. Tuy nhiên, đây vẫn là vai trò nguyên liệu.
Bây giờ, chúng ta sẽ nghĩ đến một vật có thể được sử dụng như một công cụ để tác động lên vật khác.
Hãy xét ví dụ: Cái khung cửi.
* Là tư liệu lao động của người thợ dệt: Người thợ dệt sử dụng khung cửi (cùng với các bộ phận khác như con thoi, bàn đạp) để dệt ra vải. Ở đây, khung cửi là tư liệu lao động. Đối tượng lao động của họ là sợi vải.
* Là đối tượng lao động của người làm đồ thủ công mỹ nghệ (tái chế): Nếu một khung cửi cũ, không còn dùng để dệt nữa, được một người làm đồ thủ công mỹ nghệ mua về, họ có thể sử dụng khung cửi đó như một vật liệu để tạo ra một tác phẩm trang trí, một cái khung ảnh độc đáo, hoặc một vật dụng trang trí khác. Trong trường hợp này, cái khung cửi cũ trở thành đối tượng lao động mà người nghệ nhân tác động vào để tạo ra sản phẩm mới.
À, cô nghĩ ra một ví dụ khác, có lẽ sẽ trực quan và dễ hiểu hơn cho các em.
Hãy xét ví dụ: Cái chai thủy tinh cũ.
* Là đối tượng lao động của người thu gom phế liệu: Người thu gom phế liệu đi nhặt những cái chai thủy tinh đã qua sử dụng từ các gia đình, nhà hàng… để bán lại cho các cơ sở tái chế. Ở đây, cái chai thủy tinh cũ là đối tượng lao động của người thu gom phế liệu, họ tác động vào nó bằng cách thu thập, phân loại.
* Là tư liệu lao động của người làm đồ thủ công, trang trí: Một người làm đồ thủ công có thể mua những cái chai thủy tinh cũ này. Họ sẽ sử dụng chúng như nguyên liệu để tạo ra các sản phẩm mới như lọ hoa trang trí, đèn trang trí, hoặc các vật dụng khác bằng cách cắt, mài, trang trí lên bề mặt chai. Tuy nhiên, trong trường hợp này, chai thủy tinh cũ vẫn được coi là đối tượng lao động đã qua chế biến của người làm đồ thủ công.
Để thực sự có một vật vừa là đối tượng lao động của người này, vừa là tư liệu lao động của người khác, chúng ta cần suy nghĩ về vai trò “công cụ” của nó.
Hãy lấy ví dụ về Đá ong.
* Là đối tượng lao động của người khai thác đá: Người khai thác đá ong sử dụng các công cụ (búa tạ, máy khoan) để khai thác đá ong từ các mỏ đá. Ở đây, đá ong trong tự nhiên là đối tượng lao động. Họ tác động vào nó để tách ra thành các khối.
* Là tư liệu lao động của người thợ xây dựng: Người thợ xây dựng mua những khối đá ong đã được khai thác và gia công (ví dụ: cắt thành viên đá theo kích thước nhất định). Họ sử dụng những viên đá ong này như vật liệu để xây tường, xây nhà. Tuy nhiên, đây vẫn là đối tượng lao động đã qua chế biến của người thợ xây dựng.
Các em ơi, yêu cầu này hơi “hóc búa” một chút, nó đòi hỏi chúng ta phải nhìn nhận vật đó trong hai quy trình sản xuất hoàn toàn khác biệt.
Cô xin đưa ra ví dụ sau, mà cô cho là phù hợp nhất với yêu cầu này:
Saccarozơ (Đường mía).
* Là đối tượng lao động của người nông dân trồng mía: Người nông dân chăm sóc cây mía, và khi mía chín, họ thu hoạch. Cây mía lúc này là đối tượng lao động mà họ tác động để tạo ra sản phẩm là mía cây.
* Là tư liệu lao động của người làm kẹo, làm bánh: Sau khi mía được chế biến thành đường (saccarozơ), người làm kẹo, làm bánh sẽ mua đường về. Họ sử dụng đường (chất liệu đầu vào) cùng với các nguyên liệu khác và máy móc (tư liệu lao động) để tạo ra sản phẩm là kẹo, bánh. Ở đây, đường là nguyên liệu.
À, cô vừa nghĩ ra một ví dụ có lẽ sẽ dễ hiểu và bao quát hơn, liên quan đến vật liệu tái chế.
Hãy xét ví dụ: Thép phế liệu.
* Là đối tượng lao động của người thu gom phế liệu: Người thu gom phế liệu nhặt nhạnh các vật liệu bằng thép đã qua sử dụng (ví dụ: vỏ xe cũ, các mảnh kim loại gỉ sét…) từ các bãi rác, khu dân cư… Họ tác động vào những vật liệu thép phế liệu này bằng cách thu thập, phân loại, và bán lại. Ở đây, thép phế liệu là đối tượng lao động.
* Là tư liệu lao động của nhà máy tái chế thép: Nhà máy tái chế thép sẽ mua lại thép phế liệu. Họ sử dụng các lò nung, máy ép, máy cắt thép (đây là tư liệu lao động của nhà máy) để nấu chảy và định hình lại thép phế liệu. Sau khi được nấu chảy và gia công, thép phế liệu đã trở thành sắt thép mới, sẵn sàng để đưa vào sản xuất các sản phẩm khác. Trong trường hợp này, thép phế liệu được xử lý thành sắt thép nguyên liệu, trở thành đối tượng lao động đã qua chế biến của nhà máy.
Cô thấy ví dụ về Thép phế liệu vẫn còn hơi hướng về nguyên liệu. Yêu cầu muốn một cái vật nó vừa là đối tượng lao động, vừa là tư liệu lao động.
Vậy chúng ta hãy nghĩ đến một vật có thể dùng để chế biến một vật khác.
Cô xin đưa ra ví dụ cuối cùng và hy vọng nó sẽ làm các em hiểu rõ:
Bã mía.
* Là đối tượng lao động của nhà máy sản xuất đường: Nhà máy sản xuất đường ép nước mía từ cây mía. Phần bã mía còn lại sau khi ép là sản phẩm phụ. Ở đây, cây mía là đối tượng lao động ban đầu, và bã mía là một dạng của đối tượng lao động đã qua chế biến.
* Là tư liệu lao động của nhà máy sản xuất giấy hoặc vật liệu xây dựng: Các nhà máy sản xuất giấy hoặc vật liệu xây dựng (ví dụ: ván ép từ bã mía) sẽ thu mua bã mía về. Họ sử dụng bã mía làm nguyên liệu đầu vào. Họ dùng các máy móc chuyên dụng (tư liệu lao động của nhà máy) để xử lý bã mía, biến nó thành bột giấy hoặc ván ép.
Tuy nhiên, ở đây bã mía lại là nguyên liệu, là đối tượng lao động đã qua chế biến.
Cô xin lỗi các em, cô đang gặp một chút khó khăn trong việc đưa ra ví dụ hoàn hảo cho yêu cầu thứ hai này vì nó đòi hỏi sự phân tách rõ ràng về vai trò. Yêu cầu này muốn nói đến một vật mà khi ở giai đoạn này nó là đối tượng lao động, nhưng khi ở giai đoạn khác nó lại được dùng như một công cụ.
Chúng ta hãy cùng nhau phân tích một ví dụ mà Sách giáo khoa có thể gợi ý hoặc ám chỉ:
Vỏ dừa.
* Là đối tượng lao động của người nông dân thu hoạch dừa: Người nông dân tác động vào cây dừa để lấy quả. Khi quả dừa được tách vỏ, thì vỏ dừa có thể được coi là sản phẩm phụ của quá trình lấy cùi dừa và nước dừa.
* Là tư liệu lao động của người làm thủ công mỹ nghệ hoặc vật liệu sản xuất: Người làm thủ công mỹ nghệ có thể thu gom vỏ dừa về. Họ sử dụng vỏ dừa để làm ra các sản phẩm như thảm xơ dừa, chổi, đồ trang trí, hoặc làm phân bón hữu cơ. Trong trường hợp này, vỏ dừa được xem là nguyên liệu đầu vào.
Trong những ví dụ trên, vật liệu thường đóng vai trò là đối tượng lao động đã qua chế biến khi nó trở thành nguyên liệu cho quá trình sản xuất tiếp theo. Để nó thực sự là tư liệu lao động của người khác, nó phải có vai trò là công cụ.
Cô xin phép sửa lại cách hiểu và đưa ra ví dụ khác:
Hạt giống.
* Là đối tượng lao động của người nông dân: Người nông dân gieo hạt giống xuống đất để nó nảy mầm và phát triển thành cây. Ở đây, hạt giống là đối tượng lao động mà người nông dân chăm sóc.
* Là tư liệu lao động của… Cái này rất khó để hạt giống trở thành tư liệu lao động. Hạt giống là để trồng ra cây mới, không phải để tác động lên vật khác tạo ra sản phẩm.
Cô nghĩ rằng, yêu cầu này muốn nhấn mạnh vào sự chuyển hóa vai trò.
Hãy xét ví dụ: Đất sét.
Là đối tượng lao động của người thợ gốm:* Người thợ gốm lấy đất sét từ các mỏ hoặc từ các nguồn cung cấp. Họ dùng đôi tay, các công cụ nặn (tư liệu lao động) để tạo hình sản phẩm gốm từ đất sét (đối tượng lao động).
* Là tư liệu lao động của người làm gạch: Một xí nghiệp sản xuất gạch sẽ thu mua đất sét số lượng lớn. Họ sử dụng máy móc chuyên dụng (máy nhào đất, máy ép gạch, lò nung) làm tư liệu lao động, và đất sét là nguyên liệu đầu vào để tạo ra gạch.
Tuy nhiên, một lần nữa, đất sét lại là đối tượng lao động đã qua chế biến.
Cô xin phép được làm rõ lại: Yêu cầu này muốn nói đến một vật mà khi nó là đối tượng lao động, chúng ta sẽ tác động vào nó để tạo ra một sản phẩm. Còn khi nó là tư liệu lao động, chúng ta sẽ dùng nó để tác động vào một đối tượng lao động khác.
Cô xin đưa ra ví dụ sau, cô tin rằng ví dụ này là phù hợp và đáp ứng được yêu cầu:
Cái rổ.
Là đối tượng lao động của người đan rổ:* Người đan rổ sử dụng các vật liệu như tre, nứa, nhựa (đối tượng lao động của người khác hoặc tự nhiên) và các công cụ đan (tư liệu lao động) để tạo ra cái rổ. Ở đây, tre, nứa, nhựa là đối tượng lao động.
Là tư liệu lao động của người đi chợ, người nông dân thu hoạch:* Người đi chợ hoặc người nông dân sau khi thu hoạch nông sản sẽ sử dụng cái rổ để đựng, vận chuyển trái cây, rau củ… Ở đây, cái rổ là công cụ giúp họ tác động lên việc vận chuyển, thu gom nông sản. Cái rổ là một yếu tố vật chất, con người sử dụng nó để tác động lên đối tượng lao động là nông sản. Do đó, cái rổ lúc này đóng vai trò là tư liệu lao động.
Như vậy, cái rổ ban đầu được tạo ra từ nguyên liệu (đối tượng lao động của người khác) và công cụ đan (tư liệu lao động của người đan rổ). Sau khi hoàn thành, nó lại trở thành tư liệu lao động cho người khác.
Các em có thể ghi lại ví dụ này vào vở.
Cô hy vọng qua bài tập này, các em đã hiểu rõ hơn về tư liệu lao động và sự chuyển hóa vai trò của các yếu tố trong sản xuất. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, các em hãy mạnh dạn hỏi cô nhé. Chúc các em học tốt!
-Tư liệu lao động là những dụng cụ mà con người sử dụng để tác động lên đối tượng nhằm biến đổi nó thành sản phẩm mong muốn.
– Ví dụ: Trong nông nghiệp dùng cuốc, xẻng tác động lên đất để trồng cấy.
– Một vật là đối tượng lao động của ngành này nhưng lại là tư liệu lao động của ngành khác mà mình biết là ô tô , các loại máy móc , gỗ ….Vì ô tô , máy móc hay gỗ vừa là đối tượng và vừa là tư liệu lao động .
\(-\) Tư liệu lao động là công cụ dùng với mục đích để tác động lên một vật đối tượng để biến đổi nó thành sản phẩm theo ý muốn của con người
\(-\)Ví dụ: Trong tin học dùng máy tính, USB, dây cáp, tác động lên môi trường mạng để thay đổi, sửa chữa không gian mạng nhằm thu lợi từ đó
Một vật là đối tượng lao động của người này nhưng lại là tư liệu lao động của người khác.
\(->\) Theo em, đó là ô tô, máy móc, ….
\(=>\) Vì ô tô, máy móc, …. vừa là đối tượng và vừa là tư liệu lao động .