Clo hóa một ankan X theo tỉ lệ 1 : 1 được dẫn xuất monoclo duy nhất có %Cl = 33,…
Bước 1: Phân tích đề bài và xác định yêu cầu.
Đề bài cho biết:
1. Phản ứng clo hóa ankan X theo tỉ lệ 1:1. Điều này có nghĩa là 1 phân tử ankan X phản ứng với 1 phân tử clo (Cl₂).
2. Sản phẩm thu được là dẫn xuất monoclo duy nhất. Điều này rất quan trọng, nó cho chúng ta biết ankan X chỉ có một loại nguyên tử hydro có khả năng tham gia phản ứng thế clo.
3. Dẫn xuất monoclo này có %Cl = 33,33% về khối lượng.
4. Yêu cầu tìm công thức của ankan X.
Bước 2: Gọi công thức chung của ankan.
Ankan là các hiđrocacbon no, mạch hở, có công thức chung là CnH2n+2 (với n là số nguyên tử cacbon, n ≥ 1).
Bước 3: Viết phương trình phản ứng clo hóa.
Phản ứng thế nguyên tử hiđro bằng nguyên tử clo. Vì đề bài cho sản phẩm monoclo duy nhất, nên ankan X có một loại nguyên tử hiđro.
Phương trình tổng quát:
CnH2n+2 + Cl₂ → CnH2n+1Cl + HCl
Bước 4: Sử dụng dữ kiện %Cl để lập mối liên hệ toán học.
Ta có:
%Cl = (Khối lượng nguyên tử clo trong dẫn xuất monoclo / Khối lượng mol của dẫn xuất monoclo) * 100%
Khối lượng mol của clo (Cl) là 35,5 g/mol.
Khối lượng mol của dẫn xuất monoclo là (14n + 2 + 35,5) g/mol.
Thay vào công thức tính phần trăm khối lượng:
33,33% = (35,5 / (14n + 2 + 35,5)) * 100%
Bước 5: Giải phương trình tìm n.
Ta có thể viết lại phương trình như sau:
0,3333 = 35,5 / (14n + 37,5)
Nhân chéo:
0,3333 * (14n + 37,5) = 35,5
4,6662n + 12,49875 = 35,5
4,6662n = 35,5 – 12,49875
4,6662n = 23,00125
n = 23,00125 / 4,6662 ≈ 4,93
Tuy nhiên, n phải là một số nguyên. Chúng ta hãy thử làm tròn hoặc kiểm tra lại phép tính.
Chúng ta có thể sử dụng tỉ lệ chính xác hơn của %Cl = 33,33%.
33,33% tương đương với 1/3.
Nếu %Cl = 1/3, ta có:
1/3 = 35,5 / (14n + 37,5)
Nhân chéo:
1 (14n + 37,5) = 3 35,5
14n + 37,5 = 106,5
14n = 106,5 – 37,5
14n = 69
n = 69 / 14 ≈ 4,93. Vẫn không phải số nguyên.
Có thể là đề bài cho %Cl là xấp xỉ. Ta xem xét lại đề bài “dẫn xuất monoclo duy nhất”. Điều này chỉ ra rằng ankan đó có cấu trúc đối xứng, chỉ có một loại hydro. Các ankan có cấu trúc đối xứng và có thể cho sản phẩm monoclo duy nhất là:
* Metan (CH₄): Chỉ có 1 loại H. Clo hóa cho CH₃Cl.
* Etan (C₂H₆): Chỉ có 1 loại H. Clo hóa cho CH₃CH₂Cl.
* Propan (C₃H₈): Có 2 loại H (H ở C bậc 1 và H ở C bậc 2). Clo hóa cho hỗn hợp sản phẩm.
* Butan (C₄H₁₀): Có 2 loại H (H ở C bậc 1 và H ở C bậc 2). Clo hóa cho hỗn hợp sản phẩm.
* Isopentan (CH₃CH(CH₃)CH₂CH₃): Có nhiều loại H.
Chúng ta hãy kiểm tra các trường hợp Metan, Etan, Propan, Butan dựa vào %Cl.
* Nếu X là Metan (CH₄):
Dẫn xuất monoclo là CH₃Cl.
Khối lượng mol của CH₃Cl = 12 + 3*1 + 35,5 = 50,5 g/mol.
%Cl = (35,5 / 50,5) * 100% ≈ 70,3%. Không phải 33,33%.
* Nếu X là Etan (C₂H₆):
Dẫn xuất monoclo là CH₃CH₂Cl.
Khối lượng mol của C₂H₆ = 2*12 + 6*1 = 30 g/mol.
Khối lượng mol của C₂H₅Cl = 2*12 + 5*1 + 35,5 = 24 + 5 + 35,5 = 64,5 g/mol.
%Cl = (35,5 / 64,5) * 100% ≈ 55,04%. Không phải 33,33%.
Có vẻ như việc sử dụng %Cl = 33,33% trực tiếp vào công thức tổng quát CnH2n+2 chưa ra kết quả nguyên. Chúng ta hãy xem xét lại đề bài, có thể có sự nhầm lẫn trong việc diễn giải hoặc đề bài có một chút sai số. Tuy nhiên, nguyên tắc chung vẫn đúng.
Chúng ta có thể giả định rằng 33,33% là một giá trị gần đúng. Hãy thử với giá trị 1/3, tức là khối lượng Cl chiếm 1/3 khối lượng phân tử. Điều này có nghĩa là khối lượng còn lại (ankan trừ đi 1 H) sẽ chiếm 2/3 khối lượng phân tử.
Khối lượng ankan (trừ đi 1 H) = CnH2n+1
Khối lượng mol của CnH2n+1 = 14n + 1
Ta có tỉ lệ:
Khối lượng Cl / Khối lượng CnH2n+1 = 35,5 / (14n + 1)
Nếu %Cl = 33,33% = 1/3, thì tỉ lệ khối lượng Cl so với phần ankan là 1:2.
Tức là: Khối lượng Cl / Khối lượng CnH2n+1 = 1 / 2.
35,5 / (14n + 1) = 1 / 2
Nhân chéo:
35,5 2 = 1 (14n + 1)
71 = 14n + 1
14n = 71 – 1
14n = 70
n = 70 / 14
n = 5
Bước 6: Xác định công thức ankan X.
Với n = 5, công thức của ankan X là C₅H₂*₅+₂ = C₅H₁₂.
Ankan có công thức C₅H₁₂ là Pentan. Pentan có các đồng phân là n-pentan, isopentan (2-metylbutan) và neopentan (2,2-dimetylpropan).
Bước 7: Kiểm tra xem ankan nào cho dẫn xuất monoclo duy nhất.
* n-pentan (CH₃CH₂CH₂CH₂CH₃): Có 3 loại H (H ở C bậc 1, H ở C bậc 2, H ở C bậc 3). Sẽ cho hỗn hợp 3 sản phẩm monoclo.
* isopentan (CH₃CH(CH₃)CH₂CH₃): Có 4 loại H. Sẽ cho hỗn hợp 4 sản phẩm monoclo.
* neopentan (C(CH₃)₄): Cả 4 nhóm CH₃ đều tương đương nhau về mặt hóa học do cấu trúc đối xứng của phân tử. Do đó, khi clo hóa neopentan, ta chỉ thu được một sản phẩm monoclo duy nhất là (CH₃)₃CCH₂Cl (hay 1-clo-2,2-dimetylpropan).
Bước 8: Kiểm tra lại %Cl với neopentan.
Neopentan có công thức là C(CH₃)₄, tương đương với C₅H₁₂.
Khối lượng mol của C₅H₁₂ = 5 12 + 12 1 = 60 + 12 = 72 g/mol.
Dẫn xuất monoclo là (CH₃)₃CCH₂Cl.
Khối lượng mol của dẫn xuất monoclo = Khối lượng mol của C₅H₁₂ – Khối lượng 1 H + Khối lượng 1 Cl
= 72 – 1 + 35,5 = 106,5 g/mol.
%Cl = (35,5 / 106,5) * 100% ≈ 33,3333… %
Kết quả này hoàn toàn khớp với đề bài.
Kết luận:
Ankan X là neopentan, có công thức là C₅H₁₂.
Chúc các em học tốt! Có chỗ nào chưa hiểu các em cứ mạnh dạn hỏi nhé.
Đáp án:
neopentan (2,2-đimetylpropan)
Giải thích các bước giải:
Dẫn xuất có dạng \(C_nH_{2n+1}Cl\)
=> \(\dfrac{35,5.100}{14n+36,5}= 33,33\)
\(\Leftrightarrow n=5\)
Ankan có CTPT: \(C_5H_{12}\)
Vậy X là neopentan (2,2-đimetylpropan)