Chúng ta cùng bắt đầu với câu hỏi thứ nhất.

Câu 1. Thuộc thể thơ gì, phương thức biểu đạt chính là gì.

Để xác định thể thơ, chúng ta cần quan sát cấu trúc câu thơ, vần điệu và nhịp điệu.
Đoạn thơ của chúng ta có bốn câu, mỗi câu có sáu âm tiết. Cụ thể:
“Công cha như núi Thái Sơn” (6 âm tiết)
“Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra” (6 âm tiết)
“Một lòng thờ mẹ kính cha” (6 âm tiết)
“Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.” (6 âm tiết)

Vần:
Câu thơ thứ nhất kết thúc bằng vần “ơn” (Sơn).
Câu thơ thứ hai kết thúc bằng vần “a” (ra).
Câu thơ thứ ba kết thúc bằng vần “a” (cha).
Câu thơ thứ tư kết thúc bằng vần “on” (con).

Ta thấy, câu thứ hai và câu thứ ba có vần “a” với nhau. Đây là đặc điểm của thể thơ lục bát biến thể hoặc thơ tự do. Tuy nhiên, xét về cấu trúc và nhịp điệu quen thuộc trong văn học dân gian, đây là một thể thơ rất gần với thể thơ lục bát. Trong chương trình lớp 6, các em đã được học về thể thơ lục bát.

Trong trường hợp này, mặc dù nhịp điệu có thể linh hoạt hơn lục bát truyền thống (6-8), nhưng cách gieo vần và số lượng âm tiết trong mỗi dòng gợi nhớ mạnh mẽ đến cấu trúc của thơ lục bát.

Vậy, ta có thể kết luận: Đoạn thơ thuộc thể thơ lục bát biến thể hoặc thể thơ tự do có âm hưởng lục bát. Tuy nhiên, để trả lời theo Sách giáo khoa lớp 6, chúng ta thường nhìn nhận sự tương đồng về cấu trúc và nhịp điệu. Trong nhiều tài liệu, những bài thơ như thế này thường được quy về thể thơ lục bát do âm hưởng và cấu trúc gần gũi.

Tiếp theo, chúng ta xác định phương thức biểu đạt chính. Phương thức biểu đạt là cách thức mà tác giả dùng để truyền đạt nội dung, tình cảm của mình đến người đọc. Có các phương thức chính như tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận, thuyết minh.

Đoạn thơ này nói về tình cảm, đạo hiếu của con cái đối với cha mẹ. Nó thể hiện sự kính trọng, biết ơn sâu sắc. Cảm xúc, tình cảm được bộc lộ trực tiếp, mạnh mẽ qua lời thơ.

Do đó, phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ này là biểu cảm.

Cô tóm lại câu trả lời cho câu hỏi 1:
– Thể thơ: Lục bát (hoặc lục bát biến thể, tùy theo cách phân tích sâu hơn, nhưng lục bát là cách hiểu phổ biến trong chương trình lớp 6).
– Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm.

Bây giờ, chúng ta chuyển sang câu hỏi thứ hai.

Câu 2. Biện pháp tu từ chính trong hai dòng thơ đầu văn bản là biện pháp gì, nêu tác dụng.

Hai dòng thơ đầu là:
“Công cha như núi Thái Sơn”
“Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”

Các em hãy quan sát kỹ hai dòng thơ này. Chúng ta thấy có sự xuất hiện của từ “như”. Từ “như” thường được dùng để so sánh.
Dòng thơ thứ nhất so sánh “Công cha” với “núi Thái Sơn”.
Dòng thơ thứ hai so sánh “Nghĩa mẹ” với “nước trong nguồn chảy ra”.

Việc so sánh này nhằm làm rõ sự to lớn, vĩnh cửu của công lao cha mẹ. Núi Thái Sơn là một ngọn núi cao lớn, sừng sững, biểu tượng cho sự vững chãi, vĩnh hằng. Nước trong nguồn chảy ra thì không bao giờ cạn, luôn tuôn trào, biểu tượng cho sự bao la, vô tận.

Vậy, biện pháp tu từ chính được sử dụng ở đây là so sánh.

Bây giờ, chúng ta sẽ nêu tác dụng của biện pháp so sánh này.
Khi công cha được so sánh với “núi Thái Sơn”, người đọc hình dung được sự vĩ đại, to lớn, vững chãi của công ơn sinh thành, nuôi dưỡng của người cha. Công ơn này dường như không gì có thể lay chuyển hay sánh được.

Khi nghĩa mẹ được so sánh với “nước trong nguồn chảy ra”, người đọc cảm nhận được sự dịu dàng, bao la, bất tận, luôn tuôn trào và không ngừng nghỉ của tình yêu thương, sự hy sinh mà người mẹ dành cho con.

Tác dụng chung của hai phép so sánh này là:
– Làm nổi bật, cụ thể hóa sự cao cả, lớn lao, vĩnh cửu của công ơn cha mẹ.
– Giúp người đọc dễ dàng hình dung, cảm nhận được tình yêu thương, sự hy sinh to lớn mà cha mẹ đã dành cho con cái.
– Góp phần tăng tính thuyết phục, lay động lòng người, từ đó khơi gợi trong lòng người đọc sự kính trọng, biết ơn đối với cha mẹ.

Cô tóm lại câu trả lời cho câu hỏi 2:
– Biện pháp tu từ chính: So sánh.
– Tác dụng: Làm nổi bật sự cao cả, lớn lao, vĩnh cửu của công ơn cha mẹ; giúp người đọc dễ dàng hình dung, cảm nhận tình yêu thương của cha mẹ; khơi gợi lòng biết ơn.

Cuối cùng, chúng ta đến với câu hỏi thứ ba.

Câu 3. Cảm nhận của em về bài thơ trên.

Đây là một câu hỏi mở, yêu cầu các em thể hiện suy nghĩ, tình cảm của mình sau khi đọc bài thơ. Tuy nhiên, khi trả lời, các em cần bám sát nội dung và ý nghĩa của bài thơ.

Bài thơ thể hiện một chủ đề rất quan trọng và ý nghĩa trong văn hóa Việt Nam: Tình cha con, nghĩa mẹ con và đạo hiếu.

Trước hết, về nội dung:
Bài thơ ca ngợi công lao trời biển của cha mẹ. Cha mẹ đã sinh thành, nuôi dưỡng con khôn lớn. Tình cảm, công ơn đó được ví von bằng những hình ảnh rất đẹp và ý nghĩa: núi Thái Sơn tượng trưng cho sự vững chãi, to lớn; nước trong nguồn chảy ra tượng trưng cho sự dạt dào, bất tận. Điều này cho thấy công ơn cha mẹ là vô cùng lớn lao, không gì có thể đong đếm hết.

Tiếp theo, về lời khuyên:
Hai câu thơ cuối là lời nhắn nhủ, là lời khuyên về đạo làm con: “Một lòng thờ mẹ kính cha / Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.” Điều này khẳng định bổn phận, trách nhiệm thiêng liêng của con cái đối với cha mẹ. “Chữ hiếu” ở đây không chỉ là sự tôn kính, vâng lời mà còn là sự quan tâm, chăm sóc, báo đáp công ơn sinh thành. Việc thực hiện trọn vẹn đạo hiếu mới thực sự là người con có trách nhiệm, có đạo đức.

Về cảm xúc của em:
Khi đọc bài thơ này, em cảm thấy:
– Sự xúc động, biết ơn sâu sắc đối với công lao của cha mẹ. Bài thơ nhắc nhở em về những gì cha mẹ đã hy sinh, làm cho mình.
– Nhận thức rõ hơn về bổn phận làm con. Em hiểu rằng mình cần phải yêu thương, kính trọng, vâng lời và cố gắng học tập, rèn luyện để không phụ lòng cha mẹ.
– Sự ngưỡng mộ đối với những giá trị đạo đức tốt đẹp mà bài thơ đề cao, đó là tình yêu thương gia đình và lòng hiếu thảo.

Cô có thể gợi ý một bài cảm nhận như sau (các em có thể dùng ý này hoặc diễn đạt theo cách của mình):

“Đọc bài thơ ‘Công cha như núi Thái Sơn’ và ‘Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra’, em cảm thấy vô cùng xúc động và tự hào về công lao trời biển của cha mẹ. Những hình ảnh so sánh ‘núi Thái Sơn’ và ‘nước trong nguồn’ đã giúp em hình dung rõ ràng hơn về sự vĩ đại, bao la và bất tận của tình thương mà cha mẹ đã dành cho mình. Em hiểu rằng, mình cần phải luôn ghi nhớ và biết ơn công ơn ấy.

Đặc biệt, hai câu thơ cuối: ‘Một lòng thờ mẹ kính cha / Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con’ như một lời răn dạy, nhắc nhở em về bổn phận làm con. Em nhận thấy rằng, để trở thành một người con ngoan, người có đạo đức, em cần phải luôn yêu thương, kính trọng, vâng lời cha mẹ, cố gắng học tập thật tốt và sống có ích để đền đáp công ơn sinh thành. Bài thơ đã gieo vào lòng em một bài học quý giá về tình cảm gia đình và đạo hiếu.”

Các em thấy đó, bài thơ tuy ngắn gọn nhưng chứa đựng những ý nghĩa sâu sắc, là hành trang quý báu giúp chúng ta trưởng thành hơn.

Về nhà, các em hãy tập đọc lại bài thơ nhiều lần, ghi nhớ nội dung và ý nghĩa của nó nhé. Buổi học của chúng ta hôm nay kết thúc tại đây. Cô chào tạm biệt các em!