Các em hãy cùng cô đọc kỹ đoạn trích:

“Cứ nhìn dòng người đang cuộn chảy trên đường phố trong cái ngột ngạt của trưa hè nóng bức, càng ngạt thở vì chất thải của động cơ xe máy, xe ô tô mà cho dù khẩu trang che kín mũi miệng, cũng không sao thoát khỏi những chất độc ấy chui vào phổi. Hậu quả sẽ ra sao với sức khỏe của con người, khó mà lường được. Nhưng trước mắt thì vẫn cứ phải tồn tại bằng thở hít cái khói bụi độc hại đó để mà bươn chải với cuộc mưu sinh. Cứ ngỡ như chỉ cư dân đô thị mới trực tiếp gánh chịu tai họa đó. Song, như nhận định có trách nhiệm của một nhà khoa học trong Hội thảo về “Phát triển nông thôn” vừa rồi, thì cư dân nông thôn cũng cùng chung thảm họa đó. Đấy là chưa nói đến một thực trạng mà theo ông, sự ô nhiễm môi trường ở nông thôn còn có khía cạnh nặng nề hơn. Mới đó, nông thôn thơ mộng với những con sông xanh biếc – Nước gương trong soi tóc những hàng tre (Nhớ con sông quê hương – Tế Hanh), mà nay đang “có những dòng sông sắp qua đời, dòng sông đang kêu cứu…
(Theo Tương lai Môi trường và phát triển)”

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào từng câu hỏi nhé.

Câu 1: Ý nào nói đúng nhất về phương thức biểu đạt của đoạn trích?

Để xác định phương thức biểu đạt, các em cần xem xét xem đoạn trích chủ yếu sử dụng cách diễn đạt nào để truyền tải nội dung và tình cảm.
– Đoạn trích có nêu lên một vấn đề (ô nhiễm môi trường) và đưa ra những suy nghĩ, nhận định, đánh giá về vấn đề đó. Đây là đặc điểm của phương thức nghị luận.
– Đồng thời, đoạn trích cũng thể hiện rõ sự lo lắng, bức xúc, xót xa của tác giả trước tình trạng ô nhiễm môi trường, đặc biệt là qua cách miêu tả cảm giác “ngột ngạt”, “ngạt thở”, “khó mà lường được”, “thảm họa”, “kêu cứu”. Đây là biểu hiện của phương thức biểu cảm.

Vì vậy, phương thức biểu đạt chính của đoạn trích là Nghị luận kết hợp với biểu cảm.

Đáp án đúng là: A. Nghị luận kết hợp với biểu cảm.

Câu 2: Phương án nào dưới đây là luận đề của đoạn trích?

Luận đề là ý kiến trung tâm, vấn đề chính mà tác giả muốn trình bày và bảo vệ.
– A. Khí thải của các phương tiện giao thông: Đây chỉ là một nguyên nhân cụ thể của ô nhiễm môi trường, chưa phải là vấn đề bao quát.
– B. Ô nhiễm môi trường ở thành thị: Đoạn trích có đề cập đến, nhưng không chỉ giới hạn ở thành thị.
– C. Ô nhiễm môi trường ở nông thôn: Đoạn trích cũng đề cập đến, nhưng không chỉ giới hạn ở nông thôn.
– D. Ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường với cuộc sống của con người: Đoạn trích nói về sự ngột ngạt, khó thở, hậu quả sức khỏe, sự tồn tại trong khói bụi độc hại, sự “thảm họa” mà ô nhiễm môi trường gây ra cho cả cư dân đô thị và nông thôn. Đây chính là vấn đề trung tâm mà tác giả muốn nói đến.

Đáp án đúng là: D. Ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường với cuộc sống của con người.

Câu 3: Luận đề trên được thể hiện qua luận điểm nào?

Luận điểm là những ý kiến cụ thể để chứng minh cho luận đề.
– A. Ô nhiễm môi trường đang diễn ra ở cả thành thị và nông thôn: Đây là một ý quan trọng để làm rõ luận đề, cho thấy sự lan rộng của vấn đề.
– B. Khí thải các phương tiện giao thông làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến không khí: Đây là một dẫn chứng cụ thể cho thấy ô nhiễm môi trường.
– C. Thực trạng của các dòng sông hiện nay: Đây là một dẫn chứng cho thấy ô nhiễm ở nông thôn.
– D. Con người đang gánh chịu tai họa từ ô nhiễm môi trường: Câu này diễn đạt trực tiếp tác động của ô nhiễm, làm rõ luận đề. Tuy nhiên, câu A bao quát hơn về phạm vi của vấn đề ô nhiễm, từ đó dẫn đến những tai họa mà con người gánh chịu. Xét trên cả đoạn trích, ý A là luận điểm chính để mở rộng và làm rõ luận đề về ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường. Đoạn trích đi từ thành thị đến nông thôn, cho thấy sự hiện diện của ô nhiễm ở cả hai nơi.

Chúng ta hãy xem xét lại. Luận đề là “Ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường với cuộc sống của con người”.
– Câu A (“Ô nhiễm môi trường đang diễn ra ở cả thành thị và nông thôn”) cho thấy phạm vi ảnh hưởng, là một luận điểm quan trọng.
– Câu D (“Con người đang gánh chịu tai họa từ ô nhiễm môi trường”) trực tiếp nói về ảnh hưởng, là luận điểm cốt lõi.

Tuy nhiên, khi đọc toàn bộ đoạn trích, tác giả muốn nhấn mạnh rằng ô nhiễm không chỉ ở thành thị mà còn lan rộng ra nông thôn, và ở nông thôn còn nặng nề hơn, điều này làm rõ thêm mức độ và sự nghiêm trọng của “ảnh hưởng”. Vì vậy, luận điểm A là một luận điểm rất quan trọng để làm sáng tỏ luận đề. Câu D cũng là một luận điểm quan trọng. Tuy nhiên, ý A mang tính chất mở rộng, cho thấy tính phổ biến của vấn đề ô nhiễm, từ đó làm nổi bật hơn tác động của nó đến con người.

Sau khi suy nghĩ kỹ, ta thấy câu A là luận điểm trực tiếp mở rộng phạm vi của vấn đề ô nhiễm, từ đó cho thấy “ảnh hưởng” là rất lớn và lan rộng.

Đáp án đúng là: A. Ô nhiễm môi trường đang diễn ra ở cả thành thị và nông thôn.

Câu 4. Trong văn bản, để làm sáng tỏ cho lí lẽ cư dân đô thị đang trực tiếp gánh chịu tai họa từ ô nhiễm môi trường, tác giả đã sử dụng bằng chứng nào?

Chúng ta cần tìm dẫn chứng cụ thể mà tác giả đưa ra để minh họa cho ý kiến về cư dân đô thị.
– A. Khí thải của các nhà máy, khu công nghiệp…: Đoạn trích không trực tiếp nhắc đến nhà máy, khu công nghiệp.
– B. Chất thải của động cơ xe máy, xe ô tô làm ô nhiễm môi trường và gây hại đến sức khỏe con người: Đoạn trích có miêu tả “càng ngạt thở vì chất thải của động cơ xe máy, xe ô tô mà cho dù khẩu trang che kín mũi miệng, cũng không sao thoát khỏi những chất độc ấy chui vào phổi.” Đây chính là bằng chứng.
– C. Con người hít thở khói bụi vì cuộc sống mưu sinh: Đây là hậu quả, là tình cảnh, chưa phải là bằng chứng cụ thể về nguyên nhân gây ô nhiễm ở đô thị.
– D. Các dòng sông đang bị ô nhiễm…: Đây là bằng chứng về ô nhiễm ở nông thôn.

Đáp án đúng là: B. Chất thải của động cơ xe máy, xe ô tô làm ô nhiễm môi trường và gây hại đến sức khỏe con người.

Câu 5: Trong văn bản, câu văn nào khái quát lí lẽ ô nhiễm môi trường còn báo động ở cả những vùng nông thôn?

Chúng ta tìm câu nói về việc ô nhiễm ở nông thôn.
– A. Nhưng trước mắt thì vẫn cứ phải tồn tại bằng thở hít cái khói bụi độc hại đó để mà bươn chải với cuộc mưu sinh.: Câu này nói về tình cảnh chung, không riêng nông thôn.
– B. Cứ ngỡ như chỉ cư dân đô thị mới trực tiếp gánh chịu tai họa đó.: Câu này mở đầu cho việc nói về nông thôn, nhưng chưa phải là lí lẽ khái quát về ô nhiễm ở nông thôn.
– C. Song, như nhận định có trách nhiệm của một nhà khoa học trong Hội thảo về “Phát triển nông thôn” vừa rồi, thì cư dân nông thôn cũng cùng chung thảm họa đó.: Câu này khẳng định cư dân nông thôn cũng chịu ảnh hưởng, là một phần của lí lẽ.
– D. Đấy là chưa nói đến một thực trạng mà theo ông, sự ô nhiễm môi trường ở nông thôn còn có khía cạnh nặng nề hơn.: Câu này trực tiếp khẳng định sự ô nhiễm ở nông thôn và mức độ nghiêm trọng hơn, bao quát được lí lẽ đã nêu.

Đáp án đúng là: D. Đấy là chưa nói đến một thực trạng mà theo ông, sự ô nhiễm môi trường ở nông thôn còn có khía cạnh nặng nề hơn.

Câu 6: Đặt trong văn bản, câu thơ: Nước gương trong soi tóc những hàng tre, gợi cho em liên tưởng gì?

Câu thơ này được trích từ bài “Nhớ con sông quê hương” của Tế Hanh.
– A. Gợi lên hình ảnh nước trong veo, người con gái thường soi bóng mình trong đó.: Không trực tiếp liên quan đến nội dung đoạn trích, cũng không phải là ý nghĩa chính của câu thơ trong ngữ cảnh này.
– B. Gợi hình ảnh người con gái với mái tóc dài yêu kiều, thiết tha.: Tương tự như A, không phải là ý nghĩa chính.
– C. Gợi hình ảnh dòng sông trong veo, thanh bình, yên ả trong kỉ niệm.: Câu thơ này miêu tả vẻ đẹp của dòng sông quê hương, gợi sự trong lành, thơ mộng. Khi đặt trong bối cảnh đoạn trích đang nói về sự ô nhiễm, câu thơ này được đưa ra để làm nổi bật sự tương phản giữa quá khứ tươi đẹp và hiện tại đáng buồn.
– D. Gợi hình ảnh những lũy tre làng hồn quê Việt Nam.: Tre chỉ là một phần của cảnh vật, ý chính là dòng sông.

Đáp án đúng là: C. Gợi hình ảnh dòng sông trong veo, thanh bình, yên ả trong kỉ niệm.

Câu 7: Cách diễn đạt dòng sông sắp qua đời, dòng sông đang kêu cứu sử dụng biện pháp tu từ gì?

Các em hãy chú ý vào cách diễn đạt “sắp qua đời”, “đang kêu cứu”.
– So sánh: Không có sự đối chiếu giữa hai sự vật, sự việc.
– Liệt kê: Không phải là việc liệt kê các sự vật, sự việc liên tiếp.
– Nhân hóa: Biện pháp nhân hóa là gán cho sự vật, sự việc những đặc điểm, hành động, suy nghĩ của con người. Ở đây, “qua đời” và “kêu cứu” là những hành động, trạng thái chỉ có ở con người, được gán cho “dòng sông”.
– Nói quá: Không phải là việc phóng đại sự thật.

Đáp án đúng là: C. Nhân hóa

Trả lời câu hỏi/Thực hiện yêu cầu:

Câu 8: Em hiểu như thế nào về câu văn sau trong đoạn trích: Mới đó, nông thôn thơ mộng với những con sông xanh biếc – Nước gương trong soi tóc những hàng tre (Nhớ con sông quê hương – Tế Hanh), mà nay đang “có những dòng sông sắp qua đời, dòng sông đang kêu cứu…

Câu văn này cho thấy một sự thay đổi đáng buồn và đáng báo động về môi trường ở nông thôn.
“Mới đó, nông thôn thơ mộng với những con sông xanh biếc – Nước gương trong soi tóc những hàng tre” là lời gợi nhắc về một quá khứ đẹp đẽ, trong lành của làng quê Việt Nam. Hình ảnh dòng sông xanh biếc, nước trong vắt như tấm gương soi bóng những hàng tre đã trở thành biểu tượng của sự thanh bình, yên ả, là nguồn sống và là vẻ đẹp gắn liền với tuổi thơ, ký ức của nhiều người.

Tuy nhiên, vế sau của câu văn lại đối lập hoàn toàn: “mà nay đang ‘có những dòng sông sắp qua đời, dòng sông đang kêu cứu…'”. “Sắp qua đời” và “kêu cứu” là những cách diễn đạt đầy ám ảnh, thể hiện sự suy thoái nghiêm trọng của môi trường nước. Dòng sông không còn trong lành, mà đang chết dần, đang nguy hiểm đến mức phải phát ra lời kêu cứu.

Qua đó, ta hiểu rằng: Tác giả muốn nhấn mạnh sự tương phản gay gắt giữa quá khứ tươi đẹp và hiện tại ô nhiễm nghiêm trọng của môi trường nông thôn. Dòng sông, biểu tượng của sự sống và vẻ đẹp quê hương, giờ đây đang bị hủy hoại nặng nề, không chỉ ảnh hưởng đến cảnh quan mà còn báo động về sự đe dọa đến chính sự sống. Điều này cho thấy sự ô nhiễm môi trường ở nông thôn không còn là vấn đề nhỏ mà đã trở nên báo động, cần được quan tâm và giải quyết khẩn cấp.

Câu 9: Thái độ của người viết được thể hiện như thế nào trong văn bản?

Để xác định thái độ của người viết, chúng ta cần xem xét cách dùng từ ngữ, giọng điệu và những biểu cảm mà tác giả thể hiện.
– Sự lo lắng, bức xúc trước tình trạng ô nhiễm: Tác giả dùng những từ ngữ như “ngột ngạt”, “ngạt thở”, “chất độc ấy chui vào phổi”, “khó mà lường được”, “thảm họa”, “nặng nề hơn”. Những từ ngữ này cho thấy sự bất an, lo ngại sâu sắc về sức khỏe và tương lai của con người.
– Sự xót xa, tiếc nuối cho cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp bị hủy hoại: Việc trích dẫn câu thơ đẹp đẽ về dòng sông quê hương để rồi đối lập với hình ảnh “sông sắp qua đời”, “sông đang kêu cứu” thể hiện rõ sự đau lòng, tiếc nuối cho những gì đã mất đi.
– Sự phê phán ngầm đối với các nguyên nhân gây ô nhiễm: Mặc dù không chỉ đích danh cụ thể, nhưng việc miêu tả “chất thải của động cơ xe máy, xe ô tô”, “khói bụi độc hại” cho thấy sự không hài lòng, thậm chí là phê phán đối với những hoạt động, lối sống đang làm tổn hại môi trường.
– Tinh thần trách nhiệm và mong muốn cảnh tỉnh: Việc dẫn lời nhà khoa học, sử dụng những hình ảnh mạnh mẽ như “kêu cứu” cho thấy tác giả mong muốn đánh thức ý thức của mọi người về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường.

Tóm lại, thái độ của người viết trong văn bản là một thái độ đầy trăn trở, lo lắng, xót xa và có phần bức xúc trước tình trạng ô nhiễm môi trường đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng, cả ở thành thị lẫn nông thôn, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe và cuộc sống của con người, cũng như vẻ đẹp của thiên nhiên.

Cô hy vọng với những gợi ý chi tiết này, các em đã hiểu rõ hơn về đoạn trích và cách giải quyết bài tập. Hãy luôn giữ gìn và yêu quý môi trường sống của chúng ta nhé!