Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu và giải đáp một đề bài rất thú vị về câu chuyện ngụ ngôn và những bài học cuộc sống sâu sắc. Để làm tốt bài tập này, chúng ta cần đọc thật kĩ ngữ liệu, sau đó phân tích từng câu hỏi theo đúng phương pháp mà chúng ta vẫn thường học trên lớp nhé. Cô tin rằng các em sẽ làm rất tốt!

—

HƯỚNG DẪN GIẢI CHI TIẾT

Trước hết, các em hãy đọc kĩ lại đoạn ngữ liệu đã cho. Đây là bước quan trọng nhất để chúng ta có thể hiểu đúng và đủ nội dung của văn bản.

***

Câu 1. Xác định phương thức biểu đạt chính trong đoạn văn in nghiêng.

Bước 1: Xác định “đoạn văn in nghiêng”.

Đoạn văn in nghiêng là phần kể về câu chuyện ngụ ngôn: “Một câu chuyện ngụ ngôn kể rằng có người đàn ông rất may mắn, ước gì được nấy. Tuy nhiên, đi kèm với sự may mắn đó là điều kiện: Bất cứ điều gì ông ta ước, người hàng xóm sẽ có gấp đôi. Người đàn ông chấp nhận, bởi lẽ mọi ước mơ được toại nguyện luôn phải đi kèm theo những điều kiện nào đó.
Thế là khi ông ta sở hữu ngôi nhà đẹp, người hàng xóm liền có một dinh thự lỗng lẫy. Ông ta ước mình giàu có, người hàng xóm có hẳn một mỏ vàng…Không chịu được sự “bất công” đó, người đàn ông may mắn liền ước mình bị mù một mắt để người hàng xóm bị mù cả hai…“

Bước 2: Nhận diện đặc điểm của đoạn văn.

Đoạn văn này kể lại một chuỗi sự việc diễn ra với một nhân vật (người đàn ông may mắn), có diễn biến, có tình huống (những lần ước nguyện và điều kiện đi kèm). Đây là những đặc điểm cơ bản của phương thức kể chuyện.

Bước 3: Xác định phương thức biểu đạt chính.

Với các đặc điểm trên, phương thức biểu đạt chính là tự sự (hay còn gọi là kể chuyện).

Trả lời:

Phương thức biểu đạt chính trong đoạn văn in nghiêng là tự sự.

***

Câu 2. Tại sao tác giả ngụ ngôn lại cho rằng “mọi ước mơ được toại nguyện luôn phải đi kèm theo những điều kiện nào đó”?

Bước 1: Đọc kĩ câu văn chứa ý kiến: “Người đàn ông chấp nhận, bởi lẽ mọi ước mơ được toại nguyện luôn phải đi kèm theo những điều kiện nào đó.“

Ở đây, ý kiến này được đặt trong suy nghĩ của nhân vật người đàn ông trong truyện. Tuy nhiên, trong văn bản ngụ ngôn, suy nghĩ của nhân vật thường ẩn chứa một bài học, một triết lý mà tác giả muốn gửi gắm.

Bước 2: Phân tích ý nghĩa của “điều kiện”.

Trong câu chuyện, điều kiện là sự may mắn gấp đôi cho người hàng xóm. Ngoài đời sống, “điều kiện” có thể là cái giá phải trả, là sự đánh đổi, là những thử thách đi kèm hoặc thậm chí là những hệ quả không mong muốn.

Bước 3: Lý giải tại sao tác giả ngụ ngôn lại đưa ra ý kiến này.

Tác giả ngụ ngôn đưa ra ý kiến này để nhấn mạnh rằng cuộc sống không phải lúc nào cũng hoàn hảo, và không có gì là dễ dàng đạt được mà không có sự đánh đổi hoặc những ràng buộc nhất định. Ngay cả khi chúng ta đạt được điều mình muốn, chúng ta vẫn có thể phải đối mặt với những “điều kiện” khác, có thể là khách quan bên ngoài hoặc xuất phát từ chính tâm lí, thái độ của bản thân (như lòng đố kị của người đàn ông trong truyện). Câu nói này giúp người đọc suy ngẫm về tính hai mặt của mọi vấn đề trong cuộc sống, nhắc nhở chúng ta cần có cái nhìn toàn diện và chấp nhận những “điều kiện” đi kèm.

Trả lời:

Tác giả ngụ ngôn cho rằng “mọi ước mơ được toại nguyện luôn phải đi kèm theo những điều kiện nào đó” vì đây là một triết lí về cuộc sống. Mọi thành công, mọi điều may mắn đều có thể có những giới hạn, những thách thức hoặc những cái giá nhất định. Trong câu chuyện này, “điều kiện” được thể hiện rõ ràng là việc người hàng xóm sẽ được may mắn gấp đôi. Điều đó ngụ ý rằng, ngay cả khi ta đạt được điều mình mong muốn, cuộc sống vẫn luôn đặt ra những thử thách, những điều kiện không ngờ tới mà ta cần phải đối mặt, chấp nhận và vượt qua.

***

Câu 3: Trong đoạn văn in nghiêng người đàn ông ước những gì? Kết quả ra sao? Em có suy nghĩ gì về ước mơ cuối cùng của người đàn ông trong câu chuyện

Bước 1: Liệt kê các ước mơ của người đàn ông và kết quả tương ứng từ đoạn văn in nghiêng.

• Ước 1: sở hữu ngôi nhà đẹp.
• Kết quả 1: người hàng xóm liền có một dinh thự lộng lẫy (gấp đôi).
• Ước 2: mình giàu có.
• Kết quả 2: người hàng xóm có hẳn một mỏ vàng (gấp đôi sự giàu có).
• Ước cuối cùng: mình bị mù một mắt.
• Kết quả cuối cùng: người hàng xóm bị mù cả hai mắt.

Bước 2: Nêu suy nghĩ về ước mơ cuối cùng của người đàn ông.

Ước mơ cuối cùng của người đàn ông là một hành động cực đoan, mù quáng. Nó cho thấy:

• Sự đố kị lên đến đỉnh điểm: Người đàn ông thà tự làm hại bản thân (bị mù một mắt) để người khác (người hàng xóm) phải chịu khổ gấp đôi (bị mù cả hai mắt). Điều này thể hiện sự ghen ghét, hận thù đã lấn át lí trí.
• Sự nhỏ nhen, ích kỉ: Thay vì tận hưởng những gì mình đang có, ông ta lại chỉ tập trung vào việc người khác có hơn mình và tìm cách làm hại họ.
• Hậu quả của lòng đố kị: Lòng đố kị không chỉ làm tổn thương người khác mà trước hết làm hại chính bản thân người mang nó. Người đàn ông đã tự chuốc lấy bất hạnh cho mình.
• Bài học sâu sắc: Ước mơ này là lời cảnh tỉnh về sự nguy hiểm, tai hại của lòng đố kị.

Trả lời:

Trong đoạn văn in nghiêng, người đàn ông đã ước những điều sau:

• Ước thứ nhất: Sở hữu ngôi nhà đẹp.
  → Kết quả: Người hàng xóm liền có một dinh thự lộng lẫy.
• Ước thứ hai: Mình giàu có.
  → Kết quả: Người hàng xóm có hẳn một mỏ vàng.
• Ước cuối cùng: Mình bị mù một mắt.
  → Kết quả: Người hàng xóm bị mù cả hai mắt.

Về ước mơ cuối cùng của người đàn ông, em cảm thấy đây là một ước mơ vô cùng đáng sợ, thể hiện sự mù quáng và độc ác của lòng đố kị. Nó cho thấy người đàn ông đã bị lòng ghen ghét che mờ lí trí đến mức thà tự làm tổn thương mình để đối phương phải chịu đựng nỗi đau lớn hơn. Đây là một minh chứng rõ ràng cho việc lòng đố kị có thể biến con người thành một kẻ nhỏ nhen, ích kỉ và tự hủy hoại bản thân.

***

Câu 4: Theo anh/ chị, vì sao lòng đố kị là một tính xấu cần khắc phục?

Bước 1: Xem xét các tác hại của lòng đố kị được nhắc đến trong ngữ liệu và trong thực tế cuộc sống.

Ngữ liệu đã chỉ ra: “Chính lòng đố kị đã tạo nên sự nhỏ nhen, biến thành cảm giác hận thù và suy nghĩ mù quáng cho ông ta: thà kém may mắn hơn một chút để người khác đau khổ hơn mình thay vì chọn điều ngược lại.” và “Lòng đố kị là một tính xấu cần khắc phục.“

Bước 2: Phân tích các lí do khiến lòng đố kị trở thành tính xấu cần khắc phục.

• Gây hại cho bản thân:
  • Khiến con người không được “thanh thản” (theo nhận định của văn bản).
  • Tạo ra cảm giác hận thù, suy nghĩ mù quáng, nhỏ nhen.
  • Làm mất đi niềm vui, sự hạnh phúc của bản thân khi chứng kiến thành công của người khác.
  • Dẫn đến những hành động tiêu cực, thậm chí là tự hủy hoại như người đàn ông trong truyện.
• Gây hại cho mối quan hệ xã hội:
  • Làm rạn nứt tình cảm, tình bạn, tình đồng nghiệp.
  • Gây mất đoàn kết, chia rẽ.
  • Ngăn cản sự hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau.
• Cản trở sự phát triển:
  • Khiến con người chỉ tập trung vào việc so sánh, ganh ghét mà không tập trung vào phát triển bản thân.
  • Làm chậm lại tiến bộ chung của xã hội (nếu mỗi người chỉ chăm chăm “dìm” người khác xuống).

Trả lời:

Lòng đố kị là một tính xấu cần khắc phục vì nó mang lại những tác hại vô cùng lớn cho cả cá nhân và xã hội. Trước hết, đối với bản thân, lòng đố kị khiến con người không bao giờ cảm thấy thanh thản, an yên. Nó gieo rắc sự nhỏ nhen, hận thù và những suy nghĩ mù quáng, khiến chúng ta luôn dằn vặt, khó chịu khi thấy người khác thành công, mà quên đi những giá trị của chính mình. Như người đàn ông trong câu chuyện, lòng đố kị đã khiến ông ta tự làm hại bản thân. Thứ hai, lòng đố kị phá hoại các mối quan hệ xã hội, gây mất đoàn kết, chia rẽ giữa người với người. Khi mỗi cá nhân không thể vui mừng với thành công của người khác, xã hội sẽ khó lòng phát triển và tiến bộ được. Do đó, việc khắc phục lòng đố kị là vô cùng cần thiết để mỗi người có cuộc sống tốt đẹp hơn và góp phần xây dựng một cộng đồng văn minh, hòa thuận.

***

Câu 5: Việc trích dẫn đoạn văn in nghiêng có tác dụng gì trong lập luận của ngữ liệu trên?

Bước 1: Xác định mối quan hệ giữa đoạn văn in nghiêng và phần còn lại của ngữ liệu.

Đoạn văn in nghiêng là một câu chuyện ngụ ngôn, còn phần sau là những phân tích, đánh giá, rút ra bài học từ câu chuyện đó, đặc biệt là về lòng đố kị và lòng cao thượng.

Bước 2: Phân tích tác dụng của việc đưa một câu chuyện vào để làm rõ một vấn đề.

• Minh họa, dẫn chứng: Câu chuyện là một ví dụ cụ thể, sống động cho những nhận định, lập luận sau đó.
• Tăng tính thuyết phục: Một câu chuyện cụ thể, đặc biệt là ngụ ngôn, thường dễ đi vào lòng người, dễ hiểu và dễ chấp nhận hơn những lí thuyết khô khan. Nó giúp người đọc thấy rõ hậu quả của lòng đố kị một cách trực quan.
• Gợi cảm xúc, thu hút sự chú ý: Câu chuyện với tình tiết bất ngờ (ước mù một mắt) gây ấn tượng mạnh, thu hút người đọc và làm cho bài học trở nên đáng nhớ.
• Làm tiền đề, dẫn dắt vấn đề: Câu chuyện đặt ra vấn đề về lòng đố kị và hành vi ứng xử, từ đó giúp người viết dễ dàng triển khai các lập luận về tính xấu cần khắc phục và tính tốt cần phát huy.

Trả lời:

Việc trích dẫn đoạn văn in nghiêng (câu chuyện ngụ ngôn) có những tác dụng quan trọng trong lập luận của ngữ liệu trên:

• Làm dẫn chứng, minh họa: Câu chuyện ngụ ngôn là một ví dụ cụ thể, sinh động và trực quan để làm rõ cho luận điểm về tác hại của lòng đố kị. Nhờ câu chuyện này, người đọc dễ dàng hình dung được lòng đố kị có thể dẫn đến những hành động mù quáng và tự hủy hoại bản thân như thế nào.
• Tăng sức thuyết phục: Một câu chuyện có tình tiết hấp dẫn, kịch tính sẽ dễ đi vào lòng người và khiến bài học được rút ra trở nên sâu sắc, đáng tin cậy hơn so với việc chỉ đưa ra những lí lẽ khô khan.
• Dẫn dắt vấn đề: Câu chuyện giúp người viết mở đầu và dẫn dắt người đọc vào vấn đề chính được bàn luận (về lòng đố kị và lòng cao thượng) một cách tự nhiên, hấp dẫn.

***

Câu 6. Anh/ chị rút ra thông điệp gì tâm đắc nhất từ đoạn ngữ liệu trên? Vì sao?

Bước 1: Đọc lại toàn bộ ngữ liệu và xác định các thông điệp chính.

• Lòng đố kị là tính xấu, cần khắc phục.
• Lòng đố kị dẫn đến sự nhỏ nhen, hận thù, suy nghĩ mù quáng, tự hủy hoại.
• Con người cần có lòng cao thượng, rộng rãi, biết vui với thành công của người khác.
• Lòng cao thượng giúp sống thanh thản và thúc đẩy xã hội tiến bộ.

Bước 2: Chọn ra thông điệp tâm đắc nhất và lí giải.

Mỗi em có thể có thông điệp tâm đắc riêng, miễn là có lí lẽ thuyết phục. Cô sẽ chọn thông điệp về giá trị của lòng cao thượng.

• Thông điệp: Con người cần sống với lòng cao thượng, biết yêu thương, chia sẻ và vui mừng trước thành công của người khác, bởi đó là chìa khóa để có một cuộc sống thanh thản và góp phần xây dựng xã hội tiến bộ.
• Vì sao tâm đắc:
  • Thông điệp này mang tính xây dựng, hướng con người tới những giá trị tích cực thay vì chỉ dừng lại ở việc phê phán cái xấu.
  • Nó chỉ ra con đường để đạt được hạnh phúc cá nhân (“sống thanh thản”) và đóng góp cho cộng đồng (“thúc đẩy xã hội và đồng loại tiến bộ”).
  • Nó giúp chúng ta có cái nhìn lạc quan hơn về cuộc sống và cách để vượt qua những cảm xúc tiêu cực như lòng đố kị.

Trả lời:

Thông điệp mà em tâm đắc nhất từ đoạn ngữ liệu trên là: Lòng cao thượng, biết vui với thành công của người khác, không chỉ giúp con người sống thanh thản mà còn có tác dụng thúc đẩy xã hội và đồng loại tiến bộ.

Em tâm đắc với thông điệp này vì nó mang ý nghĩa vô cùng tích cực và sâu sắc. Trong cuộc sống, đôi khi chúng ta dễ dàng rơi vào trạng thái so sánh, ganh ghét với những người xung quanh. Nhưng thông điệp này đã chỉ ra một con đường khác, một lối sống cao đẹp hơn. Khi ta biết gạt bỏ sự đố kị, biết chia sẻ niềm vui, sự thành công của người khác, tâm hồn ta sẽ trở nên nhẹ nhõm, thanh thản hơn rất nhiều. Hơn thế nữa, lòng cao thượng còn là nền tảng để xây dựng một cộng đồng đoàn kết, phát triển. Khi mọi người cùng nhau cổ vũ, giúp đỡ và vui mừng trước thành quả của nhau, xã hội sẽ không ngừng tiến bộ và văn minh.

***

Câu 7: Viết đoạn văn (7-10 dòng) bày tỏ suy nghĩ của em về ý kiến “Tình cảm cao thượng không chỉ giúp con người sống thanh thản, mà còn có tác dụng thúc đẩy xã hội và đồng loại tiến bộ.”

Dàn ý chi tiết:

1. Mở đoạn: Khẳng định sự đồng tình với ý kiến, nhấn mạnh tầm quan trọng của lòng cao thượng trong cuộc sống hiện đại.
2. Thân đoạn:

• Giải thích “sống thanh thản”: Khi có lòng cao thượng, ta không còn bị dằn vặt bởi sự đố kị, ganh ghét. Tâm hồn được giải phóng khỏi những gánh nặng tiêu cực, cảm thấy nhẹ nhõm, bình yên, vui vẻ với những gì mình có và niềm vui của người khác.
• Giải thích “thúc đẩy xã hội và đồng loại tiến bộ”:
  • Ở cấp độ cá nhân: Khi không đố kị, con người dễ dàng hợp tác, giúp đỡ nhau hơn.
  • Ở cấp độ cộng đồng: Sự đoàn kết, sẻ chia, cổ vũ lẫn nhau tạo nên sức mạnh tổng hợp. Mọi người cùng nhau nỗ lực, học hỏi, không ngừng vươn lên, từ đó thúc đẩy sự phát triển chung của xã hội, khoa học, văn hóa.

3. Kết đoạn: Tái khẳng định giá trị vĩnh cửu của tình cảm cao thượng, kêu gọi mỗi người vun đắp phẩm chất này.

Bài viết tham khảo:

Em hoàn toàn đồng tình với ý kiến cho rằng tình cảm cao thượng không chỉ giúp con người sống thanh thản, mà còn có tác dụng thúc đẩy xã hội và đồng loại tiến bộ. Thật vậy, một tâm hồn không vướng bận sự đố kị, ghen ghét sẽ là một tâm hồn bình yên và tự do nhất. Khi ta biết vui mừng trước thành công của người khác, biết chia sẻ khó khăn, cuộc sống sẽ trở nên nhẹ nhàng, ý nghĩa hơn rất nhiều. Hơn thế nữa, lòng cao thượng còn là cầu nối gắn kết con người lại với nhau, tạo nên sức mạnh đoàn kết vượt mọi khó khăn. Một xã hội nơi mỗi cá nhân đều vun đắp lòng cao thượng sẽ là một xã hội văn minh, nơi mọi người cùng chung tay xây dựng, phát triển không ngừng. Chính vì lẽ đó, lòng cao thượng là một phẩm chất vô giá mà mỗi chúng ta cần phải rèn luyện và giữ gìn.

—

Cô hy vọng bài giải chi tiết này sẽ giúp các em hiểu rõ hơn về cách phân tích ngữ liệu và trả lời các dạng câu hỏi khác nhau trong môn Ngữ Văn. Hãy luôn giữ tinh thần học tập tích cực và say mê khám phá những điều hay từ sách vở nhé!