ĐỪNG SỢ VẤP NGÃ
Bất cứ ai cũng đã từng thất bại, đã từng vấp ngã ít nhất một lần trong đời như một quy luật bất biến của tự nhiên. Có nhiều người có khả năng vực dậy, đứng lên rồi nhẹ nhàng bước tiếp như thể chẳng có chuyện gì xảy ra, nhưng cũng có nhiều người chỉ có thể ngồi một chỗ và vẫn luôn tự hỏi lí do vì sao bản thân lại có thể dễ dàng “mắc bẫy” đến như thế…
Bất kì vấp ngã nào trong cuộc sống cũng đều mang lại cho ta một bài học đáng giá: về một bài toán đã áp dụng cách giải sai, về lòng tốt đã gửi nhầm chủ nhân hay vẽ một tình yêu lâu dài bỗng phát hiện đã trao nhầm đối tượng,…
Đừng để khỉ tia nắng ngoài kia đã lên, mà con tim vẫn còn băng lạnh. Đừng để khi cơn mưa kia đã tạnh, mà những giọt lệ trên mi mắt vẫn còn tuôn rơi. Thời gian làm tuổi trẻ đi qua nhanh lắm, không gì là mãi mãi, nên hãy sống hết mình để không nuối tiếc những gì chỉ còn lại trong quá khứ mà thôi…
(Trích Hãy học cách đứng lên sau vấp ngã, theo http://www.vietgiaitri.com, 4/6/2015)
a. Hãy chỉ ra phương thức biểu đạt chính của đoạn trích. (0,5 điểm)
b. Đoạn văn trên để cập đến nội dung gì? (0,5 điểm)
c. Hãy giải thích vì sao tác giả lại cho rằng “Bất kì vấp ngã nào trong cuộc sống cũng đểu mang lại cho ta một bài học đáng giá”. (1 điểm)
d. Tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ gì trong hai câu văn sau: “Đừng để khi tia nắng ngoài kia đã lên, mà con tim vẫn còn băng lạnh. Đừng để khi cơn mưa kia đã tạnh, mà những giọt lệ trên mi mắt vẫn còn tuôn rơi”? Hãy phân tích hiệu quả biểu đạt của biện pháp tu từ đó. (1 điểm)
e. Có ý kiến cho rằng: “Chiến thắng bản thân là chiến thắng hiển hách nhất”. Anh/Chị hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 từ) trình bày suy nghĩ của mình về ý kiến trên. (2 điểm)
***
**a. Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích.**
* Giải thích phương pháp: Để xác định phương thức biểu đạt chính, chúng ta cần xem xét mục đích chính của đoạn văn là gì: kể chuyện, tả cảnh, bộc lộ cảm xúc, hay trình bày ý kiến, lập luận?
* Lời giải chi tiết:
Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích là nghị luận.
Lý do: Đoạn văn này trình bày những suy nghĩ, quan điểm của tác giả về việc đối diện với vấp ngã, thất bại trong cuộc sống. Tác giả đưa ra các lí lẽ (ai cũng từng vấp ngã, vấp ngã mang lại bài học) và lời khuyên (đừng để tim băng lạnh, hãy sống hết mình) để thuyết phục người đọc về một vấn đề, tư tưởng nào đó.
**b. Đoạn văn trên đề cập đến nội dung gì?**
* Giải thích phương pháp: Để tìm nội dung chính, chúng ta đọc kỹ toàn bộ đoạn văn, xác định vấn đề mà tác giả muốn nói đến và thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm.
* Lời giải chi tiết:
Đoạn văn trên đề cập đến nội dung về thái độ sống, cách đối diện với những vấp ngã, thất bại trong cuộc đời. Đoạn văn khuyên nhủ chúng ta không nên sợ hãi trước những khó khăn, thất bại mà phải biết chấp nhận, rút ra bài học và mạnh mẽ đứng dậy bước tiếp, sống trọn vẹn từng khoảnh khắc.
**c. Hãy giải thích vì sao tác giả lại cho rằng “Bất kì vấp ngã nào trong cuộc sống cũng đều mang lại cho ta một bài học đáng giá”.**
* Giải thích phương pháp: Chúng ta cần làm rõ mối liên hệ giữa “vấp ngã” và “bài học đáng giá”. Vấp ngã đã giúp chúng ta nhận ra điều gì, từ đó trở nên tốt hơn như thế nào.
* Lời giải chi tiết:
Tác giả cho rằng “Bất kì vấp ngã nào trong cuộc sống cũng đều mang lại cho ta một bài học đáng giá” vì:
-
Vấp ngã giúp chúng ta nhận ra những sai lầm của bản thân: có thể là sai lầm trong cách suy nghĩ, cách làm, cách đối xử với người khác hoặc trong việc đặt niềm tin. Từ đó, chúng ta có thể sửa chữa và tìm ra con đường đúng đắn hơn.
-
Vấp ngã là cơ hội để chúng ta tích lũy kinh nghiệm sống, làm cho bản thân trở nên trưởng thành, khôn ngoan và mạnh mẽ hơn. Nhờ những lần vấp ngã, chúng ta hiểu rõ hơn về cuộc đời, về con người và về chính mình.
-
Những bài học từ vấp ngã thường rất sâu sắc, giúp chúng ta tránh lặp lại những sai lầm tương tự trong tương lai và có sự chuẩn bị tốt hơn cho những thử thách tiếp theo.
**d. Tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ gì trong hai câu văn sau: “Đừng để khi tia nắng ngoài kia đã lên, mà con tim vẫn còn băng lạnh. Đừng để khi cơn mưa kia đã tạnh, mà những giọt lệ trên mi mắt vẫn còn tuôn rơi”? Hãy phân tích hiệu quả biểu đạt của biện pháp tu từ đó.**
* Giải thích phương pháp: Chúng ta sẽ đọc kỹ hai câu văn, tìm ra các từ ngữ, hình ảnh đặc biệt, có cách dùng khác thường để xác định biện pháp tu từ. Sau đó, phân tích tác dụng của biện pháp đó trong việc thể hiện nội dung và cảm xúc.
* Lời giải chi tiết:
Trong hai câu văn trên, tác giả đã sử dụng các biện pháp tu từ:
-
Điệp ngữ: “Đừng để khi…”
-
Tương phản (đối lập): “tia nắng ngoài kia đã lên” >< "con tim vẫn còn băng lạnh"; "cơn mưa kia đã tạnh" >< "những giọt lệ trên mi mắt vẫn còn tuôn rơi".
-
Ẩn dụ: “tia nắng đã lên” (ẩn dụ cho hi vọng, những điều tốt đẹp, cơ hội mới); “con tim vẫn còn băng lạnh” (ẩn dụ cho sự tuyệt vọng, chai sạn, không thể đón nhận niềm vui); “cơn mưa đã tạnh” (ẩn dụ cho khó khăn đã qua, nỗi buồn đã lắng xuống); “những giọt lệ trên mi mắt vẫn còn tuôn rơi” (ẩn dụ cho sự day dứt, không thể thoát khỏi đau khổ trong quá khứ).
Hiệu quả biểu đạt:
-
Điệp ngữ “Đừng để khi…” nhấn mạnh lời khuyên, lời cảnh báo của tác giả về sự cấp bách của thời gian và việc không nên chìm đắm mãi trong nỗi buồn. Điều này làm tăng tính thuyết phục và lay động người đọc.
-
Biện pháp tương phản và ẩn dụ đã tạo ra những hình ảnh đối lập rất rõ nét, sinh động và giàu sức gợi cảm: Sự tươi sáng, ấm áp của tự nhiên (tia nắng, mưa tạnh) đối lập với sự lạnh giá, đau khổ trong tâm hồn con người (tim băng lạnh, lệ tuôn rơi). Điều này giúp tác giả truyền tải thông điệp một cách mạnh mẽ: Đừng phí hoài thời gian và tuổi trẻ, đừng mãi giữ nỗi đau trong lòng khi cuộc sống bên ngoài vẫn luôn vận động và mang đến những điều tốt đẹp. Nó khuyên nhủ chúng ta hãy học cách buông bỏ quá khứ, mở lòng đón nhận tương lai.
**e. Có ý kiến cho rằng: “Chiến thắng bản thân là chiến thắng hiển hách nhất”. Anh/Chị hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 từ) trình bày suy nghĩ của mình về ý kiến trên.**
* Giải thích phương pháp: Đây là dạng bài nghị luận xã hội ngắn. Chúng ta cần trình bày suy nghĩ của mình về một nhận định. Để làm tốt, chúng ta cần:
1. Giải thích ý nghĩa câu nói.
2. Nêu lí do vì sao lại đồng tình hoặc không đồng tình (thường là đồng tình).
3. Đưa ra dẫn chứng hoặc phân tích sâu hơn để làm rõ.
4. Rút ra bài học, khẳng định lại ý nghĩa của vấn đề.
* Lời giải chi tiết:
Trong cuộc sống, ai cũng mong muốn đạt được những thành công, nhưng liệu có chiến thắng nào vĩ đại hơn việc chiến thắng chính mình? Câu nói “Chiến thắng bản thân là chiến thắng hiển hách nhất” hoàn toàn đúng đắn. “Chiến thắng bản thân” không phải là đánh bại người khác hay giành được những phần thưởng vật chất, mà là vượt qua những hạn chế, yếu điểm của chính mình như sự lười biếng, nỗi sợ hãi, tính trì hoãn, thói quen xấu hay những định kiến cá nhân. Mỗi khi chúng ta vượt qua được một rào cản từ bên trong, như tự rèn luyện để dậy sớm học bài, kiên trì theo đuổi một mục tiêu dù gặp khó khăn, hay dũng cảm đối mặt với nỗi sợ hãi để thử thách bản thân, đó chính là một chiến thắng. Đây là chiến thắng hiển hách nhất bởi nó đòi hỏi sự quyết tâm, nghị lực và ý chí phi thường. Hơn nữa, chiến thắng bản thân mang lại giá trị bền vững: giúp con người trưởng thành hơn, tự tin hơn, làm chủ được cuộc đời mình và sẵn sàng đối mặt với mọi thử thách. Một người biết cách chiến thắng chính mình sẽ dễ dàng đạt được thành công trong học tập, công việc và cuộc sống. Vì vậy, hãy luôn cố gắng rèn luyện để mỗi ngày chúng ta đều là phiên bản tốt hơn của chính mình, bởi đó mới là thành công thực sự đáng tự hào.
***
Cô hi vọng với phần hướng dẫn chi tiết này, các em đã nắm vững cách làm bài và hiểu sâu hơn về ý nghĩa của đoạn trích. Hãy luôn nhớ rằng, mọi vấp ngã đều là bài học quý giá để chúng ta trưởng thành hơn nhé! Chúc các em học tốt!
a. Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích: Nghị luận.
b. Đoạn văn bàn về ý nghĩa của những vấp ngã trong cuộc sống và khuyên con người đừng gục ngã, hãy mạnh mẽ đứng dậy để sống hết mình, không nuối tiếc.
c. Tác giả cho rằng mỗi vấp ngã đều mang lại một bài học bởi vì thất bại giúp chúng ta nhận thức rõ hơn về thiếu sót của bản thân và từ đó có thể sửa đổi, cải thiện những sai lầm trong tương lai. Thêm vào đó, vấp ngã là cơ hội để chúng ta trải nghiệm và trưởng thành qua đó hiểu được giá trị của sự kiên trì và nỗ lực không ngừng. Cuối cùng, thất bại giúp ta học cách đối mặt với khó khăn và biết cách vượt qua thử thách điều này không chỉ giúp ta mạnh mẽ hơn mà còn chuẩn bị tốt hơn cho các tình huống trong tương lai.
d. Biện pháp tu từ: Điệp ngữ (lặp lại cấu trúc “Đừng để”).
Tác dụng:
– Về hình thức, điệp ngữ giúp tạo ra nhịp điệu đều đặn cho câu văn khiến người đọc cảm nhận được sự khẩn thiết và mạnh mẽ trong lời khuyên của tác giả.
– Về nội dung, điệp ngữ làm nổi bật sự cần thiết của việc vượt qua những cảm xúc tiêu cực. Câu văn không chỉ là lời khuyên mà còn là sự thúc giục để người đọc không bị mắc kẹt trong quá khứ, không để những nỗi buồn, sự đau khổ cản trở bước đi của mình. Điệp ngữ “Đừng để” thể hiện thái độ kiên quyết, mạnh mẽ, khích lệ người đọc vượt qua và hướng đến tương lai tươi sáng hơn.
e.
Trong cuộc sống, chiến thắng lớn nhất không phải là đánh bại người khác mà là vượt qua chính bản thân mình. Mỗi người đều có những giới hạn, điểm yếu: sự lười biếng, nỗi sợ hãi, cái tôi quá lớn hay sự nóng giận… Nếu không vượt qua, ta dễ bị chính bản thân cản trở trên con đường đi tới thành công. Bởi kẻ thù lớn nhất của mỗi người không phải là người khác mà chính là chính mình. Chiến thắng bản thân đòi hỏi ý chí mạnh mẽ và sự kiên trì bền bỉ hơn bất kỳ thử thách nào bên ngoài. Khi làm chủ được bản thân, con người sẽ tự tin hơn, mạnh mẽ hơn và đủ bản lĩnh để vượt qua mọi khó khăn phía trước. Đây là chiến thắng âm thầm, không có tiếng vỗ tay nhưng mang lại sự thay đổi sâu sắc và lâu dài trong con người. Tấm gương của thầy Nguyễn Ngọc Ký tuy bị liệt hai tay nhưng vẫn kiên trì luyện viết bằng chân là minh chứng rõ ràng cho sức mạnh vượt lên chính mình. Chiến thắng bản thân giúp ta trưởng thành hơn, sống có ý nghĩa hơn và đó cũng chính là chiến thắng hiển hách nhất trong đời mỗi con người.