Chào các em học sinh lớp 6 yêu quý! Hôm nay, cô trò mình lại cùng nhau khám phá những điều thú vị trong thế giới ngôn ngữ qua một đoạn thơ rất hay nhé.

Đoạn thơ chúng ta sẽ phân tích hôm nay là:

“ôi con chim chiền chiện
hót chi mà vang trời
từng giọt long lanh rơi
ta đưa tay tới hứng”

Chúng ta sẽ cùng nhau thực hiện từng bước để xác định biện pháp tu từ và tác dụng của nó.

Bước 1: Đọc kỹ đoạn thơ và tìm hiểu nghĩa đen

Đầu tiên, các em hãy đọc thật kỹ đoạn thơ này.
“ôi con chim chiền chiện” – Câu này giới thiệu về một chú chim chiền chiện.
“hót chi mà vang trời” – Chú chim này hót rất to, tiếng hót vang vọng khắp nơi.
“từng giọt long lanh rơi” – Ở đây, chúng ta thấy hình ảnh “từng giọt long lanh rơi”. Các em thử suy nghĩ xem, “giọt long lanh” này có thể là gì? Nó có phải là nước mưa không? Hay là thứ gì khác?
“ta đưa tay tới hứng” – “Ta” ở đây là người nói, người này đưa tay ra để hứng lấy những “giọt long lanh” đó.

Bước 2: Tìm những từ ngữ, hình ảnh có khả năng được sử dụng biện pháp tu từ

Khi đọc, các em có nhận ra điều gì đặc biệt không? Hình ảnh “từng giọt long lanh rơi” có khiến các em liên tưởng đến điều gì không?
Thông thường, chúng ta hứng nước mưa, nước mắt, hoặc những thứ có dạng giọt lỏng. Nhưng ở đây, người ta lại hứng “từng giọt long lanh”. Vậy, “giọt long lanh” này có phải là chính bản thân nó không, hay nó đại diện cho một cái gì khác?

Bước 3: Xác định biện pháp tu từ

Trong đoạn thơ này, hình ảnh “từng giọt long lanh rơi” được dùng để gọi tên một sự vật, hiện tượng khác dựa trên mối quan hệ tương đồng hoặc nét giống nhau.
Các em còn nhớ chúng ta đã học những biện pháp tu từ nào? Biện pháp tu từ có dấu hiệu là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên của sự vật, hiện tượng khác gọi là gì? Đúng rồi, đó chính là ẩn dụ.

Vậy, trong đoạn thơ này, biện pháp tu từ ẩn dụ chính là “từng giọt long lanh rơi” để chỉ tiếng chim hót.

Bước 4: Nêu tác dụng của biện pháp tu từ

Bây giờ, chúng ta hãy cùng nhau phân tích xem việc sử dụng biện pháp ẩn dụ này có tác dụng gì nhé.

1. Tác dụng làm cho hình ảnh trở nên sinh động, cụ thể và giàu sức gợi:
Thay vì nói “tiếng chim hót vang trời”, tác giả đã dùng hình ảnh “từng giọt long lanh rơi”.
– “Long lanh” gợi lên vẻ đẹp lấp lánh, trong trẻo, tinh khiết như những giọt sương, giọt ngọc.
– “Giọt” gợi sự nhỏ bé, liên tục, rơi xuống êm ái.
Khi ghép lại, “từng giọt long lanh rơi” không chỉ nói lên âm thanh của tiếng chim hót mà còn gợi lên vẻ đẹp, sự trong trẻo, thánh thót của tiếng chim ấy. Nó khiến cho âm thanh ấy như có hình khối, có thể cảm nhận được bằng mắt, thậm chí bằng cả tâm hồn.

2. Tác dụng làm nổi bật cảm xúc của nhân vật trữ tình:
Việc nhân vật “ta đưa tay tới hứng” những “giọt long lanh” này cho thấy sự yêu mến, trân trọng, say sưa của người nói đối với tiếng chim. Giống như người ta sẵn sàng dang tay hứng những điều quý giá, tốt đẹp, thì ở đây, nhân vật trữ tình cũng đang đón nhận trọn vẹn vẻ đẹp của tiếng chim.

3. Tác dụng làm tăng tính nhạc, tính thẩm mĩ cho câu thơ:
Việc sử dụng hình ảnh ẩn dụ này làm cho câu thơ trở nên bay bổng, giàu nhạc điệu hơn. Nó mang đến một cảm giác thư thái, nhẹ nhàng, làm rung động lòng người.

Tổng kết:

Trong đoạn thơ “ôi con chim chiền chiện / hót chi mà vang trời / từng giọt long lanh rơi / ta đưa tay tới hứng”, biện pháp tu từ ẩn dụ được sử dụng ở hình ảnh “từng giọt long lanh rơi” để chỉ tiếng chim hót.

Tác dụng của biện pháp ẩn dụ này là:
* Làm cho tiếng chim hót trở nên sinh động, cụ thể, giàu sức gợi về vẻ đẹp trong trẻo, thánh thót.
* Làm nổi bật tình cảm yêu mến, trân trọng, say sưa của nhân vật trữ tình đối với tiếng chim.
* Tăng tính nhạc, tính thẩm mĩ cho câu thơ, tạo cảm giác bay bổng, nhẹ nhàng.

Các em thấy không, ngôn ngữ của thi ca thật kỳ diệu phải không nào? Chỉ với một vài từ ngữ, hình ảnh thôi mà có thể gợi lên bao nhiêu điều đẹp đẽ và ý nghĩa.

Các em về nhà ôn tập lại các biện pháp tu từ đã học nhé. Cô hẹn gặp lại các em trong những bài học tiếp theo!