Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau “giải mã” đề số 5, một đề bài rất hay và ý nghĩa về một cảm xúc mà chắc hẳn ai trong chúng ta cũng từng trải qua: sự ghen tị và đố kị. Các em hãy chú ý lắng nghe và ghi chép lại những điểm quan trọng nhé!

***

Câu 1. (0,5 điểm) Xác định luận điểm của đoạn (1).

Để xác định luận điểm của đoạn (1), các em cần đọc kỹ và tìm ra ý chính, thông điệp cốt lõi mà tác giả muốn truyền tải. Luận điểm thường là câu khẳng định bao quát nhất về vấn đề được nói đến.

Trong đoạn (1), tác giả đã:

• Định nghĩa ghen tị và đố kị: “Ghen tị và đố kị là những cảm xúc nảy ra khi người khác có được vị trí, danh tiếng, tài sản hoặc người yêu tuyệt vời mà ta không muốn có.”
• Mở rộng định nghĩa về nguồn gốc của ghen tị: “Ta cũng trở nên ghen tị khi thấy ai đó có thứ mà ta nghĩ rằng chỉ bản thân mình mới xứng đáng có được.”
• Đặc biệt nhấn mạnh bản chất và tác hại của nó: “Cảm xúc này ở sâu trong tim, nó giống một loại kí sinh trùng sẽ dần gặm nhấm và hủy hoại tâm hồn của vật chủ. Ghen tị là thứ cảm xúc mãnh liệt chứa đầy thù hận, tâm lý có xu hướng cố gắng giữ vị trí thống trị của bản thân bằng cách phủ nhận, từ chối, tấn công và hạ thấp người khác.”

Vậy, luận điểm chính của đoạn (1) là: Sự ghen tị và đố kị là một cảm xúc tiêu cực, giống như một loại kí sinh trùng sẽ dần gặm nhấm, hủy hoại tâm hồn và có xu hướng tấn công, hạ thấp người khác.

***

Câu 2. (0,5 điểm) Trong đoạn (2), tác giả đã dùng lí lẽ nào để khẳng định “Về bản chất, ghen tị là một cảm xúc có định hướng”?

Lí lẽ là những lời giải thích, những lập luận mà tác giả đưa ra để chứng minh cho một nhận định nào đó. Ở đây, nhận định là “ghen tị là một cảm xúc có định hướng”, nghĩa là nó không lan man mà tập trung vào đối tượng cụ thể.

Đọc đoạn (2), chúng ta thấy tác giả đã đưa ra những lí lẽ sau:

• “Hầu hết sự ghen tị có xu hướng tập trung vào những người bình thường mà mình biết, có cùng độ tuổi và hoàn cảnh sống.” Đây chính là lời giải thích trực tiếp cho việc ghen tị có “định hướng” – nó hướng đến những người gần gũi, quen thuộc.
• “Nếu người lạ đạt được thành tựu, ta thấy ngưỡng mộ, tôn sùng; nhưng người gần bên mà đạt thành tựu tốt hơn mình một chút thôi, ta liền thấy ghen tị và thù địch.” Lí lẽ này làm rõ sự khác biệt trong phản ứng của chúng ta với thành công của người lạ (ngưỡng mộ) và người quen (ghen tị), từ đó khẳng định rằng ghen tị không dành cho tất cả mọi người mà có chọn lọc.

Vậy, lí lẽ mà tác giả dùng để khẳng định “Về bản chất, ghen tị là một cảm xúc có định hướng” là: Sự ghen tị thường tập trung vào những người bình thường, quen biết, có cùng độ tuổi và hoàn cảnh sống với chúng ta, chứ không phải với những người xa lạ đạt thành tựu lớn.

***

Câu 3. (1,0 điểm) Chỉ ra vai trò của bằng chứng được sử dụng trong đoạn (2).

Bằng chứng là những ví dụ cụ thể, số liệu, câu chuyện có thật… để minh họa, chứng minh cho lí lẽ. Trong đoạn (2), sau khi đưa ra lí lẽ “ghen tị có định hướng”, tác giả đã sử dụng một loạt ví dụ.

Các bằng chứng được sử dụng trong đoạn (2) là:

• “Chúng ta chẳng thấy mấy ai ghen tị với Bill Gates hay Mark Zuckerberg” (ví dụ về người lạ, thành công lớn mà ta không ghen tị)
• “nhưng có nhiều người lại dễ dàng ghen tị với người nào đó có cha mẹ giàu, ghen ghét ai đó có người chiều chuộng, đố kị bạn cùng lớp đạt thành tích cao, tị nạnh đồng nghiệp được sếp ưu ái, đỏ mắt với hàng xóm mua ô tô sang…” (ví dụ về những người quen biết, gần gũi mà ta dễ dàng ghen tị)

Vai trò của những bằng chứng này là:

• Làm sáng tỏ lí lẽ: Các ví dụ cụ thể, gần gũi với đời sống hằng ngày giúp người đọc dễ dàng hình dung và hiểu rõ hơn về việc ghen tị “có định hướng” là như thế nào.
• Tăng tính thuyết phục: Những bằng chứng này chứng minh cho nhận định của tác giả không phải là lí thuyết suông mà có cơ sở thực tế, khiến người đọc cảm thấy chân thực và tin tưởng hơn vào những gì tác giả trình bày.
• Gợi sự đồng cảm, liên hệ: Khi đọc những ví dụ này, người đọc có thể thấy chính mình hoặc những người xung quanh trong đó, từ đó dễ dàng nhận ra và suy ngẫm về cảm xúc ghen tị của bản thân.

***

Câu 4. (1,0 điểm) Phân tích tác dụng của phép tu từ so sánh có trong những câu sau: “Ta cũng trở nên ghen tị khi thấy ai đó có thứ mà ta nghĩ rằng chỉ bản thân mình mới xứng đáng có được. Cảm xúc này ở sâu trong tim, nó giống một loại kí sinh trùng sẽ dần gặm nhấm và hủy hoại tâm hồn của vật chủ.”

Ở đây, phép so sánh được sử dụng là: “Cảm xúc này [ghen tị]… nó giống một loại kí sinh trùng sẽ dần gặm nhấm và hủy hoại tâm hồn của vật chủ.”

Phép tu từ so sánh này có những tác dụng nổi bật sau:

• Làm cho cảm xúc ghen tị trở nên cụ thể, dễ hình dung: Ghen tị là một cảm xúc trừu tượng, khó nắm bắt. Khi so sánh nó với “kí sinh trùng” – một hình ảnh cụ thể, đáng sợ, có khả năng gây hại rõ ràng, người đọc dễ dàng hình dung được sự tồn tại và cách nó “làm việc” trong tâm hồn con người.
• Nhấn mạnh tính chất nguy hiểm, hủy hoại một cách từ từ và triệt để: Giống như kí sinh trùng hút cạn chất dinh dưỡng, phá hoại cơ thể của vật chủ một cách âm thầm, lâu dài, cảm xúc ghen tị cũng được ví như đang “gặm nhấm và hủy hoại tâm hồn”. Điều này khắc sâu nhận thức về sự độc hại, tiêu cực của nó, cảnh báo người đọc về hậu quả nghiêm trọng mà ghen tị mang lại cho nội tâm con người, có thể tàn phá từ bên trong.
• Tăng tính biểu cảm và sức gợi hình: Cách so sánh độc đáo, mạnh mẽ này làm cho câu văn trở nên sinh động, ấn tượng và giàu sức gợi cảm hơn. Nó tạo ra một hình ảnh kinh sợ về ghen tị, khiến người đọc cảm thấy ghê sợ và muốn tránh xa cảm xúc này.

***

Câu 5. (1,0 điểm) Thông điệp nào từ văn bản có ý nghĩa nhất đối với em? Vì sao?

Đây là câu hỏi mở, đòi hỏi các em phải bày tỏ suy nghĩ cá nhân. Cô sẽ gợi ý một thông điệp và cách lí giải, các em có thể chọn thông điệp khác và lí giải theo suy nghĩ của mình, miễn là hợp lí và có sức thuyết phục nhé.

Đối với em, thông điệp có ý nghĩa nhất từ văn bản là: Sự ghen tị là một cảm xúc vô cùng tiêu cực, có khả năng hủy hoại tâm hồn và các mối quan hệ của chính người mang nó.

Lý do em thấy thông điệp này ý nghĩa nhất là vì:

• Nó là một lời cảnh tỉnh mạnh mẽ: Văn bản đã định nghĩa và mô tả sự ghen tị một cách rất rõ ràng, đặc biệt là hình ảnh “kí sinh trùng” gặm nhấm tâm hồn. Điều này giúp em nhận ra sâu sắc mức độ nguy hiểm của cảm xúc này, không chỉ gây hại cho người khác mà còn làm tổn thương chính bản thân mình từ bên trong, khiến tâm hồn trở nên nặng nề, u ám.
• Giúp em nhìn nhận lại bản thân và những người xung quanh: Thông điệp này nhắc nhở em cần cẩn trọng với những cảm xúc tiêu cực nảy sinh khi thấy bạn bè, người thân thành công. Thay vì ghen tị, em nên học cách vui mừng, ngưỡng mộ và lấy đó làm động lực để cố gắng hoàn thiện bản thân mình.
• Thúc đẩy sự tích cực và xây dựng các mối quan hệ lành mạnh: Khi ý thức được tác hại của ghen tị, em sẽ cố gắng hơn trong việc rèn luyện thái độ sống lạc quan, biết trân trọng và ủng hộ thành công của mọi người. Điều này sẽ giúp em xây dựng được những tình bạn, tình thân bền chặt, đáng tin cậy và một tâm hồn khỏe mạnh hơn, hướng tới những giá trị tốt đẹp.

***

Cô hy vọng những phân tích trên sẽ giúp các em hiểu rõ hơn về văn bản và cách làm bài nhé! Hãy luôn sống với một trái tim rộng mở, biết yêu thương và chia sẻ các em nhé!