—

### ĐỀ SỐ 6

I. PHẦN ĐỌC – HIỂU (6,0 điểm)

Đọc đoạn trích dưới đây và thực hiện các yêu cầu bên dưới:

Enrico, hãy nhớ điều này: mỗi khi con gặp một cụ già, một kẻ khó, một người đàn bà đang bế con, một người què chống nạng, một người đang còng lưng gánh nặng, một gia đình đang tang tóc, con đều phải nhường bước cung kính. Chúng ta phải kính trọng: tuổi già, nỗi khổ, tình mẹ con, kẻ tật nguyền, sự vất vả và cái chết.

Mỗi khi con thấy một kẻ sắp bị xe húc phải, nếu là một người lớn thì con phải thét lên báo cho người ta tránh, nếu là một em bé thì con hãy chạy đến cứu ngay. Thấy một đứa bé đứng khóc một mình, hãy hỏi tại sao nó khóc và an ủi nó, nếu con có thể làm được. Người già rơi cái gậy, con hãy nhặt lên cho người ta. Nếu hai đứa trẻ đánh nhau, con hãy can ngay chúng ra. Nhưng nếu là hai người lớn thì con hãy tránh xa ra, để khỏi phải chứng kiến cảnh hung dữ thô bạo, làm cho tấm lòng thành ra sắt đá. (…) Con không được nhạo báng ai hết, đừng chen lấn ai hết, đừng la hét, phải tôn trọng trật tự của đường phố! Trình độ giáo dục của một dân tộc có thể đánh giá qua thái độ của con người trên đường phố. Ở đâu mà con thấy cảnh thô lỗ diễn ra ngoài đường phố thì con chắc chắn sẽ thấy cảnh thô lỗ diễn ra trong các gia đình vậy.

(Edmondo De Amicis, Những tấm lòng cao cả, NXB Văn học, Hà Nội, 2002)

Câu 1. (1,0 điểm) Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn văn bản?

* Đáp án: Phương thức biểu đạt chính của đoạn văn bản là tự sự kết hợp với biểu cảm và nghị luận.
* Giải thích: Đoạn trích kể lại lời khuyên của người cha dành cho con trai Enrico, xen lẫn những tình cảm, suy nghĩ của người cha (biểu cảm) và những suy luận, nhận định về ý nghĩa của hành động, thái độ của con người (nghị luận). Tuy nhiên, xét về mục đích chính là truyền đạt lại những lời dạy bảo, những hành vi cần có, ta có thể nhấn mạnh tính chất tự sự (kể lại lời khuyên) và nghị luận (giải thích lí do, đưa ra nhận định). Cô nhấn mạnh phương thức tự sự vì đây là phương thức chủ đạo khi tái hiện lại cuộc trò chuyện, lời răn dạy.

Câu 2. (1,0 điểm) Qua đoạn văn bản, hãy cho biết ý nghĩa của những tấm lòng trong cuộc sống?

* Đáp án: Qua đoạn văn bản, ý nghĩa của những tấm lòng là sự đồng cảm, sẻ chia, yêu thương và tôn trọng đối với những mảnh đời kém may mắn, những hoàn cảnh khó khăn trong cuộc sống. Đó là biểu hiện của một tâm hồn cao đẹp, giàu lòng nhân ái, giúp cho cuộc sống trở nên tốt đẹp và văn minh hơn.
* Giải thích: Tác giả liệt kê rất nhiều những đối tượng cần được “nhường bước cung kính” và khuyên con phải có thái độ đúng đắn với họ: “tuổi già, nỗi khổ, tình mẹ con, kẻ tật nguyền, sự vất vả và cái chết”. Những hành động như “chạy đến cứu ngay”, “hỏi tại sao nó khóc và an ủi nó”, “nhặt lên cho người ta”, “can ngay chúng ra” đều xuất phát từ “tấm lòng” của con người. Chính những hành động xuất phát từ tấm lòng đó làm cho cuộc sống ý nghĩa hơn, con người sống nhân văn hơn.

Câu 3. (3,0 điểm) Tại sao người cha lại khuyên con rằng: Chúng ta phải kính trọng: tuổi già, nỗi khổ, tình mẹ con, kẻ tật nguyền, sự vất vả và cái chết.

* Đáp án: Người cha khuyên con như vậy bởi vì:
* Tuổi già: Là biểu hiện của sự từng trải, là những người đã cống hiến sức mình cho xã hội, cho gia đình. Kính trọng người già là thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “kính lão đắc thọ”.
* Nỗi khổ: Mỗi con người đều có những nỗi khổ riêng, có thể là về vật chất, tinh thần. Đồng cảm, sẻ chia với nỗi khổ của người khác là thể hiện lòng trắc ẩn, sự nhân văn.
* Tình mẹ con: Là sợi dây thiêng liêng, gắn kết tình cảm gia đình. Tôn trọng tình mẹ con là tôn trọng giá trị thiêng liêng nhất của cuộc sống.
* Kẻ tật nguyền: Họ có thể gặp khó khăn trong cuộc sống do khiếm khuyết về cơ thể. Cần có thái độ tôn trọng, giúp đỡ thay vì xa lánh, kì thị.
* Sự vất vả: Là những giọt mồ hôi, công sức của con người để xây dựng cuộc sống. Cần có sự cảm thông, tôn trọng những người lao động chân chính.
* Cái chết: Là quy luật tất yếu của sự sống. Cần có thái độ trang nghiêm, tôn trọng người đã khuất và chia sẻ nỗi đau với gia đình tang quyến.
* Tóm lại: Việc kính trọng những đối tượng này thể hiện phẩm chất đạo đức tốt đẹp, sự văn minh, nhân ái của một con người, góp phần tạo nên một xã hội tốt đẹp, chan hòa tình yêu thương.

Câu 4. (1,0 điểm) Trong xã hội hiện nay, chúng ta phải làm như thế nào để tấm lòng không thành ra sắt đá?

* Đáp án: Để tấm lòng không thành ra sắt đá trong xã hội hiện nay, chúng ta cần:
* Luôn giữ cho mình lòng nhân ái, vị tha, bao dung.
* Biết đồng cảm, sẻ chia với những khó khăn, vất vả của người khác.
* Tránh xa những hành vi thô lỗ, bạo lực, ích kỷ.
* Tích cực tham gia các hoạt động từ thiện, giúp đỡ cộng đồng.
* Trau dồi đạo đức, lối sống lành mạnh, tôn trọng mọi người.
* Luôn nhìn nhận cuộc sống bằng ánh mắt tích cực, tìm kiếm những điều tốt đẹp xung quanh.

—

PHẦN II. LÀM VĂN (4.0 điểm)

Câu 1. (4,0 điểm)

Từ nội dung đoạn trích phần đọc hiểu, em hãy viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) bàn về sự tử tế trong cuộc sống.

* Dàn ý chung:
* Mở đoạn: Giới thiệu về sự tử tế và vai trò của nó trong cuộc sống, dựa trên gợi ý từ đoạn trích.
* Thân đoạn:
* Giải thích sự tử tế là gì qua những hành động cụ thể được nêu trong đoạn trích (nhường bước, giúp đỡ người gặp khó khăn, an ủi trẻ nhỏ, can ngăn đánh nhau…).
* Phân tích ý nghĩa của sự tử tế: làm đẹp tâm hồn, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp, tạo nên một xã hội văn minh, nhân ái.
* Liên hệ với bản thân: Nhận thức về tầm quan trọng của việc thực hành sự tử tế mỗi ngày.
* Kết đoạn: Khẳng định lại giá trị của sự tử tế và mong muốn mỗi người sẽ sống tử tế hơn.

* Bài làm tham khảo:

Trong cuộc sống, sự tử tế giống như những tia nắng ấm áp sưởi ấm tâm hồn mỗi người và lan tỏa ra cộng đồng. Đoạn trích “Những tấm lòng cao cả” đã khắc họa rõ nét những biểu hiện của sự tử tế qua lời dạy của người cha dành cho con trai Enrico. Đó là thái độ nhường bước cung kính trước tuổi già, nỗi khổ, tình mẹ con, hay hành động giúp đỡ người gặp hoạn nạn, an ủi trẻ nhỏ, can ngăn những xung đột. Sự tử tế không chỉ đơn thuần là làm việc tốt mà còn là sự thấu cảm, sẻ chia, tôn trọng và yêu thương con người. Khi ta sống tử tế, ta không chỉ làm cho cuộc sống của người khác tốt đẹp hơn mà còn làm cho tâm hồn mình trở nên thanh cao, giàu có hơn. Một xã hội có nhiều người sống tử tế sẽ là một xã hội văn minh, nhân ái, nơi mọi người cảm thấy an toàn và được yêu thương. Vì vậy, mỗi chúng ta hãy luôn cố gắng thực hành sự tử tế trong mọi hành động, dù là nhỏ nhất, để lan tỏa những điều tốt đẹp, làm cho cuộc đời này thêm ý nghĩa.

—

Bây giờ, chúng ta chuyển sang Đề số 7 nhé các em!

—

### ĐỀ SỐ 7.

I. PHẦN ĐỌC – HIỂU (6,0 điểm)

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

“Thời gian nhẹ bước mỏi mòn
Xin đừng bước lại để còn mẹ đây
Bao nhiêu gian khổ tháng ngày
Xin cho con lãnh, kẻo gầy mẹ thêm
Mẹ ơi, xin bớt muộn phiền
Con xin sống đẹp như niềm mẹ mong
Tình mẹ hơn cả biển đông
Dài, sâu hơn cả con sông Hồng Hà”

(Tình mẹ – Tử Nhi)

Câu 1: Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ trên. (1,0 điểm)

* Đáp án: Phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ trên là biểu cảm.
* Giải thích: Toàn bộ đoạn thơ là những lời tâm sự, chia sẻ những tình cảm sâu sắc, mãnh liệt của người con dành cho mẹ. Tác giả bộc lộ trực tiếp những suy nghĩ, nỗi lòng, ước mong của mình.

Câu 2. Chỉ ra và phân tích các biện pháp tu từ có trong đoạn thơ trên? (1,0 điểm)

* Đáp án:
* Nhân hóa: “Thời gian nhẹ bước mỏi mòn”.
* Phân tích: Thời gian vốn là khái niệm trừu tượng, ở đây được gán cho hành động “nhẹ bước mỏi mòn” như một con người đang di chuyển, thể hiện sự trôi đi chậm chạp, đầy nỗi niềm của thời gian khi tác giả mong muốn níu giữ mẹ.
* Hoán dụ: “Biển đông”, “con sông Hồng Hà”.
* Phân tích: “Biển đông” và “con sông Hồng Hà” được dùng để hoán dụ cho sự bao la, rộng lớn, sâu sắc của tình mẹ. Việc sử dụng những hình ảnh quen thuộc, gần gũi với người Việt Nam càng làm nổi bật sự vĩ đại của tình mẫu tử.
* So sánh: “Tình mẹ hơn cả biển đông / Dài, sâu hơn cả con sông Hồng Hà”.
* Phân tích: Tình mẹ được so sánh với “biển đông” và “con sông Hồng Hà” để làm nổi bật sự bao la, rộng lớn, sâu sắc, vĩnh cửu của tình mẫu tử.

Câu 3. Cảm nhận của em về tình cảm của tác giả đối với mẹ trong đoạn thơ? (2,0 điểm)

* Đáp án:
Đoạn thơ là lời bộc bạch đầy xúc động của người con về tình cảm dành cho mẹ. Tác giả thể hiện một tình yêu thương mẹ sâu sắc, mãnh liệt và thiêng liêng.
* Tình yêu đó thể hiện qua nỗi lòng day dứt, mong muốn níu giữ thời gian lại để mẹ được ở bên mình mãi mãi: “Xin đừng bước lại để còn mẹ đây”.
* Tình yêu ấy còn là sự xót xa, mong muốn gánh vác mọi gian khổ, vất vả thay mẹ: “Bao nhiêu gian khổ tháng ngày / Xin cho con lãnh, kẻo gầy mẹ thêm”.
* Đặc biệt, tác giả khao khát mẹ được sống vui vẻ, thanh thản, không còn muộn phiền: “Mẹ ơi, xin bớt muộn phiền”.
* Cuối cùng, tác giả khẳng định và ca ngợi tình mẹ bằng những hình ảnh so sánh đẹp đẽ, giàu sức gợi: “Tình mẹ hơn cả biển đông / Dài, sâu hơn cả con sông Hồng Hà”, cho thấy tình mẹ bao la, vĩnh cửu, là nguồn động lực để con sống tốt đẹp hơn: “Con xin sống đẹp như niềm mẹ mong”.
Tất cả những điều đó cho thấy tình mẫu tử là vô giá, là nơi con tìm về, là lẽ sống, là động lực để con phấn đấu.

Câu 4. Từ câu thơ “Con xin sống đẹp như niềm mẹ mong”, em có suy nghĩ gì về lẽ sống đẹp của bản thân? (2,0 điểm).

* Đáp án:
Câu thơ “Con xin sống đẹp như niềm mẹ mong” là một lời hứa, một sự khẳng định về lẽ sống đẹp mà tác giả muốn hướng tới. Từ câu thơ này, em có những suy nghĩ sau về lẽ sống đẹp của bản thân:
* Sống có trách nhiệm với bản thân và gia đình: Lẽ sống đẹp trước hết là sống có ích, có trách nhiệm với chính mình. Điều đó có nghĩa là không ngừng học tập, rèn luyện để trở thành người có ích cho xã hội, để không phụ lòng mong mỏi của cha mẹ, những người yêu thương mình. “Sống đẹp như niềm mẹ mong” chính là sống sao cho xứng đáng với tình yêu thương, sự hy sinh mà mẹ đã dành cho mình.
* Sống có mục đích, lý tưởng: Lẽ sống đẹp không phải là sống vô định, buông xuôi mà là sống có mục tiêu, có ước mơ. Tác giả muốn sống đẹp theo mong muốn của mẹ, điều đó cho thấy mẹ luôn mong con có một cuộc sống ý nghĩa, có giá trị. Em cũng cần xác định cho mình những mục tiêu, lý tưởng sống cao đẹp để phấn đấu, thực hiện.
* Sống có đạo đức, lối sống tốt đẹp: Sống đẹp còn là sống có lòng nhân ái, biết yêu thương, quan tâm, giúp đỡ người khác. Sống đẹp là sống có đạo đức, tôn trọng pháp luật, giữ gìn các giá trị văn hóa tốt đẹp. Luôn làm những điều đúng đắn, tránh xa những thói hư tật xấu.
* Luôn hoàn thiện bản thân: Lẽ sống đẹp không có nghĩa là chúng ta đã hoàn hảo, mà là quá trình không ngừng hoàn thiện bản thân, sửa chữa những khuyết điểm để trở nên tốt hơn mỗi ngày. Đó là sự nỗ lực vươn lên, học hỏi từ những sai lầm để trưởng thành.

Tóm lại, “sống đẹp như niềm mẹ mong” là một lẽ sống cao cả, một kim chỉ nam để em phấn đấu. Đó là sự kết hợp hài hòa giữa trách nhiệm, mục đích, đạo đức và sự hoàn thiện bản thân, hướng tới một cuộc sống ý nghĩa và có giá trị.

—

Các em thân mến, qua hai đề này, cô hy vọng các em đã nắm vững cách phân tích đoạn trích và cách viết bài văn nghị luận ngắn. Hãy luôn yêu quý và trân trọng những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống, đặc biệt là tình cảm gia đình và sự tử tế nhé! Hẹn gặp lại các em trong những bài học tiếp theo!